بٸرٸنشٸدەن ايتارىمىز, سايلاۋ جۇرتقا تانىلام دەگەن ادامعا جاقسى مٷمكٸندٸك بولدى. كٷنٸ كەشە عانا كٶشەدە اششى سۋعا سىلقييا تويىپ الىپ, ٸشكٸ سەزٸمٸن مەنسٸز دىبىستارمەن سىرتقا شىعارىپ, جۇرتقا تانىمال بولعان سايلاۋبەك تە «سايلاۋعا قاتىسامىن» دەپ ساۋىقشىل قاۋىمدى تاعى بٸر رەت دٷر سٸلكٸندٸردٸ. شوۋ-بيزنەستٸڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ جاڭالىقتاردى قانىن جەرگە تيگٸزبەي جازۋعا ماشىقتانعان قازاقستاندىق اقپارات قۇرالدارى «مىلقاۋ ەنشٸنٸڭ» دەپۋتاتتىق مانداتقا قول سوزۋىن اپتا بويى قىزۋ تالقىلاپ, ەرەڭ ەس جيدى.
يتكە سٷيەك تاستاعانداي بولعان بۇل اقپارات تالايدىڭ جٷيكەسٸنە تيٸپ, اشۋ-ىزاسىن تۋعىزعانى انىق. سايلاۋبەكتٸ قويا تۇرايىق. سايلاۋبەكتٸڭ «سايلاۋعا قاتىسام» دەپ ەزەۋرەۋٸ كەزەكتٸ جارنامالىق قادام عوي. بٸزدٸڭ ايتپاعىمىز باسقا.
قازٸرگٸ ۇعىمعا سالىپ قاراساق, مٷيٸزٸ قاراعايداي ەنشٸ, اكتەر, اقىن-جازۋشىلارىڭىز, كۆن-شيك, اسابا –بەرٸ-بەرٸ شوۋ-بيزنەستٸڭ بەلسەندٸ ٶكٸلدەرٸ ەمەس پە? وسىنداي ىقپالسىز, تابانىنىڭ بٷرٸ جوق, باعىتى ايقىندالماعان ادامدارعا مەملەكەتتٸڭ تاعدىرىن قالاي تاپسىرۋعا بولادى?
بٷگٸندە كٶپشٸلٸگٸمٸز ٶمٸرٸمٸزدٸ ٶزگەرتٸپ, قازاق تٸلٸنٸڭ تۇعىرىنا قونعانىن قالايمىز. بۇل تۋراسىنداعى ويىمىزدىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە كٷن سايىن جازىپ, كٶپشٸلٸكپەن بٶلٸسەمٸز. بٸراق ارقامىزعا شانشۋداي قادالعان مەسەلەلەردٸ كٸمنٸڭ قالاي شەشەتٸنٸن بٸلمەيمٸز.
تاياۋدا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە بەلسەندٸلٸك تانىتىپ, ٶزٸن ۇلت جاناشىرى رەتٸندە كٶرسەتٸپ (بەرٸمٸزگە ەتجاقىن وبراز عوي) جٷرگەن ٶنەر ادامى الداعى مەجٸلٸس سايلاۋىندا مۇحتار شاحانوۆتى, بەكبولات تٸلەۋحاندى, جٷرسٸن ەرماندى كٶرگٸسٸ كەلەتٸنٸن جازىپتى. سايلاۋى ٶتەتٸن كٷن بەلگٸلٸ بولعالى بەرٸ دەپۋتاتتىققا ٷمٸتكەر رەتٸندە تالاي اقىن-جازۋشى مەن ەنشٸ-ەرتٸستٸڭ ەسٸمٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ايشىقتاپ جازىلدى.
تەلەديدار مەن توي-تومالاقتان كٶرەتٸن اقىن-جازۋشىلار مەن ەنشٸ-ەرتٸستەردٸڭ بەرٸن تٸزٸپ شىقتىق. ولاردىڭ سٶزٸ كەسەك, ويى تەرەڭ بولعان سوڭ, بٸز ٷشٸن ولار ۇلتتىڭ سويىلىن سوعىپ, تٸلدٸڭ مٷددەسٸن كٶزدەيتٸندەي بولىپ تۇرادى. «سوقىر كٶرگەنٸنەن جازبايدى» دەمەكشٸ, بٸز «پارلامەنتتەگٸ ورىنعا سولار لايىق» دەپ قازاق قوعامىنا ٶز ويىمىزدى ورتاعا سالىپ جاتىرمىز.
جارايدى, كٶز الدىمىزدا جٷرگەن ەنشٸ-ەرتٸستەر مەن اقىن-جازۋشىلار دەپۋتات بولسىن. سوندا ولار نە ٸستەيدٸ? ۇلتتىق مٷددەنٸڭ ۇپايىن تٷگەندەپ, جۇرتتىڭ بەرٸن قازاقشا سٶيلەتە مە? جوق. ٶكٸنٸشكە وراي, بٸزدەر بٷگٸنگٸ مەدەنيەت قايراتكەرلەرٸنٸڭ ىقپالسىز توپقا اينالعانىن تٷسٸنگٸمٸز كەلمەيدٸ.
