تولاعاي

تولاعاي
يليا يلين – التى جاسىنان باستاپ اۋىر اتلەتيكامەن اينالىسقان ەلٸمٸزدٸڭ ساڭلاق سپورتشىسى. جاستايىنان زەرەك بولىپ, كەز كەلگەن جاعدايدا الدىنا ماقسات قويا بٸلگەن يليا قازاق حالقىنىڭ الدىندا تالاي بيٸكتەردٸ باعىندىرىپ, ەلٸمٸزدٸڭ كٶك بايراعىن بيٸك جەلبٸرەتكەنٸن بٸلەمٸن. سوندىقتان «100 جاڭا ەسٸم» جوباسىنا سپورتشىلار اراسىنان يليا يلين سەكٸلدٸ دارىندى اتلەتتٸڭ ەنەتٸن جٶنٸ بار.

كٷنٸ كەشە عانا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ەتنواۋىل» ۇلتتىق-مەدەني كەشەنٸن ارالاعاندا اۋىر اتلەت يليا يلينمەن ەڭگٸمەلەسٸپ, «يليا يلين مەن ٷشٸن چەمپيون بولىپ قالا بەرەدٸ» دەپ ساڭلاق سپورتشىمىزدىڭ ەلٸمٸز ٷشٸن ورنى ايرىقشا ەكەنٸن ايتتى. يە, يليا يلين – ٶزٸنٸڭ سپورتتاعى جەتٸستٸكتەرٸمەن ەلٸمٸزدە تالاي جاستىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا ىقپال ەتكەن ابزال ازامات. سوندىقتان بٸزدەر ونىڭ قازاقستاننىڭ اۋىر اتلەتيكا سالاسىن دامىتۋدا قوسقان ٷلەسٸن ەشقاشان جوققا شىعارا المايمىز. ەل تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتۋعا ەر سالادا ٶز ٷلەسٸن قوسقان ساڭلاق ازاماتتاردىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن جٶنٸ بار دەپ ەسەپتەيمٸز.

يليا 2001 جىلى 13 جاسىندا سپورت شەبەرٸنٸڭ نورماتيۆتەرٸن تولىق ورىنداپ شىعىپ, ەل چەمپيونى اتانعاننان كەيٸن سپورتتىق مانسابىندا داڭعىل جول اشىلعانى بەلگٸلٸ. 2002 جىلى سول جەتٸستٸگٸن قايتا جاڭارتتى. 17 جاسىندا ەرلەر اراسىندا ەلەم چەمپيونى اتاندى. ال بٸر جىل ٶتكەن سوڭ, ەلەمنٸڭ ەكٸ دٷركٸن جەڭٸمپازى اتاندى.

سوندىقتان سىر ٶڭٸرٸنٸڭ تولاعاي باتىرى تۋرالى ەڭگٸمەلەۋدٸ جٶن ساناپ وتىرمىز. سىرت كٶزگە يليانىڭ بٷگٸنگٸ ٶمٸرٸ شات-شادىمانعا تولى, ەرٸ شىتىرماندى قىزىق كٶرٸنەتٸنٸ انىق. شىندىعىندا دا, دەل سولاي. الايدا, چەمپيون بۇل دٷنيەنٸڭ ەسٸگٸن اشقاندا دەرٸگەرلەر ونىڭ دەنساۋلىعىندا اقاۋ بار, ادام بولمايدى دەپ ويلاپ, اسىعىستىق تانىتقانىن ەكٸنٸڭ بٸرٸ بٸلمەۋٸ مٷمكٸن. بۇل تۋرالى ەكەسٸ الەكساندر گەننادەۆيچتٸڭ ٶزٸ بىلاي دەپ ەسكە الادى:  «جارىم ەكٸنشٸ ۇلىمدى بوسانعاندا «اعاسى الەكسەيگە سەرٸك بولاتىن بولدى» دەپ قاتتى قۋاندىم. بٸراق قۋانىشىمدى دەرٸگەرلەردٸڭ, «بالاڭىز ادام بولمايدى-اۋ, بەلگٸسٸز بٸر ينفەكتسييا جۇقتىرىپ العان تەرٸزدٸ» دەگەن سٶزٸ سۋ سەپكەندەي باستى. شىنى كەرەك, بٸراز ۋاقىت «بالامنان ايىرىلىپ قالام با?» دەپ تە قورقىپ جٷردٸم. مٸنە, دەرٸگەردٸڭ «ادام بولمايدى» دەپ دياگنوز قويعان ۇلىم ەكٸ دٷركٸن ەلەم چەمپيونى اتانىپ, وليمپيادا اسۋىن باعىندىرىپ, قازاقستاننىڭ اتىن كٷللٸ ەلەمگە اسقاقتاتىپ وتىر», – دەيدٸ.

يە, باقىتتى ەكەنٸڭ بۇل كٶڭٸل-كٷيٸن تٷسٸنۋگە بولادى. ٶيتكەنٸ, اق حالاتتىلار «و دٷنيەگە اتتاندىرىپ سالعان» بالاسى ٶسە كەلە تولاعاي بالا اتاندى. جاستايىنان زەرەك ٶسٸپ, جاتتىعۋلاردى ٶز سالماعىنان اۋىر تاس پەن تەمٸرلەردٸ قۋىرشاقشا باسىنا اسىرا كٶتەرٸپ جٷردٸ. بۇل سٶزٸمٸزگە دەلەل بولۋ ٷشٸن اعاسى الەكسەيدٸڭ مىنا سٶزٸن قوسا كەتكەنٸمٸز جٶن.

– ول كەزدە يليۋشا التى جاستا-اۋ دەيمٸن. ٶزٸممەن بٸرگە ونى دا جاتتىعۋلارعا ەرتٸپ باراتىنمىن. ماعان شتانگانىڭ تەمٸرلەرٸن سالىپ تۇرۋعا كٶمەكتەسٸپ, جانىمدا ەرمەك بولىپ جٷرەتٸن. جاتتىعۋلاردا زٸلتەمٸرلەر كٶتەرٸپ, جاتتىعامىز. ەت پەن سٷيەكتەن جارالعان سوڭ كەيدە شتانگانى كٶتەرە الماي, جەرگە تاستاي سالاتىنبىز. سونداي كەزدە يليۋشا شىداماي جىلاپ جٸبەرەتٸن. تەمٸردٸڭ اۋىر ەكەنٸن تٷسٸنگٸسٸ كەلمەيتٸن. بايقايسىزدار ما, يليانىڭ بالا كەزدەگٸ مٸنەزٸ قازٸرگە دەيٸن بار. ەشقاشان جەڭٸلگٸسٸ كەلمەيدٸ. قاي جارىسقا قاتىسسا دا, بارلىعىندا بٸرٸنشٸ بولىپ كەلۋدٸ كٶزدەيدٸ, – دەيدٸ اۋىر اتلەتتٸڭ اعاسى.

يليانى سپورتقا تەربيەلەگەن العاشقى «بەيرەسمي ۇستازى», ياعني اعاسى تۋرالى ايتار بولساق, الەكسەي كەزٸندە قازاقستان جارىستارىندا بٸرنەشە رەت كٶزگە تٷسكەنٸمەن,  بٷگٸندە سپورتپەن اينالىسپايدى.

