1894 جىلى 15 قازاندا قاراعاندى وبلىسى, قاراشٸلٸك قىستاعىندا دٷنيەگە كەلگەن سۇڭقار سەكەننٸڭ ەلٸ ٷشٸن اتقارعان قىزمەتٸن بٸرقاتار سەكەنتانۋشى عالىمدار, اقىن جاناشىرلارى جازىپ تا, ايتىپ جٷر.
مەكتەپ تابالدىرىعىنان «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومانى, كٶكشەتاۋ پوەماسى سيياقتى شىعارمالارىن وقىپ قانا تانىعان, سەكەن سەيفۋلليننٸڭ تاعدىرى جايلى بٸرقاتار مەلٸمەتتەر بٸز ٷشٸن جۇمباق ەدٸ. استانا قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا 30 جىلدىق تاريحى بار, اقىننىڭ قارا شاڭىراعى سانالعان مۋزەي بار ەكەنٸن بٸلسەك تە, سول شاڭىراققا بارىپ كٶرمەگەن ەكەنبٸز.
2018 جىلى قاڭتار ايىندا سەتٸ تٷسٸپ سەكەن سەيفۋللين مۋزەيٸندە ەڭبەك جولىمىزدى جالعاستىرۋ بۇيىرىپتى. اتالعان مۋزەيگە كٸرگەننەن كٶنەنٸڭ كٶزٸ سانالاتىن جەدٸگەرلەردٸڭ يٸسٸ اڭقىپ تۇردى. سول جەردە «سەكەن جايلى بٸز نە بٸلەمٸز?», «مۋزەي جايلى نە بٸلەمٸز?» دەگەن سۇراقتار بٸردەن كەلدٸ ويعا.
قاسيەتتٸ شاڭىراقتاعى العاشقى كٷندەردٸ مەكتەپ كەزٸندە ٷزٸندٸسٸن عانا وقىعان «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومانىن وقۋدان باستادىق. ارتىنشا مۋزەي ارالاپ جٷرٸپ, سول روماندى كٶز الدىمىزدان بٸر ٶتكٸزٸپ الدىق. ەرٸكسٸز كٶزگە جاس كەلدٸ.
نەبەرٸ 43 جاس ٶمٸر سٷرگەن داۋىلپاز اقىننىڭ ەلٸ ٷشٸن اتقارعان ەڭبەكتەرٸ ۇشان تەڭٸز.
1916 جىلى ومبى مۇعالٸمدەر سەميناريياسىن بٸتٸرٸپ كەلٸپ, اۋىلعا مۇعالٸم بولىپ, بۇعىلى بولىسىندا مەكتەپ اشىپ, بٸلٸم بەرگەنٸن بٸرٸ بٸلسە, بٸرٸ بٸلە بەرمەيدٸ. 1923 جىلعى اقپاننىڭ 15-ٸندە «ەڭبەكشٸل قازاق» گازەتٸندە جارىق كٶرگەن «قازاقتى «قازاق» دەيٸك, قاتەنٸ تٷزەتەيٸك» دەگەن ماقالاسى جارييالاندى. كٷرەسكەر اقىننىڭ ەڭبەكتەرٸ سەكەنتانۋشى, زەرتتەۋشٸلەردٸڭ كٸتاپتارىندا, باسپاسٶز بەتتەرٸندە جازىلىپ, تٷرلٸ شارالاردا ايتىلىپ بولاشاق ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭٸرٸلۋدە.
ن.ە.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن اشىلعان مۋزەيدە 20-30 جىلدارى قولدانىستا بولعان زاتتار مەن قاتار سەكەننٸڭ ٶزٸ تۇتىنعان زاتتارى مەن كيٸمدەرٸ, قولجازبالارى مەن قۇجاتتارى, ەڭبەكتەرٸ اقىن ٶمٸرٸنەن سىر شەرتەدٸ. 1914 جىلى قازان قالاسىندا «ٶتكەن كٷندەر» دەگەن اتاۋمەن جارىق كٶرگەن العاشقى ٶلەڭدەر جيناعى, 1927 جىلى جارىق كٶرگەن «تار جول, تايعاق كەشۋ» رومانىنىڭ تٷپنۇسقاسى سىندى قۇندى جەدٸگەرلەر ساقتالعان.
تاريحي قۇندى 6000-نان استام جەدٸگەر ساقتاپ وتىرعان اتالعان مۋزەيدە سەكەننٸڭ ٶزٸ كيگەن كيٸمٸ دە بار.
