قمدب بيتكوين (Bitcoin, BTC) – ورتالىقسىزداندىرىلعان, تەك قانا دٷنيەجٷزٸلٸك جەلٸدە جٷزەگە اساتىن ۆيرتۋالدى ۆاليۋتا دەپ مەلٸمدەمە جاسادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل جٷيەنٸ ەلەمدەگٸ ەشبٸر بانك, اگەنتتٸك نەمەسە مەملەكەتتٸك ورگاندار قاداعالامايدى ەرٸ ول ەش جەردە باسىلىپ شىعارىلمايدى. بۇل ۆاليۋتا – «Bitcoin Mining» دەپ اتالاتىن پروتسەسس, ياعني ماتەماتيكالىق الگوريتمدەردٸ ەسەپتەۋگە ارنالعان باعدارلامانى قولداناتىن ميلليونداعان كومپيۋتەردٸڭ جۇمىسى ارقىلى شىعارىلادى.
نەگٸزٸ ۇلتتىق ۆاليۋتالار التىن نەمەسە ٸشكٸ ٶنٸم بويىنشا قاراستىرىلادى. ال بيتكوين ەشقانداي دٷنيەمەن قامتاماسىز ەتٸلمەگەن. كەز كەلگەن ادام كومپيۋتەر ارقىلى ٶز اقشاسىنىڭ ورتالىق بانك جٷيەسٸ بولا الادى. سونداي-اق, دٷنيەجٷزٸلٸك جەلٸنٸڭ ەربٸر مٷشەسٸ بۇل وپەراتسييالاردى ەشبٸر دەلدالسىز, ەشكٸمنٸڭ قاداعالاۋىنسىز جٷرگٸزە الادى.
- شاريعات بويىنشا قانداي دا بٸر اقشا نەگٸزگە الىنۋى ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان شىعارىلۋى كەرەك جەنە ونىڭ كەپٸلدٸگٸ مەن قورعاۋىندا بولۋى شارت. ەبۋ الي حاسان ەت-تاۋسي:
«عاسىرلار بويى اقشانى شىعارۋ قۇقىعى پاتشادان ٶزگەگە بەرٸلمەگەن» – دەسە, يبن حالدۋن ونى بىلاي تٷسٸندٸرەدٸ:
«ول – پاتشانىڭ اسا قاجەتتٸ مٸندەتتەمەلەرٸنٸڭ بٸرٸ. ٶيتكەنٸ بۇل ارقىلى ادامدار ٶزارا مەمٸلە جاساعاندا اقشانىڭ جاساندى نەمەسە جاساندى ەمەستٸگٸن اجىراتادى».
ال بيتكوين ەشبٸر ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ سيپاتىنا كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ ول مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ كەپٸلدٸگٸمەن ەرٸ قارجىلىق زاڭدارمەن قورعالماعان. ناقتى اكتيۆتەرٸ جوق, ورتالىقتاندىرىلماعان ۆيرتۋالدى اقشا. كەز كەلگەن سەتتە ونىڭ نارىعى كٷرت ٶسۋٸ نەمەسە تٷسۋٸ مٷمكٸن. بۇدان ادامدار زييان شەگەدٸ. سوندىقتان بۇل ۆاليۋتامەن شۇعىلدانۋ ادامنىڭ مال-دٷنيەسٸن ارام جولمەن جەۋگە ەرٸ ونىڭ قۇقىقتارىن جويۋعا الىپ بارادى;
- ساۋدا-ساتتىقتىڭ دۇرىس بولۋى ٷشٸن ساتۋشى مەن ساتىپ الۋشىسى جەنە اقشا مەن تاۋار بەلگٸلٸ بولۋى شارت. الايدا بيتكويندا بارلىق جاعىنان بەلگٸسٸزدٸك بار. ٶيتكەنٸ ول شيفرلاۋ پرينتسيپتەرٸنە سٷيەنەدٸ ەرٸ ٸس بارىسىندا ادامنىڭ دەرەكتەرٸ تۋرالى اقپارات بولمايدى.
بيتكويننىڭ پروتسەسستەرٸ كٶبٸنە جاسىرىن جٷزەگە اسادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە شاريعات تىيىم سالعان الداۋعا, الاياقتىققا سوقتىرادى. اللا تاعالا قۇراندا بىلاي دەيدٸ:
«ۋا, يمان كەلتٸرگەندەر! بٸر-بٸرٸڭنٸڭ مال-دٷنيەلەرٸڭدٸ ارام جولمەن جەمەڭدەر. ال ٶزارا كەلٸسٸپ, ريزاشىلىقپەن جاساعان ساۋدا-ساتتىقتىڭ جٶنٸ بٶلەك».
پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) بەلگٸسٸزدٸك ساۋداسىنا (عارارعا) تىيىم سالعان.
ساۋدا-ساتتىقتا زييانعا جول بەرٸلمەيدٸ. بيتكوين ۆاليۋتا نەمەسە تاۋار رەتٸندە جاۋاپتى تاراپتاردىڭ باقىلاۋىنان تىس قالادى. بۇل ەلدٸڭ ٸشكٸ ەكونوميكاسىنا كەرٸ ەسەرٸن بەرٸپ, قوعامنىڭ تۇراقسىزدانۋىنا الىپ بارۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ ول ارقىلى تىيىم سالىنعان ساۋدانىڭ تارالۋى, اقشانىڭ جىمقىرىلۋى, دەسترۋكتيۆتٸ توپتاردىڭ قاراجات اۋدارىمدارى ورىن الۋى ىقتيمال. ال زيياننىڭ الدىن الۋ كەرەك. پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
«ٶزٸنە دە, ٶزگەگە دە زييان تيگٸزۋگە بولمايدى», – دەگەن.
وسىعان وراي, بيتكوين كريپتاۆاليۋتانى اقشا دەپ نەگٸزگە الاتىنداي ەشقانداي ۇلتتىق ۆاليۋتالاردىڭ سيپاتتارى مەن شارتتارى جوق. وعان قوسا بۇل ۆاليۋتادا (عيش) الاياقتىق, بەلگٸسٸزدٸك, مەملەكەت پەن جەكە تۇلعالارعا زييان تيگٸزۋ قاۋپٸ بار. سوندىقتان بۇعان تىيىم سالىنادى.
مىسىر ەلٸنٸڭ پەتۋا كوميتەتٸ جەنە ەۋرازييا مۇسىلماندارىنىڭ پەتۋا شىعارۋ كەڭەسٸ بيتكوينعا تىيىم سالعان.
«بيتكوين» كريپتوۆاليۋتاسى بەلگٸسٸزدٸك, الاياقتىق جەنە جەكە تۇلعالار مەن مەملەكەتكە زييان كەلتٸرەتٸندٸكتەن شاريعات بويىنشا پايدالانۋعا تىيىم سالىنادى.
