قازاق توي تويلاۋدان جالىقپادى ما?
تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ العالى بەر توي جاساۋمەن كەلەمٸز. يە, تەۋەلسٸزدٸكتٸ الۋىمىز ٷلكەن قاۋىنىش. وعان قۋانىپ, شاتتانۋ كەرەك شىعار. بٸراق قۋانىشتى كٶڭٸل-كٷيدٸڭ دە باسىلىپ, ەتەك-جەڭدٸ جينايتىن كەزٸ بولادى عوي.
ابايدىڭ 150 جىلدىعى, جامبىلدىڭ بەلەن جىلدىعى تاراز بەن تٷركٸستاننىڭ مىڭجىلدىق تويى, استانانىڭ تويى, دومبىرا كٷنٸ, بۇعان العىس ايتۋ كٷنٸ مەن قاپتاعان قالا كٷندەرٸن قوسىڭىز. قازاقستاننىڭ ەىقۇ-عا تٶراعالىعى مەن ەكسپو-دا سول تويلاردىڭ كەبٸن كيگەنٸن بٸلەمٸز.
وسى تويلاردان قازاققا قانداي جاقسىلىق, نەندەي قايىر بولدى? ەشقانداي دا جاقسىلىق كٶرمەدٸك. ەگەر جاقسىلىق كٶرسەڭٸزدەر ونى ايتىڭىزدار. بٸلە جٷرەيٸك.
ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸككە يە بولعان جىلدار قالالى جەردە تۇراتىن ٶزگە ۇلتتار شاعىن قويمالاردى, گاراج بەن جەرتٶلەلەردٸ, ٶندٸرٸستٸك بازالاردى جەكەشەلەنٸدٸرٸپ كافە, دٷكەنگە اينالدىردى. تۇرمىس-جاعدايىن جاقسارتتى. بۇل ٷشٸن ولاردى ايىپتامايمىن. بٸز تويعا اينالعاندا, ولار وسىلاي جاعدايىن جاقسارتىپ, تٸرشٸلٸك ەتۋدٸڭ قامىنا كٸرٸستٸ. ولارعا ابايدىڭ 150 جىلدىعى, تاراز بەن تٷركٸستاننىڭ مىڭ جىلدىق تويى تٷك تە قىزى ەمەس قوي.
بٸزدەر بەيگە شاپتىرىپ, ايتىس ٶتكٸزٸپ توي تويلاعانشا سول ۋاقىتتا كەڭەس ٶكٸمەتٸنەن قالعان ەن-بايلىققا يە بولىپ قالۋىمىز كەرەك ەدٸ. ونىڭ ورنىنا توي تويلاپ, دالاقتاپ, دالباسالاپ جٷردٸك.
شاحانوۆقا جاسالعان قاستادىق قوي
زييالىلىارمىز دا «بۇ قالاي» دەپ ەڭگٸمە ايتۋدىڭ ورنىنا ەر وبلىستى ارالىپ, شاپان كيٸپ, اس ٸشٸپ, اياق بوساتۋدان قولدارى بوسامادى. ەڭگٸمەنٸڭ اشىعىن ايتساق, زييالىلاردىڭ ەلٸ كٷنگە دەيٸن توي تويلاۋدان قولدارى بوساعان جوق. جاقىن-جۋىقتا توي تويلاۋدان باس تارتاتىن زييالىلاردىڭ دا قاراسى بايقالمايدى.
پاندەمييا كەزٸندە ەل كەزٸپ, توي جاعالاعان تالاي اقىن-جازۋشىلار مەن ەنشٸ-كٷيشٸلەر ٶمٸردەن ٶتكەنٸ وسى سٶزٸمٸزگە دەلەل بولادى. ەگەر سولار تىنىش ٷيلەرٸندە وتىرسا, دىمدا بولماس ەدٸ. قۇداي دا «ساقتانساڭ ساقتايمىن» دەگەن عوي. بۇل سٶزدٸ قۇلاققا ٸلگەن زييالىنى كٶرمەدٸم.
