[caption id="attachment_13710" align="alignright" width="366"]
ەگەر مٷمكٸندٸك بولسا, «تاستٷلەكتٸ» تولىقمەتراجدى مۋلتفيلمگە اينالدىرۋعا بولاتىنىنا دا كٶزٸمٸز جەتكەن. جۋىردا «تاستٷلەكتٸ» تۇعىرعا قوندىرعان جٸگٸتتەردەن جاقسى حابار جەتتٸ. «قازاقفيلم» كينوستۋديياسىنىڭ باس ديرەكتورى باقىت قايىربەكوۆ «تاستٷلەكتٸ» كٶرٸپ: «مۇنداي مۋلتفيلمدەر ەلٸمٸزدەگٸ مۋلتيپليكاتسييانىڭ دامۋىنا زور ىقپال ەتەدٸ. ەندٸ مۇنى تولىقمەتراجدى مۋلتفيلمگە اينالدىرۋ كەرەك» دەپ, 2015 جىلدىڭ كٷزٸندە نەگٸزگٸ جوسپاردىڭ قابىلدانىپ قويعانىنا قاراماستان «مۇزبالاق» اتتى مۋلتفيلم جاساۋعا ۇجىم بولىپ كٸرٸسۋدٸ تاپسىرىپتى. دايىندىق كەزەڭٸنە ويلانباستان كٸرٸسٸپ كەتكەن شىعارماشىلىق توپ قازٸردٸڭ ٶزٸندە مىڭداعان سۋرەت سالىپ, العاشقى كەزەڭدٸ ويداعىداي اياقتاۋدىڭ الدىندا تۇر. ەندٸ ٶندٸرٸستٸك كەزەڭ باستالادى. ول كەزدە 30-40 ادام جۇمىس ٸستەيدٸ دەيدٸ قازٸرگٸ قۇرام. بٸز وسى جوبانىڭ رەجيسسەرٸ تۇردىبەك مايدان مەن تٸلەك تٶلەۋعازىعا جولىعىپ, كٶكەيدەگٸ سۇراقتارعا جاۋاپ العان ەدٸك.
– تۇردىبەك, ەۋەلٸ جۇمىستارىڭا سەتتٸلٸك تٸلەيمٸز. تولىقمەتراجدى «مۇزبالاق» مۋلتفيلمٸن بٸتٸرۋ جوسپارى قاي ۋاقىتقا بەلگٸلەنگەن?
– بۇل بٸرەر ايدا اتقارار شارۋا ەمەس. مىڭداعان سۋرەت سالىپ, ونى بوياپ-ەرلەپ, قوزعالىسقا ەنگٸزٸپ, اراسىن جالعاپ, مۋزىكاسى مەن ديالوگتاردى قابىستىرىپ, مونتاجىن بٸتٸرۋ ٷشٸن بٸرەر جىل ۋاقىت كەتەدٸ. مۋلتفيلمنٸڭ ۇزاقتىعى 60 مينۋت. ەگەر ەر سەكۋندتا 24-25 كادر بولاتىنىن ەسەپتەسەڭٸز, كەمٸ 100 مىڭداي سۋرەت سالىنۋى كەرەك. ٸشٸندە بٸرنەشە مەرتە سىزىلاتىن تۇستارى بار. جوسپار بويىنشا وسى جىلدىڭ سەۋٸرٸنە دەيٸن دايىندىق كەزەڭٸ اياقتالۋى كەرەك. قازٸردٸڭ ٶزٸندە باسى قايىرىلدى. ال ەكرانعا 2017 جىلى 1 ماۋسىم – حالىقارالىق بالالار كٷنٸنە وراي جول تارتادى دەپ وتىرمىز. مۇنىڭ بەرٸ بيۋدجەتتٸڭ ۋاقتىلى بٶلٸنۋٸنە بايلانىستى. بىلتىر كٷزدە دايىندىق كەزەڭٸنە جەتەرلٸك قارجى بٶلٸنگەن. ەندٸ ٶندٸرٸستٸك كەزەڭنٸڭ بيۋدجەتٸن كٷتٸپ وتىرمىز.
– مۋلتفيلم: العاشقى, دايىندىق, ٶندٸرٸستٸك, مونتاجداۋ جەنە اياقتاۋ كەزەڭٸنەن تۇرادى. العاشقى كەزەڭٸ – تاپسىرىس الىپ, جۇمىسقا كٸرٸسۋ, شىعارماشىل توپتى انىقتاۋ, ستسەنارييٸنٸڭ نەگٸزگٸ جٷلگەسٸن بەكٸتۋ سىندى جۇمىستاردان قۇرالسا, دايىندىق كەزەڭٸندە مۋلتفيلمنٸڭ نەگٸزگٸ ارقاۋى بٸتەدٸ. بۇل – ەسٸرەسە, شىعارماشىل توپ ٷشٸن اسا ماڭىزدى شاق. بٸز, قۇدايعا شٷكٸر, سول كەزەڭدٸ اياقتاپ قالدىق. مۋلتفيلمنٸڭ سيۋجەتتٸك جەلٸسٸ بويىنشا كەرەكتٸ كادرلاردىڭ العاشقى نۇسقالارى بٸتتٸ. ەندٸگٸسٸ – ٶندٸرٸستٸك كەزەڭ.
– فيلمنٸڭ نەگٸزگٸ شىعارماشىلىق توبى تۋرالى ايتا كەتسەڭ.
– نەگٸزٸنەن «تاستٷلەكتٸ» تٷلەتكەن شىعارماشىلىق توپ «مۇزبالاقتى» دا قولعا الىپ وتىر. رەجيسسەرلەرٸ – مەن جەنە تٸلەك تٶلەۋعازى, قويۋشى سۋرەتشٸ – اداي ەبٸلدينوۆ. باس انيماتر – ەمٸرجان قازيەۆ. ستسەنارييدٸڭ العاشقى نۇسقاسىن ەربول بورانشى جازدى. باسىندا اۆتورلىق مۋلتفيلم جاساعىمىز كەلگەن. كەيٸن باسشىلىقتىڭ اقىل قوسۋىمەن ەكشن جانرىندا جاسايىق دەگەن شەشٸمگە كەلدٸك. مەن, تٸلەك, اداي – ٷشەۋٸمٸز وقيعانى ٶربٸتۋشٸلەر بولىپ بەلگٸلەندٸك. ەربولمەن اقىلداسا كەلە بالالارعا دا, ەرەسەكتەرگە دە قىزىقتى بولار سيۋجەتتٸك جەلٸلەر قوستىق.
https://www.youtube.com/watch?v=e6kzGxhoLUY
– ستسەنارييمەن تانىسۋ بارىسىندا «تاستٷلەكتٸڭ» وقيعالارىمەن ۇقساس سيۋجەتتەردٸ كەزٸكتٸردٸك.
– باسىندا باقىت عافۋۇلى وسى «تاستٷلەكتٸ» جەتٸلدٸرٸپ, تولىقمەتراجدى مۋلتفيلمگە اينالدىرىڭدار دەگەن بولاتىن. كەيٸن انيماتسييالىق كەڭەس مۇنى جەكە مۋلتفيلمگە اينالدىرۋ كەرەك دەپ شەشتٸ. ەكەۋٸ دە بٷركٸت تۋرالى بولعاسىن ۇقساستىقتاردىڭ بولۋى زاڭدى. بٷركٸت, اڭشى, ايداھار وبرازدارى مۇندا دا كەزدەسەدٸ. كٶرمەگەن ادام بۇرىنعىنى قايتالاۋ دەپ ۇعۋى مٷمكٸن. شىن مەنٸندە, الدىڭعىعا قاراعاندا مٷلدەم بٶلەك. مۇنداعى دەتالدار دا, وقيعانىڭ ٶربۋٸ دە كٶلەمدٸ ەرٸ تولىققاندى.
– باقسى وبرازىن مۇندادا قوسىپسىڭدار. ول ابجىلاننىڭ كٷن تۇتىلعان كەزدە ايداھارعا اينالاتىنىن, وعان قارسى تۇرۋ قيىن ەكەنٸن ەسكەرتەدٸ. بۇل مۋلتفيلمگە باقسى وبرازىن كٸرٸكتٸرۋ قانشالىقتى قيسىندى?
