Birinshiden aitarymyz, sailaý jurtqa tanylam degen adamǵa jaqsy múmkindik boldy. Kúni keshe ǵana kóshede ashy sýǵa sylqiia toiyp alyp, ishki sezimin mánsiz dybystarmen syrtqa shyǵaryp, jurtqa tanymal bolǵan Sailaýbek te «sailaýǵa qatysamyn» dep saýyqshyl qaýymdy taǵy bir ret dúr silkindirdi. Shoý-biznestiń tóńiregindegi jańalyqtardy qanyn jerge tigizbei jazýǵa mashyqtanǵan qazaqstandyq aqparat quraldary «mylqaý ánshiniń» depýtattyq mandatqa qol sozýyn apta boiy qyzý talqylap, áreń es jidy.
Itke súiek tastaǵandai bolǵan bul aqparat talaidyń júikesine tiip, ashý-yzasyn týǵyzǵany anyq. Sailaýbekti qoia turaiyq. Sailaýbektiń «sailaýǵa qatysam» dep ezeýreýi kezekti jarnamalyq qadam ǵoi. Bizdiń aitpaǵymyz basqa.
Qazirgi uǵymǵa salyp qarasaq, múiizi qaraǵaidai ánshi, akter, aqyn-jazýshylaryńyz, KVN-shik, asaba –bári-bári shoý-biznestiń belsendi ókilderi emes pe? Osyndai yqpalsyz, tabanynyń búri joq, baǵyty aiqyndalmaǵan adamdarǵa memlekettiń taǵdyryn qalai tapsyrýǵa bolady?
Búginde kópshiligimiz ómirimizdi ózgertip, qazaq tiliniń tuǵyryna qonǵanyn qalaimyz. Bul týrasyndaǵy oiymyzdyń áleýmettik jelilerge kún saiyn jazyp, kópshilikpen bólisemiz. Biraq arqamyzǵa shanshýdai qadalǵan máselelerdi kimniń qalai sheshetinin bilmeimiz.
Taiaýda áleýmettik jelide belsendilik tanytyp, ózin ult janashyry retinde kórsetip (bárimizge etjaqyn obraz ǵoi) júrgen óner adamy aldaǵy Májilis sailaýynda Muhtar Shahanovty, Bekbolat Tileýhandy, Júrsin Ermandy kórgisi keletinin jazypty. Sailaýy ótetin kún belgili bolǵaly beri depýtattyqqa úmitker retinde talai aqyn-jazýshy men ánshi-ártistiń esimi áleýmettik jelide aishyqtap jazyldy.
Teledidar men toi-tomalaqtan kóretin aqyn-jazýshylar men ánshi-ártisterdiń bárin tizip shyqtyq. Olardyń sózi kesek, oiy tereń bolǵan soń, biz úshin olar ulttyń soiylyn soǵyp, tildiń múddesin kózdeitindei bolyp turady. «Soqyr kórgeninen jazbaidy» demekshi, biz «Parlamenttegi orynǵa solar laiyq» dep qazaq qoǵamyna óz oiymyzdy ortaǵa salyp jatyrmyz.
Jaraidy, kóz aldymyzda júrgen ánshi-ártister men aqyn-jazýshylar depýtat bolsyn. Sonda olar ne isteidi? Ulttyq múddeniń upaiyn túgendep, jurttyń bárin qazaqsha sóilete me? Joq. Ókinishke orai, bizder búgingi mádeniet qairatkerleriniń yqpalsyz topqa ainalǵanyn túsingimiz kelmeidi.
Aitystyń júgin arqalap júrgen J.Ermandy súiikti isinen aiyryp, depýtat qylǵanda ne tabamyz. Májilis pen Senatta aitys uiymdastyramyz ba? Menińshe, Júrsin aǵamyz aitystyń basynda júrip, elge kóp eńbek sińiredi. Kezinde Qudaibergen Sultanbaev aǵamyz ben Fariza Ońǵarsynova apamyz depýtat bolyp, artqy partada únsiz otyryp, ýaqyttaryn tekke ketirmedi me?
Qazirgi uǵymǵa salyp qarasaq, múiizi qaraǵaidai ánshi, akter, aqyn-jazýshylaryńyz, KVN-shik, asaba –bári-bári shoý-biznestiń belsendi ókilderi emes pe? Osyndai yqpalsyz, tabanynyń búri joq, baǵyty aiqyndalmaǵan adamdarǵa memlekettiń taǵdyryn qalai tapsyrýǵa bolady?
Óz basym aldaǵy Májilistiń aýlasynan M.Shahanov, B.Tileýhan, J.Ermandy kórgim kelmeidi. M.Shahanov pen B.Tileýhan depýtattyqtyń dámin tatqan adamdar. Ekeýi depýtattyq mandatyn paidalanyp, kókeige tunǵan oilarynyń 10-15 paiyzyn Májilistiń minberinen aitty. Bul úshin olarǵa Alla riza bolsyn.
