"بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ تاريح فاكۋلتەتٸندە ميحايل شليۋپيكوۆ دەگەن وقىتۋشى بار. بۇرىنعى جىلدارى ول "قىرىم – رەسەيدٸكٸ" دەگەن ۋاعىزدى ستۋدەنتتەردٸڭ قۇلاعىنا ٷنەمٸ قۇياتىن. بٸز بۇعان ٷنسٸز كٶنەتٸنبٸز, ەلەمەيتٸنبٸز.
ٶيتكەنٸ وقىتۋشىمەن سالعىلاسىپ, ۇرىسىپ, ناشار باعا الۋدى كٸم قالاسىن?
الايدا ۋكرايناداعى سوڭعى وقيعالارعا بايلانىستى بۇل وقىتۋشى ورىس تٸلدٸ توپتاردا وقيتىن ستۋدەنتتەر اراسىندا قاۋٸپتٸ ريتوريكانىڭ پروپاگانداسىنا اشىقتان-اشىق كٶشٸپ الدى.
مىسالى, ميحايل شليۋپيكوۆ «پۋتيننٸڭ ەشقانداي كٸنەسٸ جوق, ارانداتقان ۋكراينانىڭ ٶزٸ كٸنەلٸ» دەگەندٸ ۇدايى قايتالايدى.
ونىڭ بايلامىنشا, رەسەي – الىپ ەل, يمپەريياشىلدىق ونىڭ قانىندا بار, سوندىقتان وعان جاڭا تەرريتورييالار كەرەك. ول ٷنەمٸ كەڭەيۋگە مۇقتاج. ونىڭ مۇنداي تەرٸس تۇجىرىم-كٶزقاراستارىنىڭ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا جاناما بولسا دا قاتىسى بار», – دەيدٸ بعم-گە شاعىمدانعان ستۋدەنتتەردٸڭ بٸرٸ.
اتالعان جاعدايعا بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى تٸلشٸلەر قاۋىمىنا ەلٸ تٷسٸنٸكتەمە بەرمەدٸ.
...
وسىدان بٸرنەشە اي بۇرىن رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتيننەن ۋكرايناداعى سوعىس اياقتالعان سوڭ, قازاقستاننىڭ سولتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸن كٷشتەپ قوسىپ الۋدى سۇراعان قوستانايلىق تاتيانا مالاحوۆانىڭ جازباسى دا قازنەتتە قىزۋ تالقىلاندى.
كەيٸننەن وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸ اتالعان جازبا فەيك اككاۋنتتان جازىلعان دەپ تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ.
ەزٸرشە, ەلەمجەلٸدە سەپاراتيستٸك كٶزقاراستا جازبا قالدىرىپ جٷرگەن ادامداردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعانى تۋرالى دەرەك جوق.
بٸرقاتار قوعام بەلسەندٸلەرٸ ەلٸمٸزدە «يمپەرييالىق كومپلەكسكە» شالدىققاندار بولاشاقتا تيتۋلدى ۇلت تەۋەلسٸزدٸگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ دەپ دابىل قاعىپ, تٸپتٸ ولاردىڭ ارنايى تٸزٸمٸن جاساۋدى دا ۇسىندى.
وسى ورايدا Dalanews.kz تٸلشٸسٸ بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالارداعى «يمپەرييالىق كومپلەكستٸڭ» قازاقستانعا قاۋپٸ قانداي دەگەن ساۋالدى ساراپشىلاردان سۇراپ كٶردٸ.
ساياساتتانۋشى اسحات قاسەنعالي رەسەي مەملەكەتٸ ٶزٸنٸڭ ساياساتىن بۇرىنعى كسرو قۇرامىندا بولعان ەلدەردٸڭ اۋماعىندا تۇتاس جٷرگٸزۋگە مٷددەلٸ دەيدٸ.
ەلەمگە رەسەيلٸك كٶزقاراسپەن قارايتىن قازاقستاندىقتار تۋرالى
«سوڭعى جىلدارى سولتٷستٸك كٶرشٸمٸزدٸڭ يمپەرييالىق امبيتسيياسى ناقتى كٶرٸنە باستادى. قىرىمدى تارتىپ الۋدان كەيٸن, مەدياقۇرىلىمدا ونى اشىق ناسيحاتتاۋعا كٶشتٸ.
ياعني رەسەي مەملەكەتٸ ٶزٸنٸڭ ساياساتىن بۇرىنعى رەسەي يمپەريياسىنىڭ اۋماعىندا تۇتاس جٷرگٸزۋگە مٷددەلٸ ەكەنٸن اڭعارتۋدا. سول ماقساتتا تٷرلٸ فيلمدەر, باعدارلامالار تٷسٸرٸپ كەلەدٸ. ونىڭ بارلىعى ساناعا تٸكەلەي ەسەر ەتۋدە.
سەبەبٸ قازٸرگٸ زاماننىڭ كٷرەسٸ, ول ادام ساناسى ٷشٸن كٷرەس. ادامنىڭ ساناسىنا ٶز قۇندىلىعىڭدى ەنگٸزە بٸلسەڭ بولعانى.
مٸنە, رەسەي سول باعىتتى ۇستانۋدا. ونىڭ بۇل ساياساتى بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دە ايقىن كٶرٸنٸس تابۋدا. سەبەبٸ ەلٸمٸزدە اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك تٶمەن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ باقىلاۋ جوقتىڭ قاسى. اشىق جاتقان الاڭ. ال ول الاڭعا كٸم كەلٸپ, قانداي دوپپەن ويىن وينايمىن دەسە ٶز ەركٸ.
رەسەي بۇل مٷمكٸندٸكتٸ قالت جٸبەرمەۋدە. مۋلتفيلمنەن باستاپ, گازەت-جۋرنال, سايتتارعا دەيٸن سول ساياساتتى ۇستانۋدا. سوندىقتان بۇل سٶزسٸز ەسەر ەتەدٸ»,-دەدٸ ول.
ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ەلەمگە قازاقستاننىڭ ەمەس, رەسەيلٸك كٶزقاراسپەن قارايتىن قازاقستاندىقتاردىڭ سانى ارتۋدا.
«ەلەمگە قازاقستاننىڭ كٶزٸمەن ەمەس, رەسەيلٸك كٶزقاراسپەن, يمپەرشٸلٸك كٶزقاراسپەن قارايتىنداردىڭ سانى ارتۋدا. ال, ەكٸنشٸ جاعىنان رەسەيدٸڭ قىرىمدى الۋى مەن ۋكرايناعا اشىق سوعىس اشۋى كەي ازاماتتار تۇرعىسىنان «راسىمەن رەسەي يمپەريياسى قايتا تٸرٸلۋدە» دەگەن ەموتسييالىق كٶڭٸل-كٷي تۋىنداتۋدا.
وسىنىڭ بارلىعى ەلەمجەلٸدە اشىق كٶرٸنٸس تاۋىپ وتىر. كەز كەلگەن يمپەرياليستٸك يدەولوگييا بٸز ٷشٸن قاۋٸپتٸ. سەبەبٸ يمپەرياليزم يدەياسى – باسقىنشىلىق, جاۋلاپ الۋ, بٸر مەملەكەتتٸڭ ەكٸنشٸ مەملەكەت الدىنداعى ٷستەمدٸگٸ.
سوندىقتان رەسەي تاراپىنان تۋىندايتىن يمپەرياليستٸك يدەولوگييا سٶزسٸز قازاقستاننىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى دەربەستٸگٸنە قارسى جۇمىس ٸستەيتٸن بولادى.
سوڭعى جىلدارى تٸل ساياساتىن ۇستانۋدا, بٸزدٸڭ جەرٸمٸزدٸڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا تاريحي تۇرعىدان كٷمەن كەلتٸرۋدە وسى كٶزقاراس ايقىن كٶرٸنٸپ وتىر, سوندىقتان بۇل بٸزگە تٸكەلەي قاۋٸپتٸ يدەولوگييا»,-دەدٸ اسحات قاسەنعالي.
"رەسەي قازاقستاننىڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن"
جەكە باس قاۋٸپسٸزدٸگٸنە بايلانىستى اتى-جٶنٸن جازباۋىمىزدى ٶتٸنگەن رەسەيلٸك (ۇلتى ورىس ەمەس) جۋرناليست كٶپتەگەن تانىستارىنىڭ قازاقستانعا كٶشۋدٸ جوسپارلاپ وتىرعانىن جەنە ولاردىڭ كەيبٸرٸ ەرتەڭگٸ كٷنٸ قازاقستاننىڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن جاسىرمادى.
«رف قازٸرگٸ بيلٸكتٸڭ ساياساتىنا قارسى جاستار جاپپاي كٶرشٸلەس ەلدەرگە ميگراتسييالانۋدى باستاپ كەتتٸ. ولاردىڭ بٸرازى قازاقستان ازاماتتىعىن الۋ ٷشٸن قازاقستاندىق قىزدارعا ٷيلەنۋگە, سول ەلدە تۇراقتاپ قالۋعا تىرىساتىنى انىق. قازٸردٸڭ ٶزٸندە مەنٸڭ اينالامداعى بٸراز تانىستارىم قازاقستانداعى تانىستارىنا حابارلاسىپ, قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە قانشا ۋاقىت كەتەتٸنٸن سۇراپ, قاي ٶڭٸردە ورىس تٸلٸنەن قىسىم كٶرمەيتٸندەرٸن انىقتاپ جاتىر. تەلەگرامدا ارنايى كانال اشىپ, بٸر-بٸرٸمەن اقپارات الماسۋدا.