ايتىستىڭ جٷگٸن ارقالاپ جٷرگەن ج.ەرماندى سٷيٸكتٸ ٸسٸنەن ايىرىپ, دەپۋتات قىلعاندا نە تابامىز. مەجٸلٸس پەن سەناتتا ايتىس ۇيىمداستىرامىز با? مەنٸڭشە, جٷرسٸن اعامىز ايتىستىڭ باسىندا جٷرٸپ, ەلگە كٶپ ەڭبەك سٸڭٸرەدٸ. كەزٸندە قۇدايبەرگەن سۇلتانباەۆ اعامىز بەن فاريزا وڭعارسىنوۆا اپامىز دەپۋتات بولىپ, ارتقى پارتادا ٷنسٸز وتىرىپ, ۋاقىتتارىن تەككە كەتٸرمەدٸ مە?
قازٸرگٸ ۇعىمعا سالىپ قاراساق, مٷيٸزٸ قاراعايداي ەنشٸ, اكتەر, اقىن-جازۋشىلارىڭىز, كۆن-شيك, اسابا –بەرٸ-بەرٸ شوۋ-بيزنەستٸڭ بەلسەندٸ ٶكٸلدەرٸ ەمەس پە? وسىنداي ىقپالسىز, تابانىنىڭ بٷرٸ جوق, باعىتى ايقىندالماعان ادامدارعا مەملەكەتتٸڭ تاعدىرىن قالاي تاپسىرۋعا بولادى?
ٶز باسىم الداعى مەجٸلٸستٸڭ اۋلاسىنان م.شاحانوۆ, ب.تٸلەۋحان, ج.ەرماندى كٶرگٸم كەلمەيدٸ. م.شاحانوۆ پەن ب.تٸلەۋحان دەپۋتاتتىقتىڭ دەمٸن تاتقان ادامدار. ەكەۋٸ دەپۋتاتتىق مانداتىن پايدالانىپ, كٶكەيگە تۇنعان ويلارىنىڭ 10-15 پايىزىن مەجٸلٸستٸڭ مٸنبەرٸنەن ايتتى. بۇل ٷشٸن ولارعا اللا ريزا بولسىن.
ال ايتىستىڭ جٷگٸن ارقالاپ جٷرگەن ج.ەرماندى سٷيٸكتٸ ٸسٸنەن ايىرىپ, دەپۋتات قىلعاندا نە تابامىز. مەجٸلٸس پەن سەناتتا ايتىس ۇيىمداستىرامىز با? مەنٸڭشە, جٷرسٸن اعامىز ايتىستىڭ باسىندا جٷرٸپ, ەلگە كٶپ ەڭبەك سٸڭٸرەدٸ. كەزٸندە قۇدايبەرگەن سۇلتانباەۆ اعامىز بەن فاريزا وڭعارسىنوۆا اپامىز دەپۋتات بولىپ, ارتقى پارتادا ٷنسٸز وتىرىپ, ۋاقىتتارىن تەككە كەتٸرمەدٸ مە?
بٸز دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولعان اقىن-جازۋشىلار قازاق تٸلٸ مەن ۇلتتىق مٷددە ٷشٸن كٷرەسەدٸ دەپ ويلايمىز. ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العالى بەرٸ ٶزدەرٸن ۇلت جاناشىرى سانايتىن بٸراز اعالارىمىز دەپۋتات بولدى. ولار دەپۋتات بولعانشا ەكپٸنٸ تاۋ جاپىراتىنداي بولدى. كٶزدەگەن ماقساتىنا قول جەتكٸزگەننەن كەيٸن ارىستانداي الاسۇرعان اعالارىمىز تەز جۋاسىپ كەتەتٸنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز.
مۇنىڭ بەرٸن بٸلە تۇرا تاعى سولارعا ٷمٸت ارتاتىنىمىز نە? بۇل ەندٸ وتاندىق تەلەارنالاردىڭ بۇقارالىق مەدەنيەتتٸ كٷندٸز-تٷنٸ ناسيحاتتاپ, شوۋ-باعدارلاما, تٷرلٸ كونتسەرتتەرمەن حالىقتى ەس جيعىزباي ەسەڭگٸرەتٸپ تاستاعانىنىڭ بەلگٸسٸ.
قازٸر ەلەم ەلدەرٸ ەكونوميكالىق داعدارىسپەن بەتپە-بەت كەلٸپ تۇرعان شاقتا قازاقستانعا «ٶنەرلٸ ھەم سپورتشى دەپۋتاتتاردىڭ» مٷلدە قاجەتٸ جوق. بٸزگە ەۋرازييالىق وداق بويىنشا ەرٸپتەستەرٸمەن تەرەزەسٸ تەڭ دەرەجەدە داۋلاسىپ, قازاقتىڭ ەكونوميكالىق مٷددەسٸن قورعاي الاتىن بٸلٸكتٸ, ەكونوميكا مەن قارجى سالاسىن جەتٸك مەڭگەرگەن جاڭاشىل دەپۋتاتتار قاجەت.
