توقاەۆتىڭ قاۋلىسىنا ساي وسىناۋ قۇجاتقا قازاقستان اتىنان قورعانىس مينيسترٸ نۇرلان ەرمەكباەۆ قول قويۋعا ٶكٸلەتتٸ تۇلعا رەتٸندە بەكٸتٸلگەن.
جاڭا قۇجات ەكٸ ەل اراسىنداعى وسىدان 26 جىل بۇرىن قابىلداعان ەسكەري ەرٸپتەستٸك تۋرالى كەلٸسٸمشارتتىڭ ورنىن باسادى.
جاڭا كەلٸسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ ۇستانىمى العاشقىسىنا ۇقساس. ول ەكٸ ەل اراسىنداعى ستراتەگييالىق بايلانىستى ٶرٸستەتۋ, مەملەكەتتٸڭ قاستەرلٸ قۇندىلىعى – تەۋەلسٸزدٸككە سىي-قۇرمەتپەن قاراۋ, شەكارا شەبٸنٸڭ بۇزىلماۋىن قامتاماسىز ەتۋ, داۋلى دٷنيەلەر بولسا ەكٸ تاراپ تا بٸتٸمگە كەلەرلٸك وڭتايلى شەشٸم قابىلداۋ.
ەڭ باستىسى, ەسكەري ەرٸپتەستٸك ورناتقان ەلدەر بٸرٸنٸڭ ٸشكٸ ٸسٸنە ەكٸنشٸسٸ تۇمسىق تىقپاۋى تيٸس.
Dalanews.kz تٸلشٸسٸ جاڭا ەسكەري كەلٸسٸمشارتتاردىڭ تالابىمەن تانىسىپ شىقتى. قازاقستان مەن رەسەي كەلەسٸدەي مەسەلەلەر بويىنشا مەمٸلەگە كەلگەن ەكەن.
- بٸر تاراپ ەكٸنشٸ تاراپقا ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن جاعدايدا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ەسكەري كٷش-قۇرىلىمدارىن بٸرٸگٸپ قولدانۋ;
- بٸر تاراپ ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن جاعدايدا ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸككە قاتەر تٶندٸرەتٸن فاكتورلارعا بٸرلەسە تٶتەپ بەرۋ;
- جەدەل ەرٸ ەسكەري دايىندىق;
- ەسكەري سالاداعى بٸلٸم مەن عىلىم;
- لاڭكەستٸككە قارسى كەلۋ;
- بٸتٸمگەرلٸك شارالارى;
- تاراپتاردىڭ تەرريتوريياسىندا ەسكەري قۇرىلىمداردىڭ قىزمەتٸن جان-جاقتى قامتاماسىز ەتۋ;
- ەكٸجاقتى كەلٸسٸمشارتتىق-قۇقىقتىق بازانى جەتٸلدٸرە تٷسۋ;
- تاراپتاردىڭ ەسكەري دەلەگاتسيياسىنىڭ حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋداعى ەرٸپتەستٸگٸ;
- مەملەكەتتٸك قۇپييانى ساقتاۋ جەنە قورعاۋ;
- مەدەنيەت جەنە سپورت
وسى قۇجاتتىڭ شەڭبەرٸندە قازاقستان مەن رەسەي ەسكەري سالادا ٷش جىلعى مەرزٸمدٸ قامتيتىن ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋدە.
قۇجاتتا تاراپتاردىڭ ەسكەري بارلاۋ باعىتىنداعى جوبالاردى بٸرلەسە اتقاراتىنى ايتىلعان. الايدا ەكٸ ەل دە بٸر-بٸرٸنە قارسى باعىتتالعان بارلاۋ جۇمىسىن جٷرگٸزبەۋدٸ مٸندەتٸنە الادى.
تاراپتار ەسكەري ەرٸپتەستٸك اياسىندا ٶزارا اقپارات الماسقان كەزدە ونىڭ مەنٸ مەن مازمۇنى ەكٸنشٸ تاراپتىڭ ماقسات-مٷددەسٸنە قارسى ماقساتتا قولدانىلماۋى تيٸس.
قۇجاتتا اتاپ كٶرسەتٸلگەن وسىناۋ كەلٸسٸمشارت قانداي دا بٸر مەملەكەتكە قارسى باعىتتالماعان جەنە تاراپتاردىڭ باسقا دا حالىقارالىق كەلٸسٸمشارت اياسىنداعى قۇقىعى مەن مٸندەتٸنە قايشى كەلمەيدٸ.
بۇدان بٶلەك, ەسكەري دوكتريناعا قول قويعان قوس تاراپ ەسكەري نىسانداردىڭ ٸس-ەرەكەتٸ سالدارىنان بولعان ەكولوگييالىق پروبلەمالاردىڭ زاردابىن جويۋدا بٸر-بٸرٸنە قول ۇشىن سوزا الادى.
