بۇل جايت بويىنشا ٸستٸ بولىپ جاتقان ادامداردىڭ اتى-جٶنٸ ەشبٸر جەردە اتالمايدى, الايدا «كاراۆان» باسىلىمى ولاردىڭ ٸشٸندە قارۋلى كٷشتەر باس باسقارماسىنىڭ اعا وفيتسەرلەرٸ بارىن انىقتادى. Dalanews.kz وسى ماقالاعا قىسقاشا شولۋ جاسادى.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سەكەن جاسۇزاقوۆتى «ارىس قالاسىنداعى وق-دەرٸلەر قويماسىندا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدەگٸ ٶز مٸندەتتەرٸن تيٸسٸنشە ورىنداماعانى جەنە ەلەۋلٸ قاتەلٸكتەر جٸبەرگەنٸ ٷشٸن» دەگەن ايىپپەن قىزمەتٸنەن بوساتتى.
ارىس قالاسىنداعى جارىلىستار مەن تٶتەنشە جاعدايدىڭ سالدارىن جويۋ كەزٸندە ساربازداردىڭ قازا بولۋى دا ٶزەكتٸ بٸر تاقىرىپتىڭ بەتٸن اشتى.
وسىعان بايلانىستى تەرگەۋشٸلەر قورعانىس مينيسترلٸگٸندە جەنە باس شتابتا رەسەيدە جاساپ شىعارىلعان كەم دەگەندە 30 ەسكٸ بتر-دٸ كٸم ساتىپ الۋدى تالاپ ەتكەنٸنە قىزىعۋشىلىق بٸلدٸرٸپ, تەكسەرگەن.
راسىندا, قازاقستاننىڭ ەسكەري ۆەدومستۆاسىندا قاي شەندٸ سولتٷستٸكتەگٸ كٶرشٸمٸزدٸڭ ەسكەري-ٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸنٸڭ مٷددەسٸن قولداعان?
ەسكەري عالىمداردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇلايشا «ەسكٸ-قۇسقىمەن قارۋلانۋ» شەندٸلەر ٷشٸن پىشاقتىڭ جٷزٸندە جٷرگەندەي سىناقتىڭ بٸر تٷرٸنە, ال ەسكەري قىزمەتشٸلەر, كەلٸسٸمشارتتاعى سەرجانتتار مەن كٸشٸ وفيتسەرلەر ٷشٸن ول ٷلكەن تراگەديياعا اينالۋى مٷمكٸن.
«گيبريدتٸك سوعىسقا كەڭەستٸڭ بتر-لەرٸ جارامسىز ...»
بتر-80 جەنە وعان ۇقساس برون تەحنيكالاردى ٶتكەن عاسىردىڭ 50-شٸ جىلدارىندا كەڭەستٸك كونسترۋكتورلار دايىنداعان. حيمييالىق, باكتەريولوگييالىق جەنە يادرولىق قارۋدى قولدانۋ جوسپارلانعان كەزدە. بۇل برونتەحنيكالار ٶتە قولايسىز ەرٸ تار, كەڭەس ەسكەرٸنٸڭ ساربازدارىن وندا كٷشتەپ تىعاتىن, ٸشٸندە اۋا مٷلدە جوق.
ول كەزدەگٸ سولداتتار ستراتەگييالىق ماڭىزدى ەكٸ مٸندەتكە عانا باعىنىشتى بولدى: جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدان «تٸرٸدەي» قورعاۋ جەنە اۋقىمدى ەسكەري قيمىلدار جٷرگٸزۋ.
بٸراق قازٸر زامان باسقا, سوندىقتان بٸزدٸڭ قۇرمەتتٸ گەنەرالدارىمىزدىڭ قازاقستان ەسكەري عىلىمدارى اكادەميياسىنىڭ عالىمدارىنىڭ تۇجىرىمدارىمەن كەلٸسەتٸن ۋاقىت كەلگەن سەكٸلدٸ.
سوڭعى 30 جىل ٸشٸندە سوعىس قيمىلدارىنىڭ سيپاتى, تەحنولوگييالىق پروگرەسٸ, ستراتەگيياسىنىڭ ٶزٸ جەنە قازٸرگٸ سوعىس پسيحولوگيياسى تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ.
رەسەي قۇرلىق ەسكەرلەرٸنٸڭ بۇرىنعى باس قولباسشىسى, گەنەرال-پولكوۆنيك الەكساندر پوستنيكوۆتىڭ ٶزٸ كەڭەستٸڭ ەسكٸرگەن قارۋ-جاراعى مەن تەحنيكاسى (سونىڭ ٸشٸندە بتر دا بار) پارامەترلەرٸ بويىنشا «زاماناۋي گيبريدتٸك سوعىستاردا قولدانۋعا جارامسىز» دەپ اشىقتان اشىق سىن ايتقان.
ەندەشە نەگە تٷككە جارامسىز ول ٶتكەن عاسىردىڭ ەسكەري تەحنيكالارىن قازاقستان قارۋلى كٷشتەرٸنە ەكەلٸپ تىقپالاپ جاتىر?