ونداي ادامدار بار ما? بار. بٸراق ولاردىڭ بەرٸ بٸردەي قاتاڭ سٷزگٸدەن ٶتە المايتىنىن دا تٷسٸنەمٸز. بيلٸك ولارعا دەپۋتاتتىق مانداتتى تاپسىرىپ-تاپسىرماعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, بٸزدەر دۇرىس تاڭداۋ جاساپ, قوعامعا قاجەتتٸ كانديداتتاردى ٶز تاراپىمىزدان ۇسىنا بٸلۋٸمٸز كەرەك.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ايتىلعان ەڭگٸمەدە قازٸرگٸ قوعامنىڭ سىقپىتىن بايقاۋ قيىن ەمەس. بەرٸمٸز ۇلتشىل بولۋعا قۇمارتىپ, قازاق تٸلٸ ٷشٸن وتقا تٷسۋگە دايىن تۇرعانداي سىڭاي تانىتامىز. شىندىعىندا ەشقايسىمىز ارتىق قيمىلعا بارا المايمىز. زييالىلار بٸر كەزدەرٸ جيناعان بەدەلٸنە مالدانىپ, دەپۋتات بولۋعا, اتاق-ابىرويعا وڭاي قول جەتكٸزۋگە قۇمار.
قازٸر ەلەم ەلدەرٸ ەكونوميكالىق داعدارىسپەن بەتپە-بەت كەلٸپ تۇرعان شاقتا قازاقستانعا «ٶنەرلٸ ھەم سپورتشى دەپۋتاتتاردىڭ» مٷلدە قاجەتٸ جوق. بٸزگە ەۋرازييالىق وداق بويىنشا ەرٸپتەستەرٸمەن تەرەزەسٸ تەڭ دەرەجەدە داۋلاسىپ, قازاقتىڭ ەكونوميكالىق مٷددەسٸن قورعاي الاتىن بٸلٸكتٸ, ەكونوميكا مەن قارجى سالاسىن جەتٸك مەڭگەرگەن جاڭاشىل دەپۋتاتتار قاجەت.
سوندا دەپۋتاتتىق مانداتقا كٸم لايىقتى دەيسٸز عوي? ايتايىن. جوعارىدا جاستار ساياساتى سٶز بولعاندا مەجٸلٸستە تەڭٸربەرگەن بەردٸوڭعاروۆ (بۇل دا اكتەر ەمەس پە?) پايدا بولا كەتەتٸنٸ بەلگٸلٸ. سول تەڭٸربەرگەن جالىنداپ سايلاۋشىلارىنىڭ ٷمٸتٸن اقتاعان كەزٸن كٶرمەدٸك. ەڭ سوڭىندا جاستاردىڭ مٷددەسٸن كٶزدەيدٸ دەگەن دەپۋتاتتىڭ بەتٸنە ەل تٷكٸرٸپ كەتتٸ. مەنٸڭشە, جاستار اتىنان دەپۋتات بولۋعا «اق جولدىڭ» پەرٸسٸ ماقسات جاقاۋ ٶتە لايىق. ٶزٸنٸڭ ٸسٸمەن, ەرەكەتٸمەن جۇرتتىڭ ىقىلاسىنا بٶلەنٸپ جٷرگەن ازامات.
ايقايلاسىپ, داۋلاسپاي-اق ەلٸمٸزدەگٸ ورىستاردىڭ تٸلٸن قازاقشاعا بۇرىپ جٷرگەن دوس كٶشٸم دە دەپۋتات بولۋعا ەبدەن لايىق.
ويىن تۋرا ايتىپ, ٶمٸرگە شىنايى كٶزقاراسپەن قارايتىن راسۋل جۇمالى دەپۋتات بولسا, مەجٸلٸستٸڭ ٶمٸرٸنە جاڭا لەپ ەكەلەتٸنٸ انىق.
سول سيياقتى كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىسىپ, زور جەتٸستٸككە جەتكەن ازاماتحان ەمٸرتاي سىندى ازاماتتاردى مەجٸلٸستەن كٶرگٸمٸز كەلەدٸ.
كٶنسە, اسقار جۇمادٸلداەۆتى دا پارلامەنتتٸڭ جۇمىسىنا تارتۋعا بولادى. «تاڭ» تەلەارناسىنىڭ قايتا تٷلەتٸپ, ورىستىڭ اقپاراتتىق ساياساتىنا توسقاۋىل قويۋعا ەرەكەتتەنٸپ جٷرگەن ارمانجان بايتاسوۆتىڭ دا دەپۋتات بولعانىن قالايمىز.
قۇرمەتتٸ كٶپشٸلٸك, دەپۋتاتتىق ٷمٸتكەر رەتٸندە لايىقتى ازاماتتاردىڭ (تۇلعالار ەمەس) اتىن اتاي بٸلۋ دە ماڭىزدى مەسەلە. دۇرىس تاڭداۋ جاساپ, دۇرىس ۇسىنىس ايتۋ – بٸزدٸڭ وي-ٶرٸسٸمٸزدٸڭ ايقىن كٶرسەتكٸشٸ ەكەنٸن ەستەن شىعارمايىق.
نۇرلان جۇماحان