زامانداستارىنىڭ جازبالارىنا سٷيەنسەك اقىن ەۆروپالىق ستيلدە كيٸنگەن. ونى مۋزەي تٶرٸنەن ورىن العان, كوستيۋمى مەن قىرىمعا, الۋپكا شيپاجايىنا بارعان كەزدە ساتىپ العان تۋفليٸنەن دە اڭعارۋعا بولادى. تٸپتٸ جارى گٷلباحرام ەكەۋٸنٸڭ ۇلدارىنىڭ 1 جاسقا تولعانىنا وراي ساتىپ العان, الايدا جايىلماي قالعان اق داستارحانى دا مۋزەيدە ساقتالعان.
سەكەننٸڭ ارتىندا قالعان ۇرپاعى جوق ەكەنٸ بارلىعىمىزعا بەلگٸلٸ. اياۋلى قىزى لاۋرا مەن ۇلى ايان جاستايىنان ٶمٸردەن ٶتتٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا اقىننىڭ اتىن ۇلىقتاپ, جاناشىر تۋىستارى ەسكە الادى. ەكەسٸ مەن اعاسى, ٶزٸنٸڭ سٷيەگٸ قايدا جەرلەنگەنٸن ەلٸ كٷنگە بٸلمەگەندٸكتەن, ٸنٸسٸ مەجيت سەيفۋللين مەن كەلٸنٸ ەمينا سەيفۋللينالاردىڭ زيرات باسىنا بارلىعىنا تۋىستارى ەسكەرتكٸش ورناتقان ەكەن.
بۇل تۋرالى الماتىعا بارعان ساپاردا كٶز جەتكٸزدٸك. كەڭسايداعى زيرات باسىنا بارىپ, دۇعا ەتۋدەن باستاپ, سەكەن جاناشىرلارىمەن كەزدەسۋگە بارعان ەدٸك.
ساپار بارىسىندا مەجيتتٸڭ بالالارى مەن نەمەرەلەرٸن كٶرٸپ, سۇحباتتاسىپ قايتقان بولاتىنمىز.
ورىنبەك مەجيتۇلىنىڭ جۇبايى ريما ەسكەندٸرقىزىنىڭ ايتۋىنشا بۇل ەۋلەتتە ەر ازاماتتاردىڭ عۇمىرى ۇزاق بولماعان.
[caption id="attachment_47267" align="aligncenter" width="554"]
ياعني, مەجيتتٸڭ ورىنبەك, امانگەلدٸ, تٶلەگەن ەسٸمدٸ ۇلدارى بولعان. الايدا بارلىعى 40 جاسىنان اسا, نەمەسە جەتپەي ٶمٸردەن ٶتكەن ەكەن. ەۋلەتتٸڭ ٷلكەن كەلٸنٸ ٶز سٶزٸندە, العاش كەلٸن بولىپ تٷسكەندە سەكەن سەيفۋللين جايىندا ەشتەنە بٸلمەگەندٸگٸن, كەيٸننەن سول ەۋلەتكە زەرتتەۋ بارىسىندا كەلگەن عالىمداردىڭ قاراسى كٶپ بولعاندىعىن ايتادى.
مەجيتتٸڭ رىمجان, سوفييا, باعدات ەسٸمدٸ قىزدارى دا بار. مۋزەي قابىرعاسىندا قوناق بولىپ جٷرگەن بۇل جاناشىر جانداردى بارلىعى دا بٸلەدٸ. سوفييا مەجيتقىزىنىڭ شاڭىراعىنا بارىپ, ٷيٸندەگٸ بٸر بٶلمەنٸ مۋزەي ەتٸپ قويعانىن كٶرگەندە ەرەكشە سەزٸمدە بولدىق. ول بٶلمەدە اتا-اناسىنان قالعان ەسكٸ جيھازداردان باستاپ, بارلىق سۋرەتتەر مەن قۇجاتتار ساقتالعان. اعاسىنىڭ اقتالۋىنا ات سالىسقان مەجيتتٸڭ بٸرقاتار قۇجاتتارىن كٶردٸك, ەر جىلدارى مەرەيتوي قارساڭىندا جارىققا شىققان زاتتاردىڭ كوللەكتسيياسى مەن كٸتاپتاردىڭ ٶزٸ شاعىن مۋزەي بولىپ تۇر. اسىلدىڭ تۇياعىنداي بۇل جانداردىڭ كٶزدەرٸنە جاس الىپ, ەستەلٸكتەرمەن بٶلٸسكەنٸن تىڭداۋ بٸز ٷشٸن بٸر باقىت بولدى.
ەڭ قىزىعى ورىنبەك مەجيتۇلىنىڭ ٷلكەن ۇلىنىڭ اتىن سەكەن دەپ قويعان. قازٸرگٸ تاڭدا اقىنعا قاتىستى ٶتٸپ جاتقان تٷرلٸ شارالاردا بوي كٶرسەتٸپ, دەمەۋشٸلٸك ەتٸپ, ٶز تاراپىنان جاناشىرلىق تانىتىپ بٸرقاتار اۋقىمدى شارالار اتقارىپ جٷرگەنٸنە قاراپ ريزا بولاسىن.
سەكەن ورىنبەكۇلى سەيفۋللين ەلٸمٸزدٸڭ ەڭبەگٸ سٸڭگەن قارجىگەرٸ بولسا دا, ەكەسٸ ورىنبەك تە پوەزييادان الىس بولماعانىن, كٸتاپ سٶرەسٸنەن بٸرقاتار كٸتاپتاردىڭ شىعۋىنا تٸكەلەي ات سالىسقانىن كٶردٸك.
ارتىنشا سەكەن ورىنبەكۇلى الماتىنىڭ ورتالىق ساياباعىندا ورنالاسقان اقىننىڭ ەسكەرتكٸشٸ, سەكەن ساباق بەرگەن ۋنيۆەرسيتەت, سەكەن وتىرعىزعان اعاشتى كٶرسەتتٸ. «قازاق ەنگە قوسقان سەكەننٸڭ سەنٸنە تامسانباعان ارۋ بولماعان بۇل جەرلەردە»,- دەپ ۋنيۆەرسيتەت ماڭىن كٶرسەتٸپ, سٶزٸن تٷيٸندەگەن ەدٸ. سەكەندەي دارا تۇلعانىڭ جٷرگەن جەرلەرٸمەن جٷرٸپ, رۋحىنا تاعزىم ەتۋ بٸز ٷشٸن ٷلكەن مەرتەبە!
[caption id="attachment_47268" align="aligncenter" width="738"]
كٸتاپ سالاسىنان, جالپى مەدەنيەت سالاسىنان الىستاماۋ ماقساتىندا سەمەي قالاسىنا اباي اتىنداعى ەمبەباپ كٸتاپحاناسىنا دا كەلۋدٸڭ سەتٸ تٷستٸ. كٸتاپحانانىڭ سيرەك كەزدەسەتٸن كٸتاپتار قورىندا اباي قۇنانباەۆتىڭ قولىمەن ۇستاپ, وقىعان كٸتاپتارى ساقتالعان.
ەلٸمٸزدە ەشبٸر كٸتاپحانادا كەزدەسپەيتٸن بۇل كٸتاپتار اراسىندا سەكەن سەيفۋلليننٸڭ 1934 جىلى الماتى, قازاقستان كٶركەم ەدەبيەت باسپاسىنان شىققان 79 بەتتٸك, لاتىن ەلٸپبيٸندە جازىلعان «قىزىل ات» پوەماسى دا بار. تٸپتٸ مۋزەيدە ساقتالماعان بۇل كٸتاپ ٶتە قۇندى جەدٸگەر.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ اسىلدارىمىزدىڭ ۇرپاعىمىن دەپ ەلەمگە جار سالىپ, الايدا قولىندا ەشقانداي دەلەل دە, قۇجات تا جوق ەكەنٸن ەسكەرمەي جٷرگەن جاندار جەتەرلٸك.
ارىستارىمىزدىڭ كەۋدەسٸنە اتىلعان وق از بولعانداي ەلٸ كٷنگە دەيٸن اقىنعا جالا جاۋىپ, تٷرلٸ ايىپتاۋلارىمەن بٸرقاتار ماقالا دا جارىققا شىعىپ جٷر. سەكەن جاناشىرلارى شىرىلداپ سولارعا ناقتى دەلەلدەرمەن جاۋاپ بەرۋگە دە دايىن, الايدا ونسىزدا تاعدىرلارى اۋىر بولعان, بٸزدٸڭ بولاشاعىمىز ٷشٸن جانىن بەرگەن اسىلدارىمىزعا تىنىشتىق بەرسەك دەيمٸز.
اراي تالعاتقىزى
اباي اتىنداعى ەمبەباپ كٸتاپحانا قىزمەتكەرٸ