– بٸز بۇل وبرازدى جايدان-جاي قوسىپ وتىرعانىمىز جوق. باقسى مۇندا ەشتەڭە شەشپەيدٸ. تەك ابجىلاننىڭ ايداھارعا اينالاتىنىن, ول كەزدٸڭ ەل ٷشٸن قيىن بولاتىنىن ايتادى. ودان باسقا مٷمكٸندٸگٸ دە, قولىنان كەلەر قايران دا جوق. باقسىلار – بٸزدٸڭ تاريحىمىزدا بولعان كۋلتتٸك وبرازدار. ولاردى جٶنسٸز مەنسۇقتاۋدىڭ پايداسى جوق. بۇدان بٶلەك بۇل سيۋجەتتە بٸز العاشقى كٶشپەندٸلٸك ٶركەنيەتتٸ, ادامداردىڭ ەڭ العاش قىراندى قالاي قولعا ٷيرەتكەن كەزەڭٸن كٶرسەتۋگە تىرىستىق.
– بٸزدٸ تەك بٷركٸت قانا قۇتقارادى دەگەن ويدى سەگٸزباي ايتادى. شەگٸر ەكەۋٸ قىران ۇستاۋ ٷشٸن بٷكٸل قازاق دالاسىن كەزەدٸ. اقىرى مۇزارتتى شىڭنان ونىڭ ۇياسىن تابادى. باسىندا بٷكٸل ادام: «اسپاندا ۇشىپ جٷرگەن قۇستى قالاي قولعا تٷسٸرۋگە بولادى?» دەپ تاڭداناتىن سەتتەرٸ بار. اقىرى ولار ٶرمەكشٸنٸڭ تورىن كٶرٸپ, سوعان ۇقسايتىن تور قۇرىپ, بٷركٸتتٸ قولعا تٷسٸرەدٸ.
مەنٸڭشە, ەڭ قىزىق تۇسى – قىراندى قولعا ٷيرەتۋ. شەگٸر جىلقىنى ٷيرەتكەندەي ونى كٷشپەن مويىنداتقىسى كەلەدٸ. سەگٸزباي بولسا, وعان ەركٸندٸك, مەيٸرٸم كەرەك دەپ ويلايدى. وقيعا وسى تۇستا ودان ارى شيەلەنٸسەدٸ.
– بۇل مۋلتفيلمنٸڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ ۇلتتىق بوياۋىندا بولسا كەرەك. سۋرەتتەرٸن سىزۋ بارىسىندا قانداي قيىنشىلىقتار بولدى?
– بەرٸ ٶزٸمٸزگە تانىس دٷنيەلەر. مۇنداعى ەر دەتالدى تەك قازاق قانا تٷسٸنەدٸ ەرٸ تەز قابىلدايدى. مىسالى, قىران تۋرالى مۋلتفيلم جاساۋ ٷشٸن شەتەلدٸكتەر جىل بويى زەرتتەۋٸ مٷمكٸن, بٸراق بەرٸبٸر قازاقتىڭ ٶزٸندەي قانىق ەرٸ ناقتى مٸنەز-قۇلقىن بەرە المايدى. بٸز اڭعا شىقپاساق تا, اڭشىلاردىڭ ەڭگٸمەسٸن تىڭداپ ٶستٸك. ٷلكەندەرمەن ەرٸپ, اڭدى قالاي تۇزاققا تٷسٸرۋگە بولاتىنىن دا شەت جاعالاپ كٶزٸمٸزبەن كٶردٸك. قىراندى قالاي قوندىرىپ, تۇعىرىنا قالاي وتىرعىزۋ قاجەتتٸگٸن, اتتى قالاي باپتاپ, قالاي جاراتاتىنىن, قۇستى قالاي قولعا ۇستاۋعا بولاتىنىن بٸزدەي ەشكٸم بٸلمەسٸ انىق. سوندىقتان دا ۇلتتىق دٷنيەلەردٸ قازاقتىڭ ٶزٸندەي ەشكٸم تٷسٸرە المايدى.
باياعىدا بٸر مۋلتفيلم تٷسٸرۋشٸلەر بٸزگە حابارلاسىپ: «وشاق دەگەن نە?» دەپ سۇرادى. بٸز ولارعا ەزەر تٷسٸندٸردٸك. قازٸر شالاجانسار مۋلتفيلمدەردٸ سولار تٷسٸرٸپ جٷر. ونى كٶرٸپ ٶسكەن جاس ۇرپاق بٸزدٸڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى قالاي قابىلداماق? بٸز نە جاساساق تا, ۇياتقا قالمايتىنداي دٷنيە جاساعىمىز كەلەدٸ.
