يە, كٷي ورىنداۋشىلار بايقاۋى, عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا, دەرەكتٸ فيلمنٸڭ تۇساۋكەسەرٸ, جابىلۋ سالتاناتىنداعى گالا-كونتسەرت... بەرٸ ويداعىداي, كەز كەلگەن مەرەكەلٸك مەرەيتويلاردا بولۋعا تيٸس شارالار. ٶكٸنٸشتٸسٸ, وسى شارانىڭ ٶزٸن ەلگە بٸلدٸرمەي, «كٶڭٸل ٷشٸن» ٶتكٸزۋٸنٸڭ سىرى نەدە? جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸكتەگٸلەر رەسپۋبليكالىق اتى بار ماڭىزدى تويدى نەگە ەلدٸڭ ەسٸنەن كەتپەستەي ەتٸپ, دٷركٸرەتٸپ ٶتكٸزە المادى? بٸزدٸ قاپالاندىرعانى وسى.
تەتتەكەڭ – قاتارداعى قالىڭ كٷيشٸنٸڭ بٸرٸ ەمەس, ول ٶز الدىنا دارا جول سالعان, شەرتپە كٷيدٸڭ كەمەلدەنۋٸنە ٶمٸرٸن ارناعان, تىلسىم ٶنەردٸڭ تۇڭعيىعىن سەزٸپ, تۇمساسىن اشقان بٸردەن-بٸر ٶنەر يەسٸ. قازاقتىڭ رۋحى – كٷي ٶنەرٸنٸڭ قاتپارلى, قامىرىقتى ەۋەنٸندە جاسىرىنىپ جاتقان جوق پا?! قازاقتى تولىق تانۋ ٷشٸن ەۋەلٸ – قورقىت, قۇرمانعازى, دەۋلەتكەرەي, تەتتٸمبەت, ىقىلاس, سٷگٸرلەردەن مۇرا بوپ قالعان مىڭداعان كٷيلەر ارقىلى تانىساق كەرەك-تٸ. ەگەر ٶزٸمٸزدٸ سىيلاساق, ەڭ الدىمەن وسى كٷيشٸلەردٸ قۇرمەتتەپ, ولاردىڭ مۇڭ مەن قۋانىش ەكٸ ٸشەگٸنەن سورعالاعان اسىل مۇرالارىنا ەلسٸن-ەلسٸن نازار اۋدارىپ, «شوۋ مەن شۋدى» بٸر سەت دوعارىپ, قارا نٶپٸردٸڭ اعىنىمەن كەتٸپ بارا جاتقان مىنا حالىققا ويلاندىرار دٷنيە ۇسىنساق كەرەك-تٸ. بٸز ولاي ەتە الماي كەلەمٸز. بۇعان تەتتٸمبەتتٸڭ مەرەيتويىنىڭ دەڭگەيٸ كۋە.
[caption id="attachment_13095" align="alignright" width="287"]
تەتتٸمبەت دەۋلەسكەر كٷيشٸ عانا ەمەس, ٶز دەۋٸرٸنٸڭ ايتۋلى تۇلعاسى, كٶشباستارى, حان كەنەنٸڭ قاسٸرەتٸ مەن قۋانىشىنا ورتاقتاسا بٸلگەن مۇراتتاسى, قۇنانبايمەن سەرتتەسكەن سىرالعى دوسى, ۇلىقتاردىڭ ەمەس, قاراشانىڭ سٶزٸن سٶيلەگەن بي, قازاقتىڭ ەسەسٸن جاتقا بەرمەۋ ٷشٸن جانتالاسقان كٷرەسكەر تۇلعا, ورىس يمپەريياسىنىڭ الدىندا حاس ٶنەرٸ ارقىلى ۇلتىن مويىنداتۋعا ۇمتىلعان نامىسى قىلىش دەگدار, قاپاسى مەن جاپاسى, قىزىعى مەن شىجىعى قاتار ٶرٸلگەن جاسىن عۇمىر يەسٸ. ونىڭ بۇرالاڭعا تولى جولىن بٷگٸنگٸ ۇرپاق بٸلە بەرمەيدٸ. سەبەبٸ, تەتتٸمبەت, قۇرمانعازى, دەۋلەتكەرەي تۋرالى جٶنٸ تٷزۋ ناسيحات جوق. ولار جايلى جٸبٸ تٷزۋ كٶركەم فيلم, مۋلتفيلم, زەرتتەۋ ورتالىقتارى دا جوق. تەك وسى ٶنەردٸڭ وتىمەن كٸرٸپ, كٷلٸمەن شىعىپ جٷرگەن جامپوزدار عانا جەكە-جەكە ەڭبەكتەنٸپ جٷر.
