و - سينو
قاراڭعىدا شوشايىپ جالعىز تۇرعان جيرەن شاشتى ەۋليە ەكەنٸن سۇلباسى شالىنادى. ول باسىن يٸپ دۇعا وقىپ تۇر. جاسى قىرىق بەس – قىرىق التىلار شاماسىندا. ماڭدايى قىسىڭقى, شىقشىتتارى العا قاراي شىعىڭقى, ساقالى قالىڭ. موناحتار كيەتٸن جامىلعىنىڭ ەتەگٸ ەدەنمەن سٷيرەتٸلٸپ جاتىر. جاسىل تىستان قۇراعان تاسپيق, بٸلەزٸكتٸ بٸر وراپ تٶمەن سالبىراپ تۇر. عيباداتحانانىڭ ٸشٸ تىم-تىرىس. ەۋليە ەكە قاققان قازىقتاي بولىپ, دۋعاعا شومىپ كەتكەن.
مٸنە, ەسٸكتەن قورقاقتاي باسىپ بٸر ەيەل كٸردٸ. ول سامۋرايدىڭ ەيەلٸ سيياقتى, تاڭبالارمەن كەستەلەنگەن ەسكٸ كيمونو كيگەن. جاسى وتىزدار شاماسىندا بولعانىمەن, انىقتاي قاراعاندا ٶز جاسىنان ەلدەقايدا كەرٸ كٶرٸنەدٸ. ٶڭٸ اۋرۋشاڭ. كٶزٸنٸڭ اينالاسى قارالتىم تارتقان. ەيتسەدە اجارلى جٷز. بٸراق وسى مٸنسٸز اجاردان ەلەبٸر قاتىگەزدٸكتٸڭ لەبٸ ەسەتٸندەي...
كٸتاپ قوياتىن تاعانعا ٷركەكتەي كٶز تاستاعان ول ٸشكە قاراي ٶتتٸ. ىمىرت ٸشٸندە, ميحرابتىڭ الدىندا تٸزەرلەپ تۇرعان ەۋليە ەكەنٸ سوندا بايقاعان. ەيەل شوشىپ كەتكەندەي قالت بٶگەلدٸ. ارتىنشا, ونىڭ دۇعاعا شومىپ تۇرعانىن تٷسٸنسە كەرەك, ودان كٶز الماعان كٷيٸ قاپتالداسا تۇردى. عيباداتحانانىڭ ٸشٸ ەلٸ جىم-جىرت. ەۋليە ەكە قوزعالمادى, ەيەل دە مەڭٸرەيٸپ قالعانداي.
اقىرى دۇعاسىن وقىپ بولعان ەۋليە ەكە ورنىنان تۇردى. الدىندا, بٸردەڭە ايتۋعا وقتالعانداي بولىپ تۇرگان ەيەلدٸ سوندا بايقاعان. عيباداتحاناعا كٸسٸ كەپ كٸرەتٸن, كٶپ جۇرت كرەستكە كەرٸلگەن تاڭعاجايىپ بۋددانى كٶرۋگە كەلەتٸن. بٸراق مىنا ەيەل ەرٸگٸپ جٷرگەن ادامعا ۇقسامايدى. جىلى جىميعان ەۋليە ەكە تٸلٸن ەزەر سىندىرىپ جاپونشا ساۋال قويعان:
– قانداي ارىز-ارمانىڭىز بار?
– مەنٸن سٸزگە دەگەن بٸر ٶتٸنٸشٸم بار ەدٸ..
ەيەل باسىن تٶمەن سالىپ ەدەپپەن يٸلدٸ. كيٸمٸ جۇپىنى, بٸراق شاشى «كوگايماگە» ٷلگٸسٸمەن ەدەمٸ ەتٸپ تٷيٸلٸپ قويىلعان. ەۋليە ەكە ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ مەيٸرلەنە جىميدى. جاسىل تاستان قۇرالعان تاسپيق ساۋساققا بٸر وراتىلىپ, بٸر تارقاتىلدى.
– مەنٸڭ ەسٸمٸم سينو, مەن يتيبانگاسە حامبەيدٸڭ جەسٸرٸمٸن. ۇلىم سيننودزە قاتتى اۋىرىپ قالىپ ەدٸ...
ەڭگٸمەسٸن مٷدٸرٸپ باستاعان ەيەل, ارتىنشا بويىن وڭداپ, بٸر سٷرٸنبەي سٶيلەپ كەتتٸ. عيباداتحاناعا كەلگەن سەبەبٸ مىناداي ەكەن: سيننودزە بيىل ون بەسكە تولىپتى. كٶكتەمدە بٸر بەلگٸسٸز دەرت جابىسقان. اۋىز جاپپاي جٶتەلەدٸ, ىستىعى تٷسپەيدٸ, اسقا تەبەتٸ جوق. سينو بالاسىن بارىنشا مەپەلەپ, ەمشٸلەرگە كٶرسەتكەن. كەرەك دەرٸ-دەرمەك العان, قولىنان كەلگەننٸن بارلىعىن ٸستەگەن. بٸراق بالانىڭ وڭالاتىن تٷرٸ جوق. قايتا, كٷن ٶتكەن سايىن كەرٸ كەتٸپ بارادى. ونىن ٷستٸنە كەيٸنگٸ كەزدە جوقشىلىق قولدى بايلاپ, ەمشٸلەرگە اقى تٶلەۋگە دە مٷمكٸن بولماي وتىر. عيباداتحاناداعى ەۋليە ەكەنٸ كەرەمەت ەمشٸ, تٸپتٸ تٷرلٸ مەرەزدٸ ەمدەي الادى دەسەدٸ. سوندىقتان سيننودزەعا كٶمەكتەس دەپ جٷگٸنٸپ كەلٸپ وتىر.
– مەنٸكٸ قۇر ەۋرەشٸلٸك ەمەس پە? كەلەسٸز بە? – دەپ ەيەل ەۋليە ەكەگە قادالا قapaپ. ونىڭ كٶزٸندە جالىنۋ دا, جالبارىنۋ دا جوق, تەك قانا قاتقىل تالاپ بار ەدٸ.
– جاقسى, كٶرەين بالاڭدى, – دەدٸ ەۋليە ەكە, ساقالىن ويلانا تارامداپ تۇرىپ. ەيەل جانعا ەمەس, تەنگە دەرۋ تٸلەپ كەلٸپ تۇر. بٸراق ونىڭ نەسٸ سٶكەت? تەن – جاننىڭ تۇراعى ەمەس پە? تۇراعى تازا بولسا, تۇرعىنى دا ساۋىكپاي ما? پٸرادار فابيان دٸنگە وسىنداي جولمەن كەلمەپ پە ەدٸ? جەنە جالعىز ول ەمەس. مٷمكٸن بۇل ەيەلدٸ دە قۇداي ايداپ كەلگەن شىعار?
– ۇلىڭ وسىندا كەلە الا ما?
– كەلە المايدى-اۋ...
– ولاي بولسا مەنٸ وعان ەرتٸپ بار. ەيەلدٸن كٶزٸندە قۋانىش وتى جارق ەتتٸ.
– شىنىمەن باراسىز با? نەتكەن باقىت!
ەۋليە ەكەنٸڭ كٶڭٸلٸ بوسادى. سول سەتتە ەيەلدٸڭ بەتٸندەگٸ پەردەسٸ ىسىرىلىپ, استىنان انانىن جٷزٸ كٶرٸندٸ. بۇل ەندٸ سامۋرايدىڭ جەسٸرٸ ەمەس, تٸپتٸ جاپون ەيەلٸ ەمەس – انا ەدٸ. مەيٸرٸمٸ شەكسٸز, قۋت يەسٸ, اقىردا جاتقان نەرەستە ايسانى – ەمشەك بەرٸپ اسىراعان اسپان پاتشايىمىنداي-اق انا ەدٸ بۇل. بويىن سەندەنە كەرگەن ەۋليە ەكە ەيەلگە دەم بەرە سويلەگەن:
– قورىقپاعىن. بالاننىڭ اۋىرۋىن بارماي-اق بٸلٸپ تۇرمىن. مەن ونى ەمدەيٸن. قولىمنان كەلگەنٸن ايامايمىن. ال ەندٸ قولىمنان كەلمەي جاتسا...