Al aitystyń júgin arqalap júrgen J.Ermandy súiikti isinen aiyryp, depýtat qylǵanda ne tabamyz. Májilis pen Senatta aitys uiymdastyramyz ba? Menińshe, Júrsin aǵamyz aitystyń basynda júrip, elge kóp eńbek sińiredi. Kezinde Qudaibergen Sultanbaev aǵamyz ben Fariza Ońǵarsynova apamyz depýtat bolyp, artqy partada únsiz otyryp, ýaqyttaryn tekke ketirmedi me?
Biz depýtattyq mandatqa ie bolǵan aqyn-jazýshylar qazaq tili men ulttyq múdde úshin kúresedi dep oilaimyz. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri ózderin ult janashyry sanaityn biraz aǵalarymyz depýtat boldy. Olar depýtat bolǵansha ekpini taý japyratyndai boldy. Kózdegen maqsatyna qol jetkizgennen keiin arystandai alasurǵan aǵalarymyz tez jýasyp ketetinin bárimiz bilemiz.
Munyń bárin bile tura taǵy solarǵa úmit artatynymyz ne? Bul endi otandyq telearnalardyń buqaralyq mádenietti kúndiz-túni nasihattap, shoý-baǵdarlama, túrli kontserttermen halyqty es jiǵyzbai eseńgiretip tastaǵanynyń belgisi.
Qazir álem elderi ekonomikalyq daǵdaryspen betpe-bet kelip turǵan shaqta Qazaqstanǵa «ónerli hám sportshy depýtattardyń» múlde qajeti joq. Bizge Eýraziialyq odaq boiynsha áriptesterimen terezesi teń dárejede daýlasyp, qazaqtyń ekonomikalyq múddesin qorǵai alatyn bilikti, ekonomika men qarjy salasyn jetik meńgergen jańashyl depýtattar qajet.
Ondai adamdar bar ma? Bar. Biraq olardyń bári birdei qatań súzgiden óte almaitynyn da túsinemiz. Bilik olarǵa depýtattyq mandatty tapsyryp-tapsyrmaǵan kúnniń ózinde, bizder durys tańdaý jasap, qoǵamǵa qajetti kandidattardy óz tarapymyzdan usyna bilýimiz kerek.
Áleýmettik jelide aitylǵan áńgimede qazirgi qoǵamnyń syqpytyn baiqaý qiyn emes. Bárimiz ultshyl bolýǵa qumartyp, qazaq tili úshin otqa túsýge daiyn turǵandai syńai tanytamyz. Shyndyǵynda eshqaisymyz artyq qimylǵa bara almaimyz. Ziialylar bir kezderi jinaǵan bedeline maldanyp, depýtat bolýǵa, ataq-abyroiǵa ońai qol jetkizýge qumar.
Qazir álem elderi ekonomikalyq daǵdaryspen betpe-bet kelip turǵan shaqta Qazaqstanǵa «ónerli hám sportshy depýtattardyń» múlde qajeti joq. Bizge Eýraziialyq odaq boiynsha áriptesterimen terezesi teń dárejede daýlasyp, qazaqtyń ekonomikalyq múddesin qorǵai alatyn bilikti, ekonomika men qarjy salasyn jetik meńgergen jańashyl depýtattar qajet.
Sonda depýtattyq mandatqa kim laiyqty deisiz ǵoi? Aitaiyn. Joǵaryda jastar saiasaty sóz bolǵanda Májiliste Táńirbergen Berdiońǵarov (bul da akter emes pe?) paida bola ketetini belgili. Sol Táńirbergen jalyndap sailaýshylarynyń úmitin aqtaǵan kezin kórmedik. Eń sońynda jastardyń múddesin kózdeidi degen depýtattyń betine el túkirip ketti. Menińshe, jastar atynan depýtat bolýǵa «Aq joldyń» perisi Maqsat Jaqaý óte laiyq. Óziniń isimen, áreketimen jurttyń yqylasyna bólenip júrgen azamat.
Aiqailasyp, daýlaspai-aq elimizdegi orystardyń tilin qazaqshaǵa buryp júrgen Dos Kóshim de depýtat bolýǵa ábden laiyq.
Oiyn týra aityp, ómirge shynaiy kózqaraspen qaraityn Rasýl Jumaly depýtat bolsa, Májilistiń ómirine jańa lep ákeletini anyq.
Sol siiaqty kásipkerlikpen ainalysyp, zor jetistikke jetken Azamathan Ámirtai syndy azamattardy Májilisten kórgimiz keledi.
Kónse, Asqar Jumadildaevty da Parlamenttiń jumysyna tartýǵa bolady. «Tań» telearnasynyń qaita túletip, orystyń aqparattyq saiasatyna tosqaýyl qoiýǵa árekettenip júrgen Armanjan Baitasovtyń da depýtat bolǵanyn qalaimyz.
Qurmetti kópshilik, depýtattyq úmitker retinde laiyqty azamattardyń (tulǵalar emes) atyn atai bilý de mańyzdy másele. Durys tańdaý jasap, durys usynys aitý – bizdiń oi-órisimizdiń aiqyn kórsetkishi ekenin esten shyǵarmaiyq.
Nurlan JUMAHAN
