بٷگٸن ٷكٸمەتتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا مينيسترلەر كابينەتٸ قوسىمشا قۇن سالىعى (ققس) مٶلشەرلەمەسٸن ٶسٸرۋ, ال وسى سالىق تٷرٸن تٸركەۋدەگٸ شەك كٶلەمٸن, كەرٸسٸنشە 78 ميلليوننان 15 ملن تەڭگەگە تٶمەندەتۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى. وسىعان قاتىستى قارجى سالاسىنىڭ ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ ٶزٸ پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ, دەپ جازادى Dalanews.kz.
ول رەفورمانىڭ نەگٸزگٸ تۇستارى مەن سالدارىن تالداي وتىرىپ, مىنانداي بٸرقاتار تٷيٸندٸ ويدى العا تارتادى:
"بٸرٸنشٸدەن, بۇل رەفورما بۇرىن قولعا الىنۋى كەرەك ەدٸ. ٶيتكەنٸ قازاقستاندا سالىقتىڭ كٶلەمٸ تٶمەن ەكەنٸ, ونىڭ بٸر كەزدەرٸ مٸندەتتٸ تٷردە كٶتەرٸلەتٸنٸ تۋرالى ساراپشىلار كٶپتەن بەرٸ ايتىپ كەلەدٸ. دەگەنمەن ٷكٸمەت سوڭىنا دەيٸن تارتىنىپ, "بيۋدجەتتە ٷڭٸرەيگەن جىرتىق" پايدا بولعانشا, بۇل مەسەلەگە تيٸسپەي كەلدٸ.
ەكٸنشٸدەن,سالىق مٶلشەرلەمەسٸن بٸردەن كٶتەرۋ جەنە شەكتٸ بٸردەن تٶمەندەتۋ كەرەك پە? ەرينە, مۇنداي جاعداي ينفلياتسييالىق سوققىعا الىپ كەلەدٸ. بٸراق بٸر مەزەتتە اۋىر سوققى بولىپ, ارتىنان ەسەرٸ جىلدام باسىلادى. ال ەگەر سالىق مٶلشەرلەمەسٸن بٸرتٸندەپ, كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىراتىن بولساق, جالپى جيناقتالعان ينفلياتسييا ۇزاق مەرزٸمدٸ جوعارى ينفلياتسيياعا سوقتىرۋى مٷمكٸن. سەبەبٸ بيزنەس بولاشاق تەۋەكەلدەردٸ باعاعا بٸردەن قوسىپ قويادى.
ٷشٸنشٸدەن, تٸركەۋ شەگٸن تٶمەندەتۋ بيزنەستٸ كٶلەڭكەدەن الىپ شىعۋى كەرەك, كەرٸسٸنشە, كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكاعا قاراي قۋادامالاي. قازٸردٸڭ ٶزٸندە,تىم جوعارى شەكتٸڭ كەسٸرٸنەن بيزنەستٸڭ جاپپاي "بٶلشەكتەلٸپ" جۇمىس ٸستەۋ تەسٸلٸنە كٶشكەنٸنٸڭ كۋەسٸ بولىپ جٷرمٸز. ياعني تابىسىن بٸرنەشە بٶلٸككە بٶلٸپ, ەرقايسىسىنا جەكە شوت اشىپ, وسىلايشا سالىقتان جالتارىپ جٷرگەنٸ مەلٸم. دەرٸحانا, دٷكەن, مەيرماحانا, بارلىعىنا قاراڭىز, سولاي جۇمىس ٸستەيدٸ. جاڭا شارتتارعا بايلانىستى تاعى كٶلەڭكەگە كەتۋٸ مٷمكٸن بە ولاردىڭ? مٸندەتتٸ تٷردە. الايدا تٶمەن شەكتە مىنا تسيفرلاندىرۋ دەۋٸرٸندە بۇلايشا جاسىرۋ قيىنعا سوعارى انىق.
تٶرتٸنشٸدەن, بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ باسقا جولى بار ما? ەرينە! ۇلتتىق قور قاراجاتىن جەنە سىرتتان قارىز الۋ ارقىلى ەلٸ 20-30 جىلعا دەيٸن ٶمٸر سٷرۋگە بولادى. مۇندا تۇرعان دەنەمە جوق, كٶپتەگەن دامىعان ەلدەر سولاي ٶمٸر سٷرەدٸ. دەگەنمەن, ول مۇنىڭ "جوعارى سالىقتان دا قاۋٸپتٸ سالدارى بولۋى مٷمكٸن" ەكەنٸن مەڭزەيدٸ.
بەسٸنشٸدەن, بٸزدە باسقا امال قالدى. تىعىرىقتان شىعار تەك ەكٸ جول بار: تاريفتەر مەن سالىقتاردى بۇرىنعىشا تٸزگٸندەپ قويىپ, بالالارىمىزدىڭ بولاشاعىنا دەگەن اقشاعا جەنە سىرتتان الىنعان قارىزدارعا ٶمٸر سٷرە بەرەلٸك. نەمەسە تاريفتەر مەن سالىقتاردى كٶتەرۋ كەرەك. ەرينە, بۇل شاراعا ەلدەقاشان بٸرتٸندەپ كٶشكەندە قازٸر مۇنىڭ سالدارى اۋىر بولماس ەدٸ.
التىنشىدان, كەز كەلگەن ەلدە كەسٸپكەرلەر سالىقتى از تٶلەۋدٸ قالايدى. بٸر دە بٸر حالىق ٶزدەرٸندەگٸ سالىق مٶلشەرٸ تٶمەن دەپ سانامايدى, ونى تٶلەۋگە دە قۇلىقتى بولمايدى".
قورىتا كەلگەندە, ساراپشى ٷكٸمەتتٸڭ سالىق رەفورماسى قىسقا مەرزٸمدە ينفلياتسييالىق قىسىم تۋدىرۋى مٷمكٸن ەكەنٸن مويىندايدى, بٸراق بيلٸك بۇدان ەرٸ "شۇعىل قادامعا بارماسا, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى ناشارلاي تٷسەدٸ" دەپ ەسەپتەيدٸ.
ايتا كەتسەك, بۇعان دەيٸن ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ قوسىمشا قۇن سالىعى مٶلشەرلەمەسٸن كٶتەرۋ كەرەك دەپ سانايتىنىن جارييا ەتكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, وسىلايشا ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورىنا تٷسەتٸن جٷكتەمەنٸ كٷرت ازايتۋعا بولادى. سونداي-اق ۆيتسە-پرەمەر-ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعارين ققس شەگٸن قازٸرگٸ 78 ملن تەڭگەدەن 15 ملن تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەتۋدٸ ۇسىندى. ققس ٶسكەن جاعدايدا ٷكٸمەت جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ اۋدارۋى تيٸس ەلەۋمەتتٸك سالىعى مەن مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىن جويۋى مٷمكٸن. بۇل ەڭبەكاقى قورىنا تٷسەتٸن جٷكتەمەنٸ 10-30%-ا تٶمەندەتەدٸ دەپ كٷتٸلەدٸ. "ال مۇندايدا بۇل شىعىنداردى بيۋدجەت ٶز موينىنا الا الادى", - دەپ اتاپ ٶتتٸ ۆيتسە-پرەمەر سەرٸك جۇمانعارين.پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتتٸڭ قوسىمشا قۇن سالىعى (ققس) كٶلەمٸن ارتتىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەتتە رەفورما كەرەك. ال ساراپشىلار قاۋىمىنىڭ بٸرٸ پاراسى بۇل باستاماعا نارازى.