– تەك كٶرسەڭٸز ەكەن, – دەدٸ ەيەل جاسقانا تٸل قاتىپ, ودان كەيٸن بۇيىرعانىن كٶرەمٸز. بولماسا, وندا كيەميدزۋ پۋتحاناسىنداعى بودحيساتتۆا كاننونعا جٷگٸنۋٸم عانا قالادى.
بودحيساتتۆا كاننون! بۇل سٶزدٸ ەستٸگەندە ەۋليە ەكەنٸڭ بەت-ەلپەتٸ قارايىپ, تٷتٸگٸپ كەتتٸ. اڭىرىپ ەشتەڭە تٷسٸنبەي قالعان ەيەلگە قاحارلى كٶزٸن قاداعان كٷيٸ, اشۋلى سٶزدٸ سەڭدەي اقتارعان.
– بايقا! – دەگەن ول ايقايلاپ, باسى سەلكٸلدەپ, – كاننون, شاكيا, حاتيمان, تەندزين سەندەردٸڭ بۇل تابىنىپ جٷرگەندەرٸڭ بار بولعانى اعاش پۇتتار عانا. شىن قۇداي بٸرەۋ-اق, ول – اسپان ەمٸرشٸسٸ. تەك قۇداي عانا سەنٸڭ بالاڭنىڭ جانىن الا الادى, نەمەسە ساۋىقتىرا الادى. بۇل پۇتتاردىڭ قولىنان كەلمەيتٸن ٸس. ەگەر بالام دەسەڭ - پۇتتارعا سيىنعانىڭدى قوي.
ەيەل ەسكٸ كيمونوسىنىڭ جاعاسىن قىمتانعان كٷيٸ ەۋليە ەكەدەن كٶز الا الماي تۇرىپ قالدى. اشۋلى ۋاعىزدىڭ ماعىناسى ساناسىنا جەتتٸ مە ەكەن? كٸم بٸلەدٸ. الايدا ەۋليە ەكەنٸڭ وندا شارۋاسى جوق ەدٸ. كٷرەكتەي ساقالىن العا ۇسىنىپ, ەيەلدٸڭ ٷستٸنە تٶنە تٷسكەن ول ەڭگٸمەسٸن ارى قاراي ٸندەتتٸ:
– حاق قۇدايعا عانا سەن. ال حاك قۇداي – ول يۋدەياداعى ۆيفلەەمدە تۋعان ايسا. باسقا قۇداي جوق. سايتان عانا, جولدان تايىپ كەبٸنەن ايرىلعان پەرٸشتە عانا سولاي ويلايدى. بٸزدٸ قۇتقارۋ ٷشٸن ايسا, تٸپتٸ ٶزٸن كرەستكە كەرگٸزگەن. قارا مىناعان. مٸنە ول.
ەۋليە ەكە قولىن سوزىپ ارتىنداعى تٷرلٸ-تٷستٸ ەينەكتٸ نۇسقاعان. كٷننٸڭ رەڭسٸز جارىعى تٷسكەن ەينەك قاراڭعى عيباداتحانانىڭ ٸشٸنەن سۋرەتتەي انىق كٶرٸنٸپ, قۇدايدىڭ شەككەن ازابىن بايان ەتٸپ تۇر ەدٸ. تٶمەنٸرەكتە جىلاپ تۇرعان مەرييام مەن شەكٸرتتەرٸ بەينەلەنٸپتٸ.
ەيەل جاپون ٸزەتٸمەن قول قۋسىرىپ ەينەككە جاسقانا كٶز تاستادى.