كٷنٸ كەشە عانا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە بەلگٸلٸ اقىنىمىز مۇحتار شاحانوۆتىڭ بٸر اۋىلعا بارىپ, ٷلكەن وتىرىستا (تويدان ەش ايىرماسى جوق) اق بوز ات مٸنەگٸنە كۋە بولدىق. قاسىنداعى ساۋىقشىل توپ. «مۇحتار اعامىز اتتان تٷسپەسٸن!» دەپ كەۋ-كەۋلەپ اقىنىڭ دەلەبەسٸن قوزىدىرىپ جٷر.
ٶتكەن جىلى شاحانوۆتىڭ ٸندەت جۇقتىرىپ, ايدان استام ۋاقىت تٶسەك تارتىپ جاتقانىن بارشا قازاق بٸلەدٸ. بٷگٸندە شاحانوۆتىڭ دەنساۋلىعى مەز ەمەس. وعان ۇدايى كٷتٸنۋ كەرەك. سونى بٸلە تۇرا اقىندى اندا-مىندا شاقىرىپ باسىن قاتەرگە تٸككەنٸمٸز نە ساسقانىمىز. ٶز باسىم مۇنى شاحانوۆقا جاسالعان قاستاندىق دەپ قابىلدادىم.
امال نە, قاراپايىم حالىقتان باستاپ, زييالىلارىمىزعا دەيٸن ٶزگەنٸڭ ەسەبٸنەن تويعا بارىپ, قىدىرۋدى ەدەتكە اينالدىردى. بۇل ەدەتتەن ارىلۋىمىز كەرەك. ەيتپەسە جاعداي قيىن.
زيياللار كەميتكە الدانعان بالا سيياقتى
بٷگٸندە زييالى اعالارىمىز سٷيەگٸ باياعىدا قۋاراپ قالعان اتا-باباسىنىڭ بەلەنباي جىلدىق تورقالى تويىن ٶتكٸزبەسە, ەكٸمدٸك مەن ٷكٸمەتكە دەيٸن شاعىمدانىپ, شۋ شىعارۋى قالىپتى دٷنيەگە اينالدى.
«بەلەنبايدىڭ 100 جىلدىعى, تٷگەنبايدىڭ 80 جاسقا تولعان تويى نەگە مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە اتالىنىپ ٶتپەدٸ» دەپ شالا بٷلٸنٸپ, شالشىققا تٷسٸپ جاتقان زييالىلاردى كٶرگەندە قارنىڭ اشادى ەكەن.
ەگەر سولار اۋىل اۋدانداعى حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەسٸن كٶتەرسە قانداي جاراسىمدى بولار ەدٸ. دەل قازٸر اۋىلداعى اعايىن جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ باي-باعلاندار جايىلىمنىڭ بەرٸن باۋىرىنا باسىپ, سۋ كٶزدەرٸن بۇرىپ العانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز.
سول اۋىلداعى تويدىڭ تٶرٸندە وتىرىپ, اقىلگٶيسيتٸن مٷيٸزٸ قاراعايداي زييالىلىار بۇل جايىندا لەم-ليم دەپ اۋىز اشقان ەمەس.
نەگە ەلدٸڭ جايىن ايتپايدى? اۋىلداعى ەلەۋمەتتٸك جاعدايدى كٶتەرسە, اۋىلداعى باي-باعلاندار ەلگٸ زييالىلاردى توي-تومالاققا شاقىرماي ادام قاتارىنا قوساپايتىنى بەلٸگٸلٸ. ال بۇل بٸزدٸڭ زييالىلار ٷشٸن ٶلٸممەن تەڭ دٷنيە. سوندىقتان زييالى اعالامىز مۇندايعا كٶز جۇما قارايدى. ەسەسٸنە اۋداننىڭ «قۇرمەتتٸ ازاماتى» دەگەن اتاعىن الىپ, اۋدان دەڭگەيٸندە شىعاتىن كٸتاپتاپتار اتى اتالىپ, سۋرەتٸ باسىلسا جەتٸپ جاتىر. كەميتكە الدانعان بالا سيياقتى.