بالا كەزٸندە يليانىڭ وتباسى بٸرەۋدەن كەم, بٸرەۋدەن تەۋٸر ٶمٸر سٷرگەنٸن بٷگٸندە ونى تانيتىنداردىڭ بارلىعى ايتىپ بەرە الادى. ول كەزدە ەكەسٸ قاراپايىم جۇمىسشى, ال شەشەسٸ گالينا ٶزٸنٸڭ سٷيٸكتٸ جۇمىسىن ەلٸ كٷنگە دەيٸن تاستاماپتى. قايتا, قىزىلوردادان سەن سالونىن اشىپ العان ول بيزنەسٸن ودان ەرٸ ٶركەندەتۋ ٷستٸندە. شاش قييۋدى باستى حوببيٸ ەتٸپ العان گالينا ياكوۆلەۆنا بالاسىنىڭ شاش قويۋ ٷلگٸسٸن دە ٶزٸ ويلاستىرىپ بەرەدٸ ەكەن. بالا كەزٸنەن شەشەسٸ ويلاپ تاپقان شاش ٶسٸرۋدٸڭ «كٸرپٸ» ٷلگٸسٸن ٶزٸنە سەن ەتٸپ العان.

«تولاعاي» رەسپۋبليكالىق جارىستارعا جاڭادان قاتىسا باستاعان كەزٸندەگٸ بٸر ەستەلٸكتٸ ايتىپ بەردٸ.

– بٸردە ٶسكەمەن قالاسىندا ٶتكەن جارىسقا قاتىسۋىم كەرەك بولدى. تٸكٸرەيگەن شاشىمدى كٶرگەن ۇيىمداستىرۋشىلار مەنٸ «تەربيەلەمەك» بولدى عوي دەيمٸن, ماعان «مىنا شاشىڭمەن سايىس جولىنا شىقپايسىڭ» دەدٸ. نە ٸستەرٸمدٸ بٸلمەي باسىم قاتتى. باپكەرٸمە, «بەرٸبٸر مىنا شاشىمدى ٶزگەرتپەيمٸن» دەپ كويام. «جارايدى» دەپ كەلٸستٸ ول, «تەك بٸرٸنشٸ ورىن العىڭ كەلسە, ٶزگەرتۋٸڭە تۋرا كەلەدٸ» دەدٸ. امال جوق, قوبىراعان شاشىمدى جاتقىزۋىما تۋرا كەلدٸ. ۇتىپ كەتتٸم. كەيٸن وڭتٷستٸك كورەياداعى جارىستا ماعان «ەڭ كٶڭٸلدٸ شاش ٷلگٸسٸ بار سپورتشى» دەگەن نوميناتسييا بەرٸلدٸ. سوعان قاراپ شەتەلدە مۇندايعا كٶزقاراسى جاقسى دەگەن ويدا قالدىم. بٸراق كەيٸن دوحا مەن سانتو-دومينگودا قاتارىنان ەكٸ جىل ەلەم چەمپيونى اتانعان سوڭ, قازاقستاندا دا ەشكٸم شاشىمنىڭ بۇل ٷلگٸسٸ ٷشٸن سٶكپەيتٸن بولدى, – دەيدٸ ساڭلاق سپورتشى. قايتا سول چەمپيوندىقتان كەيٸن يليننٸڭ شاش ٷلگٸسٸ ارتىنان ەرگەن كٸشكەنتاي ٸنٸلەرٸنە سەن بولىپ جابىستى.

ەلٸمٸزدٸڭ داڭقىن اسىرىپ, اتىن ەلەمگە تانىتقان ساڭلاق سپورتشىمىزدىڭ وليپيادا ويىندارىنداعى «دوپينگ داۋىنان» كەيٸن سپورتتىق مەنەدجمەنت بٸلٸمٸن مەڭگەرۋگە دەن قويعانىن بٸلەمٸز. ميلليونداعان قازاقستاندىقتاردى بٸر سەتتە قاۋانىشقا بٶلەپ, كەۋدەمٸزگە شاتتىق سەزٸمٸن قۇيعان «تولاعايىمىزدى» بٸز ەشقاشان سىرتقا تەپپەيمىز. بٸز ٷشٸن يليا چەمپيونداردىڭ چەمپيونى بولىپ قالا بەردٸ.

ن.ەۋبەكٸر.