– وڭتٷستٸك ۆارۆارلاردىڭ اتى بٷكٸل ەلەمگە مەشحٷر بودحيساتتۆاسى وسى ما ەدٸ? ەگەر كرەستكە كەرٸلگەن ەۋليە بالامنىڭ جانىن الىپ كالسا, مەن وعان قالعان ٶمٸرٸمدە قۇلشىلىق ەتٸپ ەتۋگە دايىنمىن. ٶتٸنەمٸن, جالبارىنىڭىز وعان, كەرەمەتٸن كٶرسەتسٸن, قورعاسىن بٸزدٸ. ەيەل جاي سٶيلەگەنٸمەن, داۋسىنان قاتتى تولقىعانى سەزٸلٸپ تۇر ەدٸ. ەۋليە ەكە جەڭٸسكە ماساتتانعانداي, ەينەكتەن كٶز الماعان كٷيٸ بۇرىنعىدان دا قابىنداي سٶيلەدٸ.
– ايسا, كٷنە مەن قيياناتقا باتقان ادامزاتتى قۇتقارۋ ٷشٸن, بٸزدٸڭ جانىمىزدى قۇتقارۋ ٷشٸن كٶكتەن جەرگە تٷستٸ. وعان قانداي نەسٸبە بۇيىردى ەكەن, ول قانداي ازاپ شەكتٸ ەكەن – تىڭدا ەندٸ.
عيباداتحانانىڭ ٸشٸن ارشىنداي كەزگەن ەۋلەيە ەكە ايسانىڭ ٶمٸرٸ جايلى تەبٸرەنە تولعانعان. ارۋ مەرييامعا قۇدايدى ٶز قۇرساعىنمەن الىپ كەلەسٸن دەپ حابار بەرگەن پەرٸشتە تۋرالى. ونىڭ مال جەم جەيتٸن اكىردا تۋعاندىعى تۋرالى, ونىڭ تۋعاندىعىنان بەلگٸ بەرگەن جۇلدىزعا ەرٸپ, شىعىستان كەلٸپ. وعان سىيعا حوش يٸستٸ شىرىش ەكەلگەن دۋاحاندار تۋرالى, مەسسييانىڭ كەلۋٸنەن قورىققان يرود پاتشانىڭ نەرەستەلەردٸ ٶلتٸرگەندٸگٸ تۋرالى, ونىڭ يواننان قالاي شوقىنعاندىعى, تاۋعا شىعىپ ۋاعىز ايتقاندىعى, سۋدى شاراپقا اينالدىرگاندىعى, مەرييام ماگدالينانىڭ بويىنان جەتٸ شايتاندى قۋىپ شىققاندىعى, ٶلگەن لازاردى تٸرٸلتكەندٸگٸ, سۋ ٷستٸمەن قالاي جٷرگەندٸگٸ, يەرۋساليمگە قاشىر مٸنٸپ كٸرگەندٸگٸ, سوڭعى شەرلٸ سۇحبات پەن ەلەون تاۋىندا دۋعا وقىعاندىعى تۋرالى ايتقان.
عيباداتحانانى جايلاعان قاراڭعىلىق ٸشٸندە ەۋليە ەكەنٸڭ داۋسى قۇدايدىڭ ەۋەزٸندەي كٷركٸرەي ەستٸلٸپ جاتتى. ەيەل ونى ٷنسٸز تىڭدادى. ايسا, ەكٸ باۋكەسپە ۇرىمەن بٸرگە كرەستكە تاڭىلىپتى! بۇل نە سىي! ونىڭ بۇل قايعىسىنا, شەككەن بۇل ازابىنا قابىرعاڭ قالاي قايىسپايدى! ونىڭ سوڭعى ايقايى شە! «ي لي, يلي! لاما ساۆاحفاني!» دەپتٸ. «و, تەڭٸرٸم! و, تەڭٸرٸم! مەنٸ نەگە جاپادان جالعىز تاستاپ كەتتٸڭ!» دەگەن سٶز. نەتكەن قاسٸرەت!
