قۇندىلىقتار: قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا باعىت-باعدار

قسزي GPS ساراپتامالىق الاڭىندا ەلٸمٸزدٸڭ جەتەكشٸ تالداۋ ورتالىقتارى قازاقستاندىقتاردىڭ قازٸرگٸ قۇندىلىق باعدارلارى تۋرالى ٶز زەرتتەۋلەرٸنٸڭ نەتيجەلەرٸن ۇسىندى. كەزدەسۋگە قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ, قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ, ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ, «التەرناتيۆا» ٶزەكتٸ زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ, فيلوسوفييا, ساياساتتانۋ جەنە دٸنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ, «تٸل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ, سونداي-اق «ۇلتتىق ۇستاز ونلاين اكادەميياسى» ورتالىعىنىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى. قسزي ديرەكتورى ەركٸن تۇقىموۆ ٶزٸنٸڭ العى سٶزٸندە: «سوڭعى ونجىلدىقتاردا قازاقستان جٸٶ-نٸڭ تۇراقتى ٶسۋٸن كٶرسەتۋدە, بۇل بازالىق قۇندىلىقتاردىڭ ٶزگەرۋٸنە الىپ كەلەدٸ. مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق پروگرەسٸ حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ, سوندىقتان قازاقستاندىق قوعامنىڭ مەدەني جەنە بازالىق قۇندىلىقتارىنىڭ ٶزگەرۋٸ سٶزسٸز. ادامدار ديناميكالىق قارقىنمەن قانشالىقتى قالپىنا كەلەدٸ?» قسزي ەلەۋمەتتٸك ساۋالناماسىنىڭ نەتيجەلەرٸنە توقتالا وتىرىپ, ەركٸن تۇقىموۆ حالىقتىڭ ٷش توبىنىڭ سيپاتتاماسىنا جان-جاقتى توقتالدى. «بٸرٸنشٸ توپ – دەستٷرلٸ, ماتەرياليستٸك قۇندىلىقتاردى ۇستانۋشىلار. ەكٸنشٸسٸ – پوستماتەرياليستٸك قۇندىلىقتاردى ۇستانۋشىلار. ٷشٸنشٸ, ەڭ ٷلكەن توپ – ارالاس قۇندىلىقتاردى ۇستانۋشىلار», – دەپ اتاپ ٶتتٸ قسزي ديرەكتورى. قر عجبم فيلوسوفييا, ساياساتتانۋ جەنە دٸنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ ەلەنا بۋروۆا ٶز سٶزٸندە قازٸرگٸ قازاقستاندىق قوعامنىڭ دٸني جەنە زايىرلى قۇندىلىقتارىنىڭ اراقاتىناسىنىڭ ەلەۋمەتتانۋلىق ٶلشەمدەرٸنە توقتالدى. «ەلەۋمەتتٸك زەرتتەۋ كٶرسەتكەندەي, 90-شى جىلداردان باستاپ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان قازاقستاندىق قوعامدى دٸنگە اينالدىرۋ ٷدەرٸسٸ دٸني قايتا ٶرلەۋ كەزەڭٸن باستان ٶتكەردٸ. بۇل كەزدە دٸن ينستيتۋت رەتٸندە قايتا جاندانىپ, دٸني قۇندىلىقتارعا قايتا ورالدى. قازٸر دٸني دەستٷرلەر مەن دٸني تەجٸريبەلەر زايىرلى ينستيتۋتتارمەن, دەستٷرلەرمەن جەنە تەجٸريبەلەرمەن بەسەكەلەسە باستادى. ٶز ٶمٸرلەرٸن دٸني قۇندىلىقتارمەن بايلانىستىرىپ قازاقستاندىقتاردىڭ 19 پايىزى قۇرۋدا», – دەدٸ ەلەنا بۋروۆا. قسزي باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ ايگٷل زابيروۆا قسزي زەرتتەۋلەرٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ بويىنشا قۇندىلىقتاردىڭ التى نەگٸزگٸ ترەندٸنٸڭ رەيتينگٸن بٶلٸپ كٶرسەتتٸ. «ساۋالناماعا قاتىسقان رەسپوندەنتتەر ٷشٸن, ەرينە, وتباسى قۇندىلىعى باسىم – 98%. ەكٸنشٸ قۇندىلىق – 91%-دى قۇراعان دوستار. رەسپوندەنتتەر مۇنىڭ ماڭىزدى رەسۋرس ەكەنٸن تٷسٸندٸرەدٸ. ٷشٸنشٸ ورىندا 89% قۇراعان بوس ۋاقىتتىڭ قۇندىلىعى, بٸز ونى تەك زاماناۋي دەپ سانايمىز. تٶرتٸنشٸ ورىندا جۇمىس – 88%-دان جوعارى. رەسپوندەنتتەردٸڭ 76%-دان استامى دٸندٸ قۇندىلىق دەپ تانىسا, 61%-دان استامى ساياساتتى اتاعان». «ۇلتتىق ۇستاز ونلاين اكادەميياسىنىڭ» جەتەكشٸسٸ گٷلميرا قۋرگانباەۆا ٶز سٶزٸندە قازٸرگٸ مەكتەپتٸڭ قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋداعى رٶلٸ تاقىرىبىنا توقتالدى. «زۋمەرلەر مەن الفالار بۋىنى بٸرٸنشٸ كەزەكتە ساپپەن جٷرمەيتٸندەرٸن ايتادى: مەن ٶز مٸنەزٸم بار جەكە اداممىن. ولار توپتىق قابىلداۋدى جوققا شىعارادى, جەكە تۇلعانى تانۋدى تالاپ ەتەدٸ جەنە ەركٸمنٸڭ پٸكٸرٸن تىڭدايدى. ولاردىڭ ەكٸنشٸ قۇندىلىعى – ەركٸندٸك - پروفيلدٸ, ۋاقىتتى, مۇعالٸمدٸ تاڭداۋدان كٶرٸنەدٸ, بۇل قازٸر بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە ٶتە ايقىن بايقالادى. كٶپشٸلٸك ٷشٸن تاعى بٸر ٷلكەن قۇندىلىق – كٶشباسشىلىق. قازٸر ەربٸر مەكتەپ كٶشباسشىلىقتى ينديۆيدۋاليزم, كوماندالىق رۋح رەتٸندە تاڭدايدى. زەت جەنە Aلفا ۇرپاقتارى ٷشٸن مٸندەتتٸ قۇندىلىق - شىعارماشىلىق, باسقا شىنايىلىقتى جاساۋ, يننوۆاتسييا, ماعىناسى بار جاڭا نەرسە جاساۋ». سپيكەرلەر ٶز سٶزٸندە قۇندىلىقتاردىڭ قالىپتاسۋىنا جەنە قازاقستاندىق قوعامنىڭ قۇندىلىقتار جٷيەسٸندەگٸ ٶزگەرٸستەرگە ەسەر ەتەتٸن ەرتٷرلٸ فاكتورلاردى اتاپ ٶتتٸ: ۋربانيزاتسييا, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعداي, دەموگرافييالىق جەنە ۇرپاقتىق ٶزگەرٸستەر, تسيفرلاندىرۋ جەنە ت.ب. اتاپ ايتقاندا, قاتىسۋشىلار قازاق تٸلٸنٸڭ ۇلتتىق قۇندىلىق رەتٸندەگٸ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋدەگٸ شىعارماشىلىق سالانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. قورىتىندىلاي كەلە, كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قازاقستاندىق قوعامنىڭ قۇندىلىقتارى بويىنشا بٸرلەسكەن زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋگە جەنە قازاقستاننىڭ جاڭا قۇندىلىقتار پاراديگماسىن انىقتاۋدا عىلىمي نەگٸزدەلگەن كٶزقاراستى ەزٸرلەۋگە كەلٸستٸ.