بٸزدٸڭ قايران قالعانىمىز, ەدەتتە شوۋعا تولى كونتسەرتتەر مەن داۋعا تولى باستامالاردا كٶرٸنەتٸن مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ارىستانبەك مۇحامەديۇلى بۇل تويعا نەگە كەلمەدٸ? بۇل تويدى ويداعىداي ٶتكٸزۋ, ەلگە كەڭٸرەك ناسيحاتتاۋ وسى ارىستانبەكتٸڭ قۇزىرىنداعى شارۋا ەمەس پە ەدٸ?!
جە, ول حاقىندا ايتا بەرسەك, سٶز كٶپ. بٸز ەۋەلگٸ تاقىرىپقا قايتا ورالايىق.
قاراعاندىدا ٶتكەن تويعا ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ كٷيشٸلەر, تەتتەكەڭنٸڭ ۇرپاقتارى, بٸرەر دەپۋتات, مينيسترلٸك ٶكٸلدەرٸ, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸ جەنە قالا تۇرعىندارى قاتىسىپتى. دۇرىس دەلٸك.
بٸزدٸڭ قايران قالعانىمىز, ەدەتتە شوۋعا تولى كونتسەرتتەر مەن داۋعا تولى باستامالاردا كٶرٸنەتٸن مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ ارىستانبەك مۇحامەديۇلى بۇل تويعا نەگە كەلمەدٸ? بۇل تويدى ويداعىداي ٶتكٸزۋ, ەلگە كەڭٸرەك ناسيحاتتاۋ وسى ارىستانبەكتٸڭ قۇزىرىنداعى شارۋا ەمەس پە ەدٸ?! ەلدٸڭ مەدەنيەتٸنە جاۋاپتى ادام باسقا-باسقا, دەل وسى تەتتٸمبەتتٸڭ تويىندا تٶبە كٶرسەتٸپ, تٶبە كٶرسەتٸپ قانا ەمەس, باسى-قاسىندا جٷرسە, ويداعىداي ٶتۋٸن ٶزٸ قاداعالاسا دا ارتىق بولماس ەدٸ. تەتتٸمبەتتٸڭ كٸم ەكەنٸن ٶزگە شەندٸلەر بٸلمەسە دە, دەل وسى مينيستر بٸلۋگە تيٸس!
جالپى, ارىستانبەك مۇحامەديۇلى مينيسترلٸك تٸزگٸنٸن قولعا العالى بەرٸ ەلدٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىعار جٸبٸ تٷزۋ دٷنيە ٶتكٸزە العان جوق. «قازاق ەلٸ» سەريالى ونىڭ مينيستر رەتٸندە اتىن قالدىرار مٷمكٸندٸگٸ ەدٸ. ونىڭ ٶزٸ قاي دەڭگەيدە تٷسٸرٸلٸپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. بٶلگەن اقشاسىن جەلگە ۇشىرىپ, كٸم كٶرٸنگەننەن جەودەم سۇراپ جٷر. مينيسترگە تەتتٸمبەتتەن گٶرٸ بٷگٸنگٸ ەسەپ-قيساپ ماڭىزدى بولسا كەرەك.