كەنەت ەۋليە ەكە ٷنسٸز قالدى. جٷزٸ قۇپ-قۋ ەيەل, استىڭعى ەرنٸن جىمقىرا تٸستەگەن كٷيٸ وعان قادالا قاراپ تۇر ەكەن. ونىڭ كٶزٸندە ەشكانداي دا تەبٸرەنٸس جوق, تەك قانا جيٸركەنٸش پەن ٶشپەندٸلٸك بار ەدٸ. تاڭقالىپ تٸل ايرىلعان ەۋليە ەكە بٸراز ۋاقىت مىلقاۋ ادامشا كٶزٸن جىپىلىقتاتىپ تۇرىپ قالدى.
– سولاي دە! سەندەردٸن «حاك قۇدايلارىڭ», وڭتٷستٸك ۆارۆارلاردىڭ بودحيساتتۆاسى وسىنداي ەكەن عوي!
ەيەلدٸڭ بۇرىنعى ۇياڭدىعىنان نىشان دا قالمادى. ول ەندٸ جاۋىن اقتىق رەت شاۋىپ ٶلتٸرگەلٸ تۇرعان ادامداي سٶيلەدٸ.
– مەنٸڭ كٷيەۋٸم يتيبانگاسە حامبەي بار بولعانى ساساكي ەۋلەتٸنٸڭ تٶلەنگٸتٸ, قاتارداعى رونين ەدٸ. بٸراق ول ەشقاشان جاۋعا سىرتىن بەرمەگەن. ٷستٸندەگٸ ساۋىتىن استىنداعى اتىن كارتاعا ۇتتىرعان ول, تەكودزي سارايىنىڭ جانىنداعى شايقاسقا جالاڭاش شىقتى دەسە دە بولادى. بٸراق سىن ساعاتتا ول «بۋددا اميدا, جار بولا كٶر!» دەگەن جازۋى بار قاراپايىم حاوريدٸ ورانىپ, بايراقتىڭ ورنىنا بامبۋكتىڭ ساباعىن ۇستاپ, جالاڭ قىلىشىمەن جاۋعا ۇمتىلدى. ودا مىرزانىڭ شەرٸگٸنە بٶرٸدەي تيگەن سيباتانىڭ ەسكەرٸن كەرٸ سەرپٸپ, قانشا ادامنىن باسىن قاربىزداي شاپتى. ال سەندەردٸڭ قۇدايلارىڭ مىناۋ ما? ونى كرەستكە كەرەدٸ ەكەن – ال ول قىڭسىلاپ جىلاعاندى عانا بٸلەدٸ! سۋجٷرەك قورقاق! ونىڭ دٸنٸنەن نە داۋا? قۇدايىڭمەن ەكەۋٸڭنٸڭ ٸشكەنٸڭ بٸر سۋ. كٷيەۋٸمنٸڭ ەرۋاعى تۇرعان ٷيگە ەندٸ اتتاپ باسپاسسىڭ. بالامدى دا ساعان ەمدەتپەيمٸن. سيننودزە قىلىشكەر حامبەيدٸڭ ۇلى! وعان قورقاقتىڭ قولىنان شىققان دەرٸنٸ ٸشكٸزگەنشە ٶزٸمنٸڭ ٸشٸمدٸ سەمسەرمەن ەسەيٸن! بۇلاي ەكەنٸن بٸلگەندە, بۇل جەرگە ەشقاشان كەلمەس ەدٸم. وسىعان عانا ٶكٸنەمٸن.
كٶز جاسىنا تۇنشىققان ەيەل جالت بۇرىلدى دا, وبادان قاشقانداي عيباداتحانادان جىلدام باسىپ شىعا جٶنەلدٸ. مەڭٸرەيگەن ەۋليە ەكە تۇرعان ورنىندا قالا بەردٸ...
ريۋنوسكە اكۋتاگاۆا (جاپون زاشۋىسى)
اۋدارعان تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ
