ٸزگٸلٸكتٸڭ باستاۋى – وتباسى
كەيٸپكەرٸمٸزدٸڭ ەكەسٸ ەسەي اقساقال جاستايىنان ەڭبەكقور, بويىندا ۇيىمداستىرۋشىلىق قابٸلەتٸ مول جان ەدٸ. ولاي دەيتٸنٸمٸز – ەسەي قارييا بالا كەزدەن-اق ەڭبەككە ارالاسىپ, بٸلٸم الىپ, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىندا جەمٸستٸ ەڭبەك ەتتٸ. اۋىلدى كٶركەيتۋ, دامىتۋ ماقساتىندا اۋىل كولحوزىن, كەيٸن اۋىل ەكٸمٸ قىزمەتتەرٸن ادال اتقاردى. ٶركەننٸڭ اناسى عالييا اپاي – ۇستازدىق قىزمەت اتقارىپ, بالا تەربيەسٸنە كٶڭٸل بٶلگەن جان. مەكتەپتە فرانتسۋز تٸلٸنەن ساباق بەردٸ. عالييا اپايدان تەلٸم العان شەكٸرتتەر ەردايىم ۇستازدارىن جىلى لەبٸزبەن ەسكە الادى.
تۋعان جەرگە تۋىڭدى تٸك
سپورتتى سٷيمەيتٸن بالا جوق. كٸشكەنتايىنان اسىق ويناپ, دوپ تەپكەن اۋىلدىڭ قارا دومالاقتارىنىڭ ەڭ ٷلكەن ارمانى – سپورت كەشەنٸندە جاتتىعۋ. ٸسكەر ازامات اۋىلداعى اعايىننىڭ ارمانىن دالادا قالدىرماي, ولاردىڭ سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا ەرەكشە جاعداي جاساپ بەردٸ. ونىڭ دەلەلٸ – ەسەي بايماحانۇلى اتىنداعى سپورت كەشەنٸ. ۇزاق جىلدار بويى پايدالانىلماي, قاڭىراپ قالعان عيماراتتى جەكەمەنشٸكتەن ساتىپ الىپ, ٶز قارجىسى ەسەبٸنەن قىرۋار قارجى قۇيىپ, زەۋلٸم سپورت سارايىنا اينالدىردى. سپورت كەشەنٸنە قاجەتتٸ سپورتتىق قۇرال-جابدىقتارمەن دە قامتاماسىز ەتتٸ. قازٸرگٸ تاڭدا اتالعان سپورت كەشەنٸ اۋداننىڭ بالانسىنا بەرٸلٸپ, سپورتتىڭ بوكس, ۆولەيبول, باسكەتبول جەنە ەركٸن كٷرەس تٷرلەرٸنەن ٷيٸرمە اشىلىپ, جاستار مەن جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ سپورتپەن شۇعىلدانىپ, بوس ۋاقىتتارىن تيٸمدٸ پايدالانۋىنا دا مٷمكٸندٸك جاساپ بەردٸ.
سپورت كەشەنٸندە 80 بالا سپورتتىڭ تٷر-تٷرٸمەن جاتتىعىپ جٷر. سونداي-اق اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دا بٸر مەزەت فۋتبول, باسكەتبول, ۆولەيبول سىندى سپورت تٷرلەرٸمەن اينالىسۋىنا دا جاعداي جاسالعان. كەشەن اشىلعالى بەرٸ مەكتەپ سپورتشىلارى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جەنە حالىقارالىق تۋرنيرلەردە جاقسى نەتيجەلەر كٶرسەتٸپ, بيٸك بەلەستەرگە جەتٸپ جٷر.
تٷلكٸباس جۇرتى ايرىقشا قۇرمەتتەپ ايتاتىن تاعى بٸر يگٸلٸكتٸ ٸس – مەمبەت اتا مەشٸتٸنٸڭ قايتا جٶندەۋدەن ٶتكٸزٸلگەنٸ. مەشٸت – مۇسىلمان بالاسىنىڭ قاجەتتٸ دۇعا-تٸلەكتەرٸن بٸر اللا تاعالادان عانا سۇرايتىن, پەندەلٸك قاتەلٸكتەرٸ ٷشٸن كەشٸرٸپ سۇراپ, تەۋبەگە كەلەتٸن قادٸرلٸ مەكەنٸ. مەشٸت تابالدىرىعىن اتتاعان جاننىڭ قادامىنا ساۋاپ جازىلادى. پايعامبارىمىزدىڭ حاديستەرٸندە ايتىلعانداي, مەشٸتكە كەلۋشٸلەردٸڭ وڭ اياعىنا ساۋاپ جازىلىپ, دەرەجەسٸ ارتاتىن بولسا, ەربٸر باسقان سول اياعىنىڭ كٷنە-كەمشٸلٸكتەرٸ كەشٸرٸلەدٸ. ٶركەن ەسەيۇلى ماشات اۋىلىنداعى مەمبەت اتا مەشٸتٸنە دە دەمەۋشٸلٸك جاساپ, جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, شاتىرىن جاڭارتىپ بەردٸ. ەسكٸ مەشٸتتٸڭ جاڭارىپ قالعانىنا اۋىلداعى اعايىن دا دەن ريزا.
ەلدەگٸ اعايىننىڭ باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداسا باراتىن مەكەنٸ – دەرٸگەرلٸك امبۋلاتورييا. اۋىل تۇرعىندارى تالاي جىل اۋىل مەن اۋدان اراسىندا شابىلىپ جٷردٸ. قازٸر اۋىلدىق دەرٸگەرلٸك امبۋلاتورييانىڭ ٶزٸنٸڭ جەدەل جەردەم اۆتوكٶلٸگٸ بار. ونى سىيعا تارتقان دا – بٸزدٸڭ كەيٸپكەرٸمٸز. ودان بٶلەك, اۋىلعا قاجەتتٸ بالاباقشا عيماراتىنىڭ قۇرىلىسىنا دا قارجى بٶلٸپ, ەل يگٸلٸگٸنە اينالدىردى. بالاباقشا سالىنعان جەر جەكەلەگەن ادامداردىڭ يگٸلٸگٸندە بولىپ, قاراۋسىز جاتقان ەدٸ. جەكەمەنشٸك جەردٸ ساتىپ الىپ, كٶركەيتٸپ, كٶگالداندىرىپ, كٷل-قوقىستان تازارتىپ, ەلدٸڭ يگٸلٸگٸنە اينالدىردى. بالاباقشا قۇرىلىسىن سالۋدا حالىق قالاۋلىسىنىڭ ٸنٸسٸ اسىلبەك كەرٸباەۆتىڭ دا ٷلەسٸ زور. «ٸنٸسٸ باردىڭ تىنىسى بار» دەگەن – وسى. ٶركەن اعاسىنا قامقورلىق كٶرسەتٸپ, بالاباقشا قۇرىلىسىنىڭ بٸتۋٸنە قولعابىس تيگٸزدٸ. بٷگٸندە ەلۋ ورىندىقتى بالاباقشا حالىققا قىزمەت ەتۋدە. ماشات اۋىلىنداعى «ەۋليە» باستاۋى دا قورشاۋعا الىنىپ, باسىنا بەلگٸ ورناتىلدى.
ت.رىسقۇلوۆ, تٷلكٸباس, ساستٶبە ەلدٸمەكەندەرٸنە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بٶلٸنگەن قاراجاتقا قوسىمشا حالىق قالاۋلىسىنىڭ ىقپالىمەن 2,5 ملرد تەڭگە قارجى بٶلٸندٸ. بٷگٸندە ٶزٸ سايلانعان ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸنٸڭ شەشٸلۋٸنە ىقپال جاساپ وتىر.
ارتىق عىلىم – كٸتاپتا
حاكٸم اباي: «ارتىق عىلىم كٸتاپتا, ەرٸنبەي وقىپ كٶرۋگە» دەيدٸ. «جاقسى كٸتاپ – اقىلدى ادامنىڭ ەڭگٸمەسٸمەن بٸردەي» دەپتٸ تولستوي. قۇندىلىقتىڭ كٸلتٸ – كٸتاپتا. ەلٸشەر ناۋايدىڭ «كٸتاپ – اقىلىنا التىن سۇرامايتىن التىن قازىنا» دەگەن تەمسٸلٸن بٸزدٸڭ كەيٸپكەرٸمٸز دە بەرٸك ۇستانادى. ونىڭ دەلەلٸ – اۋىل كٸتاپحاناسى. ٶركەن ەسەيۇلى اۋىل تۇرعىندارىن كٶركەم ەدەبيەتكە تارتۋ ماقساتىندا ٶز قاراجاتىنان قارجى بٶلٸپ, كٸتاپحانا تۇرعىزدى. ول كٸتاپحاناعا 3800 كٸتاپ قورىن سىيلادى. ارتىق عىلىمنىڭ كٸتاپتا ەكەنٸن سەزٸنبەسە, اۋىلداعى اعايىننىڭ, جاس جەتكٸنشەكتٸڭ كٶكٸرەك كٶزٸ وياۋ بولعانىن قالاماسا, وسىنداي ٸس-ەرەكەتكە بارار ما ەدٸ?! ماكسيم گوركييدٸڭ «ەگەر مەن بايىسام – تەك قانا كٸتاپ ساتىپ الار ەدٸم» دەگەن سٶزٸ ەسكە تٷسەدٸ. كەيٸپكەرٸمٸز دە بالا كەزٸنەن وسى قاعيدامەن ٶمٸر سٷرٸپ كەلەدٸ. قازٸر اۋىل كٸتاپحاناسىندا كٸتاپ قۇشاقتاعان بالا كٶرسەڭٸز, كەيٸپكەرٸمٸزدٸڭ ارمانى ورىندالعانى.
كەيٸپكەرٸمٸز ماراپاتتان دا كەندە ەمەس. ەلگە اتقارعان يگٸلٸكتٸ ٸستەرٸ ٷشٸن, اۋداننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا, سپورت سالاسىنا قوسقان ٷلەسٸ ٷشٸن تٷلكٸباس اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ العىس حاتتارىمەن, وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋريزم, دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت باسقارماسىنى قۇرمەت گراموتاسىمەن, ۇلتتىق قوعامدىق «التىن جٷرەك» سىيلىعىمەن ماراپاتتالعان. تٷلكٸباس اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى. ەلباسىنىڭ قولىنان «ەرەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» مەدالٸنالدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «تۋعان جەرگە, ونىڭ مەدەنيەتٸ مەن سالت-دەستٷرلەرٸنە ايرىقشا ٸڭكەرلٸكپەن اتسالىسۋ – شىنايى پاتريوتيزمنٸڭ ماڭىزدى كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ. بۇل – كەز كەلگەن حالىقتى ەنشەيٸن بٸرٸگە سالعان قاۋىم ەمەس, شىن مەنٸندەگٸ ۇلت ەتەتٸن مەدەني-گەنەتيكالىق كودىنىڭ نەگٸزٸ. بٸزدٸڭ بابالارىمىز عاسىرلار بويى ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالىپ, جٷگٸرگەن اڭنىڭ تۇياعى توزاتىن ۇلان-عايىر اۋماقتى عانا قورعاعان جوق. ولار ۇلتتىڭ بولاشاعىن, كەلەر ۇرپاعىن, بٸزدٸ قورعادى. سان تاراپتان سۇقتانعان جات جۇرتقا اتامەكەننٸڭ قارىس قادامىن دا بەرمەي, ۇرپاعىنا ميراس ەتتٸ» دەيدٸ.
باسقا قالاعا كٶشٸپ كەتسە دە, تۋعان جەرٸن ۇمىتپاي, ٷنەمٸ قامقورلىعىنا الىپ جٷرەتٸن ازاماتتاردى دا ەل بٸلۋگە تيٸس. ٶركەن ەسەيۇلى: «ەلٸمە تيتتەي دە بٸر جاقسىلىق جاساسام, ول اتىمدى شىعارسام دەگەن ماقساتتان تۋىنداپ وتىرعان جوق. قولىمنان كەلسە, ەلگە شاپاعاتىمدى تيگٸزگٸم كەلەدٸ. اۋىلىما ينەنٸڭ جاسۋىنداي جاقسىلىق ەتسەم, ول انام مەن ەكەمنٸڭ الدىنداعى بالالىق پارىزىم. اباي اتامىزدىڭ: «ٶزٸڭ قۇرمەتتەمەگەن نەرسەگە بٶتەننەن قايتٸپ قۇرمەت كٷتەسٸڭ?» دەگەن اتالى سٶزٸ بار. اتا-انامىز ٶمٸر بويى تۋعان جەردە ەڭبەك ەتٸپ, تەر تٶكتٸ. بٸزدٸڭ دە ماقساتىمىز – ەلدٸڭ بەرەكە-بٸرلٸگٸن, ىنتىماعىن ساقتاي وتىرىپ, ٷلكەن-كٸشٸگە قۇرمەت كٶرسەتۋ» دەيدٸ.
قانداي جاعداي بولسا دا, زامانا قالاي قۇبىلسا دا, ادامدىق قاسيەتٸنەن اينىمايتىن, ەل-جۇرتىن ۇمىتپاي, وعان قامقورلىق جاساپ جٷرگەن جاندار كٶپ. سونىڭ بٸرٸ – ٶركەن ەسەيۇلى. حاكٸم ابايدىڭ: «سٷيەر ۇلىڭ بولسا, سەن سٷي, سٷيٸنەرگە جارار ول» دەگەن ٶلەڭ جولى ەسكە تٷسكەندە, ەل ٷشٸن, ۇرپاق ٷشٸن ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن وسىنداي ازاماتتارىمىز ويعا ورالارى انىق. حالىق قالاۋلىسىنىڭ اتقارار ٸسٸ الدا. ەلٸ تالاي بيٸكتەردٸ باعىندىرارى سٶزسٸز. تۋعان جەردەن, ياعني تٷلكٸباس اۋدانى, ماشات ٶڭٸرٸنەن سپورتتا باعى جانعان مىقتىلار توپ جارىپ جاتسا, وندا ٶركەن ەسەيۇلىنىڭ ارمانى ورىندالعانى.
ماتەريالداردى «ايقىن» گازەتٸنٸڭ تٸلشٸسٸ گٷلزينا بەكتاس دايىندادى.