شىن مەنٸندە, بۇل باياعى كەڭەستٸك بتر-80, تەك ازداپ جاڭارتىلعانى بولماسا. ەكيپاجعا ارنالعان ورىندارى ىڭعايسىز ەرٸ قاۋٸپسٸز. ەگەر مەحانيك-جٷرگٸزۋشٸ جاراقات السا, وندا ونى ەۆاكۋاتسييالاۋ ٶتە قيىن بولادى. قۇداي ساقتاسىن, ال ول ٶلەتٸن بولسا, وندا ونى ەشكٸم الماستىرا المايدى. ٶيتكەنٸ ٸشٸ تار, ارتىق ادام سىيمايدى.
ەسكەري عالىمداردىڭ ەسكەرتپەسٸ
اباي تاسبولاتوۆ باسقارعان ەسكەري عىلىمدار اكادەميياسى بروندى دوڭعالاقتى تەحنيكانى زاماناۋي سوعىس جاعدايىندا قولدانۋ جٶنٸندەگٸ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلٸ ەسەپ جارييالادى.
273 بەتتەن تۇراتىن عىلىمي ەڭبەكتە تەرەڭ تالداۋ مەن زەرتحانالىق زەرتتەۋلەردٸڭ مەلٸمەتتەرٸ بەرٸلگەن. ەسكەري عىلىم جەنە ەسكەري ٸستەر تالابىنا سەيكەس, ەسكەري تەحنيكا بارلىق تەحنيكالىق جەتٸستٸكتەر مەن مٷمكٸندٸكتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ىقتيمال جاۋدى جويۋدىڭ ناقتى انىقتامالارى بويىنشا ەزٸرلەنەدٸ.
قازٸر قارۋلى كٷشتەردە ەسكٸرگەن بمپ مەن بتر-لار جەتٸپ ارتىلادى, ال ەسكەري عالىمدار ولاردىڭ نەگٸزگٸ كەمشٸلٸكتەرٸن بىلاي دەپ تٸزبەكتەيدٸ:
«بتر-دىڭ جالپى ٶزٸ جاۋعا كەزدەيسوق تاپ بولعاندا, سول سەكٸلدٸ تۇقيىلدان بەرٸلگەن سوققىعا جاۋاپ بەرۋگە شاماسى جەتپەيدٸ. ودان سوڭ تەحنيكانىڭ بروندى كورپۋسىنان, زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر كٶرسەتكەندەي, 7,62 كاليبرلٸ بولات وق تەسٸپ ٶتٸپ كەتە الادى, سونداي-اق 8 كەلٸ تروتيلل جارىلسا دوڭعالاقتارىنان دا تٷك قالمايدى. دەسانت قاجەت بولعان, ەسٸرەسە جاۋىنگەرلٸك جاعدايدا, كٶلٸكتٸ تەز تاستاپ شىعا المايدى».
ەسكەري عالىمداردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ ۋاقىتتا شەتەلدٸك تانك قۇرىلىسى جاۋىنگەرلٸك تەحنيكانىڭ قورعانىسىن مەيٸلٸنشە ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرۋدە.
كونسترۋكتورلار اۋىر قارۋ-جاراق, سۋعا جٷزۋ, ۇشاققا تيەۋگە جارامدىلىق دەگەن سيياقتى تالاپتاردى ونى ەزٸرلەۋ كەزٸندە سىزىپ تاستايدى. ولار ەڭ باستىسى تانك جەنە ونىڭ ٸشٸندەگٸلەردٸڭ قورعانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە بارىن سالادى.
سوندىقتان عالىمداردىڭ پٸكٸرٸنشە, بٸزدٸڭ قارۋلى كٷشتەرٸمٸزگە ەسكەري سالاداعى تاكتيكا مەن ستراتەگييانى, سونىڭ ٸشٸندە ساتىپ الىنعان جابدىق پەن قارۋ-جاراققا قويىلاتىن تالاپتاردى تٷبەگەيلٸ قايتا قاراستىرۋ كەرەك دەپ سانايدى.
بٷگٸنگٸ سوعىس - بۇل جاياۋ ەسكەردٸڭ كەڭ دالادا برون تەحنيكاسىمەن العا جىلجۋى ەمەس, قازٸر درونداردى قولدانا وتىرىپ تاۋ-تاستى الدىن-الا تٸمٸسكٸلەپ الاتىن, تىلداعى جوعارى تەحنولوگييالىق جەتٸستٸكتەرٸن پايدالانۋشىلاردىڭ سوعىسى.
نەلٸكتەن بٸز جىلدان-جىلعا ەسكٸرگەن ەسكەري تەحنيكالار مەن قارۋ-جاراقتى ساتىپ الا بەرەمٸز, بٸزدٸڭ ٷلكەن اۋماعىمىز بەن حالقىمىزدىڭ از سانى ٷشٸن ەسكەري تەحنيكانىڭ ەلەمدەگٸ سوڭعى ٷلگٸلەرٸنە سٷيەنۋ ەلدەقايدا تيٸمدٸ ەمەس پە?
ساراڭ ەكٸ رەت شىعىندانادى دەگەن وسى. باسقا ەندٸ نە دەۋگە بولادى مۇندايدا?..
