بيىلعى جىلعى «قازاقستان ارۋى» بايقاۋىندا اكتەر كٸتاپ بەتٸن اشپاعان سىلقىمداردى سىنعا الدى. وسى بايقاۋدا باستالعان شۋ ەلٸ دە باسىلعان جوق. ٸkerim.kz سايتى داۋدى باستاپ بەرگەن ەنۋارمەن سۇحباتتاسىپتى. ول نە دەگەن ەكەن?
«تٷرٸڭ ەيبەت بولسا بولدى, اقىلدىڭ كەرەگٸ جوق»
«ٶكٸنٸشكە وراي, بٸزدٸڭ حالقىمىزدىڭ تالعامى, ياعني, قالاۋى – ەدەمٸ, كٶرٸكتٸ, الايدا بٸردە-بٸر كٸتاپ وقىماعان قىزعا تٷستٸ. ەرينە, مەن ٷشٸن بۇل دٶرەكٸ وقيعا بولدى. سوندىقتان مەن وسى جىلى دا كٸتاپ تۋرالى سۇراق قويدىم. بٸراق كٸشكەنە كٷردەلەندٸرٸپ قويعان بولدىم. وسى كونكۋرسقا قاراپ بٸز بٸر تۇجىرىمعا كەلە الامىز. دەمەك بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ قىزدارى اقىلدى بولۋعا, نە شەبەر بولۋعا تىرىسپايدى. ەدەمٸ بولۋ كەرەك دەگەن ترەندتٸ عانا ۇستانىپ جٷر. ياعني, بٷكٸل جيناعان قاراجاتىن, وتباسىنىڭ نەمەسە ونىڭ بولاشاق كٷيەۋٸنٸڭ اقشاسىن تەك ٶزٸنٸڭ ەدەمٸلٸگٸنە جۇمساپ, تەك قانا سوعان ينۆەستيتسييا سالىپ جاتىر. ال سول قاراجاتتىڭ كەم دەگەندە جارتىسىن وقۋىنا, تٸل ٷيرەنۋگە, بولماعاندا شەتەلگە بارۋىنا جۇمساسا, پايداسى بولادى عوي».
«جاساندى ەرٸن, جاساندى قاس…جاساندىلىقتان شارشادىم»
يە, ەنۋاردىڭ جاساندىلىقتان جٷرەگٸ اينيدى ەكەن. ەبدەن شارشاعان. وپا-دالاپ ۇستاپ تۇرعان تٷرلەردٸڭ ارجاعىندا تٷك جوق. بوس قۋىس. كٸتاپ وقىماعان, ساۋات اشپاعان جاندار…
«سوندىقتان قىزداردىڭ ەرٸندەرٸن, كٸرپٸكتەرٸن جالعان جاساپ العانىن مەن كٶزبوياۋشىلىق دەپ سانايمىن. ولار ٶزدەرٸنٸڭ «ٶتٸرٸك بەينەسٸمەن» قوعامدا ٶمٸر سٷرٸپ جٷر. ونداي جانداردان قانداي شىندىق كٷتۋگە بولادى. ٶيتكەنٸ قانداي مىقتى دەرٸگەر جاساسا دا, بەرٸ كٶرٸنٸپ تۇرادى عوي. قازٸر قاتتى بٸلٸنبەۋٸ مٷمكٸن, بٸراق ۋاقىت ٶتە كٶرٸنەدٸ. ول جەردە ايتقان سٶزٸم تەك كونكۋرسقا قاتىسقان قىزدارعا عانا ايتىلعان جوق.
ادامنىڭ ەدەمٸ نەمەسە باسقاشا بولۋى ونىڭ كٸنەسٸ ەمەس قوي. ول تابيعاتتىڭ بەرگەنٸ. ال اقىلدى بولۋ, ەڭبەكقور بولۋ, جەتٸستٸككە جەتۋ ادامنىڭ جاساعان ەڭبەگٸنٸڭ جەتٸستٸگٸ. سوندىقتان مەنٸڭ ىزام كەلەتٸنٸ نەگە قىزدار وسىنداي كونكۋرسقا بارعاندا ٶزٸنٸڭ ٸلٸمٸن, بٸلٸمٸن دامىتپايدى?» – دەيدٸ اكتەر.
«ساۋاتسىز قىز «قازاقستان ارۋى» اتانۋعا لايىق پا?»
ايتپاقشى, العاشقىدا ەنۋار اتالعان بايقاۋعا ەدٸل قازى بولۋدان باس تارتىپتى.
«بۇعان ٶتكەن جىلعى كونكۋرس سەبەپ بولعان. سول كەزدە بەرٸ قالاي بولاتىنىن ٶز كٶزٸممەن كٶرگەسٸن, بيىل قاتىسپايمىن دەدٸم. سەبەبٸ بٸز قويعان سۇراعىمىزعا قانداي ساۋاتسىز جاۋاپ الساق تا, ول «ميسس» بولا الادى. وندا بۇل سايىستىڭ مەنٸ نەدە? بٸزدٸڭ سۇراقتارىمىزدىڭ مەنٸ نەدە? مەنٸڭ سوندىقتان كەلٸسٸم بەرگٸم كەلمەگەن ەدٸ. بٸراق بٸر كٸسٸلەر ارقىلى ٶتٸنٸش ايتتى. ەرينە, قىسىم بولعان جوق, بٸراق ول كٸسٸنٸ قاتتى سىيلاعاندىقتان باس تارتا المادىم. سوسىن جاقسى مەن بارامىن, بٸراق قىزدار تاعى دا بۇرىنعىداي تٷسٸنٸكسٸز جاۋاپ بەرسە, وندا مەن كەلەسٸ جىلى شاقىرمايتىنداي ەتەمٸن دەدٸم…».
ال وسىنداي وسىنداي كونكۋرستار «ساتىلادى» نەمەسە «كرىشاسى بار جەڭەدٸ» دەگەن پٸكٸرگە قاتىستى اكتەر: «ول جايىندا مەن سٸزگە ەشتەڭە ايتا المايمىن. ٶيتكەنٸ ماعان ەشكٸم اقشا بەرگەن جوق, ەشكٸم ۇسىنعان جوق» دەپ جاۋاپ بەرٸپتٸ.
«بەرٸ جالعان»
ايتۋىنشا بۇل بايقاۋ قىزداردىڭ شىن قابٸلەتٸن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ.
«مەنٸڭ كٶڭٸلٸمنەن شىعاتىنداي, شىن تالانتتى باعالايتىنداي مٷمكٸندٸگٸم بولعان جوق. مىسالى ٶنەر كٶرسەتۋ تۋرىندا بەرٸ فونوگراممامەن ەن ايتىپ شىقتى. ونى قالاي باعالايسىز? قالاي? ول جەردە قىزداردى سالىستىرۋعا مەنٸڭ فيزيكالىق تٷردە مٷمكٸندٸگٸم بولمادى. جەي قاراپ وتىردىق. بەرٸ جالعان نەرسە» دەيدٸ نۇرپەيٸسوۆ.
«قازاقستان ارۋى? مۇنداي بايقاۋدىڭ تٷككە كەرەگٸ جوق»
«جارايدى, ٶزدەرٸ ٶتكٸزە بەرسٸن… بٸراق نەگە ولاردى بٸزدٸڭ ەكٸمشٸلٸكتەر قولدايدى? مەن مۇنى سالىق تٶلەۋشٸ رەتٸندە سۇراي الامىن. وعان تولىق قۇقىم بار. نەگە بٸزدٸڭ قاراجاتىمىز وسىنداي دٶرەكٸ, تٷككە تۇرمايتىن سايىستاردى قولداۋعا كەتۋٸ كەرەك? جارايدى ٶزدەرٸنٸڭ قارجىلارىنا ٶتكٸزە بەرسٸن. بٸراق بٸز سول ارقىلى كەشكٸلٸك پرايم-تايم ۋاقىتتا, رەسپۋبليكالىق ارنادان ەكٸمشٸلٸك قولداۋىمەن ساۋاتسىزدىقتى دەرٸپتەپ جاتىرمىز عوي. وعان مەن قارسىمىن! سٸز قاراڭىزشى, مەن فيزيكادان فورمۋلانى سۇراعان جوقپىن, نيكاراگۋانىڭ استاناسىن سۇراعان جوقپىن. بۇل ەندٸ قاراپايىم سۇراقتار عوي. سەنٸڭ ەڭ سٷيٸكتٸ كٸتابىڭ قانداي? مەيلٸ, وسى جولى ٷش كٸتابىن سۇرادىم. ەندٸ ادام وقىسا سولاي ايتا ما? سٸز كٶردٸڭٸز عوي «اباي», «ابااي» دەپ تۇر… سوندا «اباي جولىن» ايتا الماي تۇر…».
ەنۋار, مۇنىڭ قالاي?
كٸتاپ دەمەكشٸ, ەدەبيەتتەن ماقۇرىم «قازاقستان ارۋلارىن» سىنعا العان ەنۋاردىڭ ٶزٸ قانداي تۋىندىلاردى سٷيٸپ وقيتىنىن ايتىپ بەرٸپتٸ.
«ول بٸرٸنشٸدەن, گرەگوري دەۆيد روبەرتستٸڭ «شانتارام» شىعارماسى, سوسىن مالكولم گلادۋەللدٸڭ «گەنيي ي اۋتسايدەرى», سوڭعىسى «چايكا پو يمەني دجوناتان ليۆينگستون» دەگەن ريچارد باحتىڭ ەڭبەگٸ» دەپتٸ ول.
ال قازاق ەدەبيەتٸن اسا وقىماعان ەكەن.
«ٶيتكەنٸ مەنٸڭ ٶسكەن ورتام ورىس تٸلدٸ بولدى. بٸراق ٸليياس ەسەنبەرليننٸڭ «كٶشپەندٸلەر» تريلوگيياسى, جەنە مۇحتار ەۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» كٸتابىن وقىدىم» دەپتٸ ول.
وسى-اق پا? قازاق ەدەبيەتٸ مۇنىمەن شەكتەلمەيدٸ عوي? ەلەمدٸك كلاسسيكادان كەم تٷسپەيتٸن تاماشا تۋىندىلار قازاق ەدەبيەتٸندە دە بار? ەنۋار سونى بٸلە مە ەكە?
تاعى دا قىزدار جايلى
«مەنٸڭشە, بٸزدٸڭ قىزدارىمىز دەنساۋلىققا اسا كٶڭٸل بٶلمەيدٸ. مىسالى, ەدەمٸ كٶرٸنۋ ٷشٸن, جىلى كيٸنبەيدٸ. ايازدى كٷنٸ كٶرٸپ, «مىنا بەيشارا قىز قالاي بٸر كولگوتكيمەن جٷر?» دەپ ايايسىڭ. ەكٸنشٸدەن كاليان, تەمەكٸ, الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ قولدانادى. بۇرىن قازاقتىڭ قىزىنا جات نەرسەلەر, بٷگٸندە بٸزگە ٷيرەنشٸكتٸ بولىپ كەتتٸ».
ال فرەدو