– بالالارعا قىزىقتى بولاتىنداي سيۋجەتتەر, دەتالدار بار ما?
– بارلىعىن الدىن الا ايتۋ دۇرىس بولماس. بٸراق مۇندا ٶتە قىزىقتى وقيعالار, بالالاردى قازاقتىڭ تۇرمىس-سالتىمەن ەرٸ قىزىقتى قيمىل-قارەكەتەر ارقىلى باۋرايتىن سيۋجەتتەر, كٶرٸنٸستەردەن كەندە بولمايدى. بۇل مۋلتفيلم مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا جەنە ەرەسەكتەرگە ارنالعان كٶركەم دٷنيە ەكەنٸن ەستە ۇستاعان جٶن. 2017 جىلى استانادا ەكسپو ٶتەتٸنٸن بٸلەسٸزدەر. سوعان وراي بٸز بۇل مۋلتفيلمدە جەل, سۋ, كٷن ەنەرگيياسىن بۇرىنعى اتا-بابالارىمىز قالاي يگەرگەنٸ تۋرالى دا قىسقا-قىسقا قىزىقتى سيۋجەتتەر ەنگٸزدٸك.
– مۋلتفيلم 2D جەنە 3D فورماتىندا جاسالادى. ەلەمدەگٸ مۋلتفيلمدەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ وسى تەحنولوگييامەن ٶندٸرٸلەدٸ.
ەرينە, ەلەمدٸ اۋزىنا قاراتىپ وتىرعان الپاۋىت كومپانييالارمەن سالىستىراتىنداي تەحنولوگييالىق جاڭالىقتار جوق. ونى قولدانۋ مٷمكٸن دە ەمەس. مىسالى, باتىستاعى ٸرٸ كومپانييالار بٸر جاڭالىق ەنگٸزبەك بولسا, سوعان ساي تەحنيكالىق جاڭا تەسٸلدٸ ويلاپ تابادى. بٸزدٸكٸ – قازٸر ەلەمدە ەڭ كٶپ قولدانىستاعى تەحنيكالىق مٷمكٸندٸك.
باستى مەسەلە – قانداي تەحنيكانى پايدالانۋدان بۇرىن, مۋلتفيلمنٸڭ كەسٸبي دەڭگەيٸ. بٸز سول جاعىنا باسا مەن بەرەمٸز.
– بۇل مۋلتفيلمنٸڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ نە دەپ ايتار ەدٸڭ?
– ٶنەردٸڭ باستى قاعيداسى – ٶزٸڭدە باردى, ٶزٸڭنٸڭ ٶزگەلەردەن ەرەكشەلٸگٸڭدٸ ھەم دٷنيەتانىمىڭدى مەيلٸنشە سول قالپىندا ەرٸ كٶركەم دەڭگەيدە ۇسىنا بٸلۋ. بٸزدٸڭ تاريحتا مىقتى ۇلت بولعانىمىز, جىلقىنى قولعا ٷيرەتكەنٸمٸز, ٷزەڭگٸنٸ ويلاپ تاپقانىمىز, اڭشى, قۇسبەگٸاتالارىمىزدىڭ ٶمٸر سٷرگەنٸ شىندىق. بٸراق بەرٸ كٶمەسكٸ تارتىپ بارادى. قازٸرگٸ بالالارعا قۇر تاريحتى وقۋدان گٶرٸ, سونىڭ ناقتى اتريبۋتتارىن ەكرانداپ كٶرسەتسەك قانا سەنەدٸ. تۋىمىزدا قىراننىڭ سۋرەتٸ بار ەل ەكەنٸمٸز شىن بولسا, سول قىراننىڭ تەكتٸلٸگٸن بٸلۋگە تيٸسپٸز. بٸز سونى كٶرسەتۋگە تالپىنامىز...
– ەڭگٸمەڭە راحمەت!
ت. ٶسكەنباي.
https://www.youtube.com/watch?v=EGKUJjTr8XM