بٸر تاراپتىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنە, تەرريتورييالىق تۇتاستىعىنا, قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتەر تٶنگەندە ەكٸ ەل ٶكٸلدەرٸ شۇعىل باس قوسىپ, ناقتى شارا قابىلداۋى قاجەت.
مۇندايدا حالىقارالىق قۇقىق پەن 1992 جىلعى 15 مامىردا قابىلدانعان ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك شارتىنا ساي ەسكەري كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ.
تاريحشى ستانكەۆيچ:
«ورتا ازييا? ولار مەسكەۋ رۇقساتىنسىز ەشبٸر ەسكەري بلوكقا قوسىلا المايدى»
جاڭا ەسكەري دوكتريناعا بايلانىستى ورىس تاريحشىسى, ساياساتتانۋشى سەرگەي ستانكەۆيچتٸڭ پٸكٸرٸن بٸلگەن Dalanews.kz تٸلشٸسٸ مىناداي جاۋاپ الدى.
رەسەي قازٸر يمپەرييا ەمەس. بٸراق يمپەرييالىق بەدەل-مۇراسىن جوعالتقان جوق, جوعالتپايدى دا. ورتا ازييا? بۇل ايماققا رەسەي جاۋاپ بەرەدٸ. تۇتاستاي العاندا, پوستكەڭەستٸك ەلدەر رەسەيدٸڭ ىقپالىنان شىعا المايدى. بۇل بٸزدٸڭ ەلدٸڭ ماڭدايىنا جازىلعان.
پوستكەڭەستٸك ەلدەرگە ىقپال ەتۋدٸ دوكترينا دەڭگەيٸندە بەكٸتكەن دۇرىس دەپ ەسەپتەيمٸن.
اشىعىن ايتقاندا, بٸر كەزگٸ كسرو-نىڭ شەكپەنٸنەن شىققان ەلدەر مەسكەۋدٸڭ پەرمەنٸنسٸز قانداي دا بٸر ەسكەري بلوكقا قوسىلا المايدى. ٶز جەرٸندە شەتەلدٸڭ ەسكەري بازاسىن ورنالاستىرۋ ٷشٸن, اۋقىمدى ەسكەري وقۋ-جاتتىعۋ ۇيىمداستىرۋ ٷشٸن كرەملدٸڭ رۇقساتىن الۋى كەرەك.
تٸپتٸ بيلٸكتٸ كٷشپەن اۋىستىرعان جاعدايدا دا مەسكەۋدەن ٸرگەسٸن اۋلاق سالا المايدى.
پوستكەڭەستٸك ەلدەردٸڭ بٸرٸ ٶز جەرٸندە تۇراتىن ورىس اۋديتوريياسىنىڭ ار-نامىسىنا تيٸپ, ەتنيكالىق, ساياسي جەنە دٸني تۇرعىدان قۋدالاۋعا جول بەرسە, بۇل مەسكەۋدٸڭ تاراپىنان جاۋاپسىز قالمايدى. مۇندايدا كرەمل بٸتٸمگەرلٸك وپەراتسيياسىن باستاۋعا قۇقىلى.
رەسەي كٷللٸ ەۋرازييانى بيلەسە جاراسىپ تۇر. بۇعان قارسى تۇراتىندار تابىلارى انىق. ەشتەڭە ەتپەيدٸ. مۇنى دا ٶتكەرەمٸز. بٸر كەزگٸ يمپەرييالىق ارمان-مۇراتىنا ۇمتىلعىسى كەلسە, رەسەي ٶز الدىنا جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ماقسات قويۋى كەرەك. ول ٷشٸن ەلبەتتە, وداقتاستار مەن جاقتاستار اۋاداي قاجەت.
...
كرەملدٸڭ قارجىلاندىرۋىمەن جارىق كٶرگەن «وداقتاستار» اتتى ەڭبەكتە جوبا اۆتورلارى قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ ەسكەري دوكتريناسىنا ارنايى توقتالادى.
«ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك ۇيىمىنا كٸرسە دە قازاقستان ەڭ الدىمەن رەسەيدەن قاۋٸپ كٷتەدٸ. بۇل ەلدٸڭ شەكارا ايماعى ورىستانعان, بولاشاقتا ورىن الۋى مٷمكٸن ەتنيكالىق جانجال, ساياسي-قوعامي تۇراقسىزدىق, يسلاميزم, تەرروريزم, سۋ تاپشىلىعىنان تۋىندايتىن تەۋەكەلدەر تاعى بار.
ەلدٸڭ كٶپۆەكتورلى ساياساتى رەسەيدەن قورعانۋ ٷشٸن جاسالعان بولۋى مٷمكٸن.
قازاقستان ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك ۇيىمىنا قوسىلسا دا ٸس جٷزٸندە كرەملدەن قاۋٸپ كٷتەدٸ, بۇل ەلدٸ رەسەيدٸڭ تولىققاندى, شىنايى وداقتاسى دەپ ايتا المايمىز», – دەپ تٷيٸندەيدٸ كٸتاپ اۆتورلارى.
روللان مۇقامەتقالي