[caption id="attachment_13096" align="alignright" width="1200"]
ونى دا قويا تۇرالىق. قاراعاندىنىڭ تٶرٸندە شەرتپە كٷيدٸڭ نەگٸزٸن سالۋشى قازانعاپۇلىنىڭ تويى ٶتٸپ جاتقاندا, ەر تاراپتان كٷي ٶنەرٸنٸڭ بٸلگٸرلەرٸ باس قوسىپ, شاھار كٷيمەن تەربەلگەن شاقتا وبلىس ەكٸمٸ نۇرمۇحامبەت ەبدٸبەكوۆ اي قاراپ جٷردٸ مە? قانشا تىعىز شارۋاسى بولسا دا بابا رۋحىنا تاعزىم ەتٸپ, جيىلعان كٶپشٸلٸكتٸ قۇتتىقتاپ, وسى ٶڭٸردٸڭ باسشىسى رەتٸندە كٷيشٸ تۋرالى جاتتاندى بولسا دا, «جازىپ بەرگەنٸن» وقىسا دا, ەل كٶزٸنە كٶرٸنۋگە تيٸس بٸردەن بٸر ادام وسى ەبدٸبەكوۆ ەكەنٸ داۋسىز. بٸز ونداي حاباردى ەستٸمەدٸك. شىمكەنتتەن ساتىپ العان كوستيۋمٸن كٶرسەتٸپ, «كٶسەمگە» جاعىمپازدانعاندا الدىنا جان سالماعان ەكٸمنٸڭ ايتۋلى ٸس كەزٸندە كابينەتٸندە وتىرعانى قالاي? جۇمىسى قانشا كٶپ بولسا دا, تەتتٸمبەتتٸڭ تويىنان ارتىق ەمەس شىعار! سٸرە, دەل سول كەزدە ودان ماڭىزدى شارا بولدى دەگەنگە سەنبەيمٸن. ونىڭ جيىنعا كەلمەگەنٸ – تەتتٸمبەتتٸ, قازاقتىڭ ٶنەرٸن, كٷيدٸڭ قۇدٸرەتٸن سىيلاماعاندىعى. دەمەك, ونىڭ رۋحاني سالالارعا كٶڭٸل بٶلمەيتٸن, حالىقتىڭ قالاۋىن تابا المايتىن بٸلٸكسٸزدٸگٸنٸڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ وسىدان-اق بەلگٸلٸ.
قاراعاندىنىڭ تٶرٸندە شەرتپە كٷيدٸڭ نەگٸزٸن سالۋشى قازانعاپۇلىنىڭ تويى ٶتٸپ جاتقاندا, ەر تاراپتان كٷي ٶنەرٸنٸڭ بٸلگٸرلەرٸ باس قوسىپ, شاھار كٷيمەن تەربەلگەن شاقتا وبلىس ەكٸمٸ نۇرمۇحامبەت ەبدٸبەكوۆ اي قاراپ جٷردٸ مە? قانشا تىعىز شارۋاسى بولسا دا بابا رۋحىنا تاعزىم ەتٸپ, جيىلعان كٶپشٸلٸكتٸ قۇتتىقتاپ, وسى ٶڭٸردٸڭ باسشىسى رەتٸندە كٷيشٸ تۋرالى جاتتاندى بولسا دا, «جازىپ بەرگەنٸن» وقىسا دا, ەل كٶزٸنە كٶرٸنۋگە تيٸس بٸردەن بٸر ادام وسى ەبدٸبەكوۆ ەكەنٸ داۋسىز.
قاراعاندى – ارقانىڭ كٸندٸگٸ. بۇل ٶلكە – ۇلت ٶنەرٸنٸڭ وتانى. قازاقتىڭ سٶز بەن سازدى ۇستاعان اريستوكراتتارىنىڭ مەكەنٸ. سوندىقتان, ارقانىڭ كٸندٸگٸن باسقاراتىن كەز كەلگەن ەكٸم ەۋەلٸ قازاقتىڭ ٶنەرٸ مەن مەدەنيەتٸن جاقسى بٸلەتٸن, شىن جاناشىرلىق تانىتاتىن تۇلعا بولۋى ابزال. سەرٸك احمەتوۆ قاسىم امانجولوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن قالاي دٷبٸرلەتٸپ ٶتكٸزگەنٸن بارعان ەل ەلٸ اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتادى. تٷركٸتٸلدەس ەلدەردەن مەيمان شاقىرىپ, ەسكەرتكٸشٸن اشىپ, التى الاش ۇمىتپاس دۋمان مەن ماعىناعا تولى عىپ ٶتكٸزبەپ پە ەدٸ?! ەبدٸبەكوۆتەن ونداي بيٸكتٸك پەن پاراساتتىلىقتى ەل-ەزٸر بايقاي المادىق. مىس پەن مىرىش, كٶمٸر مەن تەمٸردٸڭ اينالاسىنان ۇزامايتىن باسشىلار قاي كەزدە دە تابىلادى.
[caption id="attachment_13097" align="alignright" width="441"]
توي دەمەكشٸ, «ٶتتٸ-كەتتٸ» قىلماي, ۇمىتىلماس شارالاردى قولعا الا الماعاندارىنا تاڭبىز. تەتتٸمبەتكە ارناپ زەۋلٸم ەسكەرتكٸش تۇرعىزسا, قاراعاندى قالاسىنىڭ بٸر مٶلتەك اۋدانىن كٷيشٸنٸڭ اتىمەن اتاسا, وبلىستىق دەڭگەيدە بولسا دا مەكتەپتٸك باعدارلامالارعا ەنگٸزٸپ, عۇمىرناماسى مەن كٷيلەرٸ تۋرالى كەڭٸرەك اعارتۋشىلىق قىزمەتتٸ قولعا السا, تٸپتٸ توي ٷشٸن ەمەس, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق تەاترلارعا ارنايى قارجى بٶلٸپ, ساحنادان تٷسپەيتٸن, كٶركەمدٸگٸ مەن دەڭگەيٸ تەتتەكەڭە ساي قويىلىم قويعىزسا, وبلىستىق بيۋدجەتتەن رەجيسسەرلەرگە تاپسىرىس بەرٸپ, كينو تٷسٸرتسە, ودان وبلىستىڭ ەكونوميكاسى قيراپ قالماس ەدٸ... ەلدٸڭ رۋحى كٶتەرٸلٸپ, كٷي مەن كٷيشٸنٸڭ مەرتەبەسٸ اسقاقتار ەدٸ. قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورييادا «تەتتٸمبەت كلاسى» بار. وبلىستا تەتتٸمبەت اتىندا ٶنەر مەكتەبٸن, كوللەدجٸن اشسا, ەبدٸبەكوۆكە «قوي!» دەپ ەشكٸم ايتپاس. ونى تٷسٸنەر ەبدٸبەكوۆتٸ كٶرمەدٸك. ۇلت ٶنەرٸنە «جٷردٸم-باردىم» قاراعان باسشىنىڭ بۇدان ٶزگە سالانى «دٶڭگەلەتٸپ» الىپ كەتەرٸ دە شامالى بولسا كەرەك. ارقادان جەتكەن ەمٸس-ەمٸس حابارلار كٶڭٸل كٶنشٸتەرلٸكتەي ەمەس.
تەتتٸمبەتتٸڭ قايتا تٸرٸلۋٸنە, ەلگە كٷيشٸنٸڭ ٶلشەۋسٸز مۇراسىن جەتكٸزۋگە تالماي ەڭبەك ەتكەن ادامنىڭ بٸرٸ – كٷيشٸ, مەدەنيەتتانۋشى, جازۋشى, كٶركەم ويدىڭ زەرگەرٸ تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ مارقۇم. ونىڭ تەتتٸمبەتتٸڭ ەل ەستٸمەگەن كەيبٸر كٷيلەرٸن تٷسٸندە كٶرٸپ, ايان ارقىلى بٷگٸنگە جەتكٸزگەنٸنٸڭ ٶزٸ بٸر حيكمەت
تەتتٸمبەتتٸڭ قايتا تٸرٸلۋٸنە, ەلگە كٷيشٸنٸڭ ٶلشەۋسٸز مۇراسىن جەتكٸزۋگە تالماي ەڭبەك ەتكەن ادامنىڭ بٸرٸ – كٷيشٸ, مەدەنيەتتانۋشى, جازۋشى, كٶركەم ويدىڭ زەرگەرٸ تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ مارقۇم. ونىڭ تەتتٸمبەتتٸڭ ەل ەستٸمەگەن كەيبٸر كٷيلەرٸن تٷسٸندە كٶرٸپ, ايان ارقىلى بٷگٸنگە جەتكٸزگەنٸنٸڭ ٶزٸ بٸر حيكمەت! ال ەل جادىنان ۇمىتىلا باستاعان كٶپتەگەن ٶرٸمٸ بٶلەك تۋىندىلارىن اۋىلداعى قارت اقساقالداردان ٷيرەنٸپ, تازا, ساف قالپىندا بٸزگە اماناتتاعانىن ۇمىتپاۋعا تيٸسپٸز. ەگەر وبلىستا بٸلٸمدٸ, زييالى باسشى بولسا, وسى تويدا ەڭ الدىمەن تالاسبەك ەسەمقۇلوۆتى ٸزدەپ, ونىڭ مۇرالارىنا ٷڭٸلگەن بولار ەدٸ. «تەتتٸمبەت سەرٸ» رومانىن باسپادان شىعارىپ, وسى تويعا تەبەرٸك ەتسە, ەبدٸبەكوۆتٸڭ بٸلگٸرلٸگٸنە تەنتٸ بولماس پا ەدٸ جۇرتشىلىق. تويعا مارقۇمنىڭ جارى, مەدەنيەتتانۋشى زيرا ناۋرىزباەۆانى شاقىرىپ, ات مٸنگٸزٸپ, شاپان جاپپاسا دا, العىسىن ايتسا, وبلىس ەكٸمٸن زييالى ەكەن دەسەر ەك. ٶزگەنٸ ۇمىتسا دا, تالاسبەكتٸ ۇمىتپاۋعا تيٸس ەدٸ وبلىستىڭ مەدەنيەتكە جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرٸ. تەتتٸمبەت پەن تالاسبەكتٸ بٶلە-جارا قاراۋعا بولمايدى. كەلتە ٶمٸرٸنٸڭ كٶپ بٶلٸگٸن تەتتٸمبەت ٷشٸن سارقىعان, ونىڭ كٷيٸن, تاريحي تانىمىن زەرتتەۋمەن ٶتكەن تەكەڭنٸڭ – تالاسبەكتٸڭ ورنى دا, جٶنٸ دە بٶلەك! مەرەيتويدا كٶرسەتٸلگەن دەرەكتٸ فيلمنٸڭ ٶزٸ تالاسبەكتٸڭ ەڭگٸمەسٸ نەگٸزٸندە جاسالىپتى. ونى كٶرگەن اتقامٸنەرلەر تالاسبەكتٸ قالاي عانا ۇمىتتى ەكەن?!
ايتپاقشى, «تەتتٸمبەت سەرٸ» رومانىنىڭ جەلٸسٸ بويىنشا تولىمدى كينو تٷسٸرۋگە بولادى. مارقۇم بۇل رومانىن اياقتاي الماي كەتتٸ. ٶزٸنٸڭ ارمانى تەتتٸمبەت تۋرالى كينو تٷسٸرۋ بولاتىن. بۇل جٶنٸندە بٸر ەڭگٸمەسٸندە بٸزگە سىر ەتٸپ, نەشەتٷرلٸ ەسەرلٸ ەڭگٸمەلەردٸڭ تيەگٸن اعىتقان تۇعىن. ەگەر تٸرٸ بولسا, ول ارمانى دا جٷزەگە اسار ما ەدٸ دەگەن ٶكٸنٸش بار كەۋدەدە.
بٸزدٸڭ شوپەن, بەتحوۆەن, موتسارت كٸم دەسەڭٸز, ولار – تەتتٸمبەت, قۇرمانعازى, دەۋلەتكەرەيلەر. ولارسىز قازاق تولىققاندى ۇلت بولماس ەدٸ. ولارسىز قازاقتىڭ كٶكٸرەگٸ سەۋلەسٸز, قييالى قاناتسىز بولار ەدٸ. بٸز ولاردى قۇرمەتتەي الماساق, دەمەك, ٶزٸمٸزدٸ قۇرمەتتەۋدٸ ٷيرەنە الماعاندىعىمىز!
توقتارەلٸ تاڭجارىق