ورىس جاستارىنىڭ اۋماقتارىڭىزعا جاپپاي كٸرۋٸنە تىيىم سالىنبايتىنى انىق, بٸراق بٸرشاما ۋاقىتتان كەيٸن ولاردىڭ اراسىنداعى كەيبٸر شوۆينيستٸك, يمپەرياليستٸك كٶزقاراستاعى ازاماتتاردىڭ «قىسىم كٶرٸپ جاتىرمىز» دەپ كرەملدەن كٶمەك سۇراماۋىنا كٸم كەپٸل بەرە الادى?!
تمد اۋماعىنداعى ادامداردىڭ يمپەرشٸلدٸك كومپلەكسٸنە اقش پەن كەڭەس وداعى اراسىنداعى قىرعي قاباق سوعىستىڭ ەسەرٸ بولدى. سول كەزدەگٸ اقپاراتتىق سوعىس كەڭەس ادامىنا «بەلەنٸڭ بەرٸ باتىستان كەلەدٸ» دەگەن ۇعىمدى جاقسىلاپ سٸڭٸردٸ. بايقاساڭىز, ۋكرايناداعى سوعىستى قولدايتىنداردىڭ كٶبٸ ۋكرايندىقتارعا ەمەس, امەريكاعا قارسى.
مۇنداي تٷسٸنٸك مەملەكەتتٸك باق پروپاگانداسىنىڭ ەسەرٸ مەن حالىقتىڭ ساۋاتسىزدىعى. ەسٸ دۇرىس ادام قاي ەلدە بولسىن قان تٶگٸلٸپ, جازىقسىز ادامداردىڭ اجال قۇشقانىن قولدامايدى»,-دەدٸ حالىقارالىق جۋرناليست.
ونىڭ ايتۋىنشا, پاتشا رەجيمٸنٸڭ قۇلدىراۋى دا, كەڭەس ٶكٸمەتٸنٸڭ ورناۋى ورىس ۇلتىنىڭ بويىنداعى وتارشىلدىق رۋحتى تٷبەگەيلٸ جويعان جوق.
«جالپى ورىستاردىڭ يمپەرياليستٸك كٶزقاراسى جايدان-جاي پايدا بولعان جوق, ٶيتكەنٸ تاريحتا بيلٸكتٸڭ ساباقتاستىعى, وتارلاۋ, ىقپال ەتۋ ايماقتارىن ۇلعايتۋ مەن نىعايتۋ ٷشٸن تەربيەلەنگەن ۇرپاق بار.
الايدا كەڭەستٸك رەسەيدە ولار «كەڭەستٸك ادامدى» قالىپتاستىرۋعا تىرىستى جەنە باسىمدىلىق – تيتۋلدى ۇلتتا بولدى. يمپەرييالىق رۋح – ٶزگە ۇلتتارعا عانا ەمەس, بيلٸكتٸڭ كەز-كەلگەن الىس ايماقتارعا دەگەن قارىم-قاتىناسىنان بايقالدى. ەسٸڭٸزدە بولسا, مەسكەۋ «ورتالىق» دەپ اتالاتىن.
ودان بٶلەك, ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس داعدارىسى, كەڭەس وداعىنىڭ فاشيزمدٸ جويۋداعى ٷلكەن جەڭٸسٸن قوسىڭىز.
اتالعان جەڭٸستە وداقتاعى ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ بولعانى ەسەپكە الىنباي, سٶزسٸز «ورىس ەلەمٸ» دە-فاكتو جەڭٸمپاز بولىپ شىعا كەلدٸ. بۇل دا يمپەرشٸلدٸك رۋحتىڭ ٶسۋٸنە ىقپالىن تيگٸزدٸ. سونداي-اق, يمپەرييانىڭ جوسپارى كٶپ جاعدايدا گەوگرافييالىق ىقپال ەتۋگە قاتىستى بولعانىمەن, بۇعان وداقتىڭ يدەولوگييالىق كومپونەنتٸ – كوممۋنيزمدٸ بارلىق جەردە تاراتۋ قوسىلدى.
سونداي-اق, سول كەزدەگٸ ەلەمدٸ يەلەنگەن «قىرعي قاباق» سوعىس ورىستاردىڭ يمپەرشٸلدٸگٸن تٶمەندەتپەدٸ, كەرٸسٸنشە, ەلەمگە بەيبٸتشٸلٸك ورناتاتىن «ورىس ادامى» بەينەسٸنٸڭ رومانتيكاسى پايدا بولدى. حالىقتى ساۋاتتاندىرۋ جۇمىستارىنان كٶپتەگەن ادامداردىڭ كٶزٸ اشىلدى دەگەنٸمٸزبەن, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ميلليونداعان ادامدارعا بيلٸك ٶز يدەولوگيياسىن ەركٸن جٷرگٸزٸپ كەلە جاتىر.
وعان رەسەيدٸڭ دونەتسك پەن لۋگانسك حالىق رەسپۋبليكالارى, قازاقستان تەرريتوريياسىنا قاتىستى مەملەكەتتٸك ارنالارىنان كرەمل دەپۋتتاتتارىنىڭ ايتىپ جٷرگەن مەلٸمدەمەلەرٸ دەلەل»,-دەيدٸ سپيكەرٸمٸز.
تمد-داعى رەسەي پروپاگانداسى
جۋرناليست رەسەيدەگٸ يمپەرياليستٸك يدەولوگييانى ناسيحاتتاۋدىڭ بٸرنەشە قۇرالى تمد اۋماعىندا استىرتىن جٷرگٸزٸلٸپ وتىر دەيدٸ.
«قازٸرگٸ زاماناۋي رەسەيدەگٸ يمپەرياليستٸك پيعىلدارىن ناسيحاتتايتىن تاعى بٸر قۇرا – دٸن.
سوڭعى جىلدارى بٷكٸل رەسەي بويىنشا مىڭداعان شٸركەۋلەر قايتا جاڭعىرىپ, ولاردىڭ بارلىعى قازٸرگٸ بيلٸك باسىنداعى ەليتاعا باعىنىشتى بولىپ وتىر, جەنە ول جەي عانا پراۆوسلاۆتٸك ەمەس, ورىس پراۆوسلاۆتٸك شٸركەۋٸ دەپ اتالادى.
تمد بويىنشا «مير», «پەرۆىي كانال» سىندى ارنالار مەن بۇرىنعى وداقتاس ەلدەردە قالعان ورىستارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن حالىقارالىق «روسسوترۋدنيچەستۆو» فەدەرالدى اگەنتتٸكتەرٸ, تٷرلٸ قورلار اتالعان يدەولوگيياعا جۇمىس ٸستەيدٸ.
ولار گۋمانيتارلىق كٶمەكتەر كٶرسەتٸپ, ورىس جاستارىنا گرانتتار تاعايىنداپ, سول ارقىلى جاستارعا – كەز كەلگەن جاعدايدا سەندەردٸ قورعايتىن مەملەكەت بار دەگەن يدەولوگييانى سٸڭٸرٸپ كەلەدٸ. كۆن, تٷرلٸ مەدەني شارالاردا دا ورىس ەلەمٸنٸڭ يدەولوگيياسى قاتتى ناسيحاتتالادى.
مەن سيياقتى ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ ورىس تٸلٸندە ەركٸن سٶيلەسە «سەن ورىس مەدەنيەتٸن مىقتى بٸلەسٸڭ, دەمەك سەن ورىسسىڭ» دەگەن تٷسٸنٸكتە قالىپتى بولىپ كەتكەن. مەسەلەن, رەسەيلٸك ەلەمگە تانىمال مودەل يرينا شەيح تاتار ۇلتىنىڭ ٶكٸلٸ بولعانىمەن, ونىڭ پاراقشاسىنداعى پٸكٸرلەر «ول ورىستىڭ سۇلۋى», «ول ورىستىڭ قىزى بولعان سوڭ, رونالدۋدىڭ باسىن اينالدىرىپ الدى. بٸز بەرٸنەن مىقتىمىز» دەگەنگە كەلەدٸ. ياعني, مۇنداعى قىزىل پاسپورت رەسەي ازاماتىسىڭ دەگەندٸ ەمەس, ورىسسىڭ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ.
كەز كەلگەن ٶتكەن تاريحقا دەگەن نوستالگييا – بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ەكونوميكالىق جەنە باسقا دا فاكتورلارىن قۇلدىراتۋعا اپارادى. تاريحتا ەشقانداي يمپەرييا مەڭگٸ ٶمٸر سٷرگەن ەمەس.
بۇل ٶتە كٷردەلٸ, سوتسيوپسيحولوگييالىق قۇبىلىس, سەبەبٸ, ساناسى ساياسي يدەولوگيياعا ۋلانعان «ماسسانى» باسقارۋدىڭ سوڭى – بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٸز كٶرٸپ وتىرعان تاريحتى باسقىنشىلىق, وزبىرلىق ارقىلى ٶزگەرتكٸسٸ كەلەتٸن باسشىلاردى تۋدىرىپ وتىر. ال, زاردابىن شەگٸپ جاتقان قاراپايىم حالىق»,-دەدٸ جۋرناليست.
ەزٸرلەگەن, ايجان مۇحامەتقاليەۆا
