سوڭعى بەس جىلداعى ەلٸمٸزدەگٸ ينۆەستيتسييالىق پيراميدالارعا قاتىستى قىلمىستىق ٸستەردٸڭ ستاتيستيكاسىن زەردەلەسەك, 2019 جىلى قارجى پيراميدالارىن ۇيىمداستىرۋشىلارعا قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ٸستەردٸڭ سانى سالىستىرمالى تٷردە از بولدى. ەسەسٸنە, پاندەمييانىڭ بٸرٸنشٸ جىلىندا ول بٸردەن جەتٸ ەسەگە, ياعني 24-تەن 180-گە ٶسٸپ كەتتٸ. كەلتٸرٸلگەن زالال كٶلەمٸ دە ٷش ەسەگە – 1,59 ميلليارد تەڭگەدەن 6,17 ميلليارد تەڭگەگە دەيٸن جەتتٸ. ٶيتكەنٸ, سول بٸر الاعاي دا بۇلاعاي كەزەڭدە ادامدار قۇنسىزدانۋ مەن ينفلياتسيياعا جەلٸنٸپ قالماس ٷشٸن قاراجاتتارىن ساقتاۋ مٷمكٸندٸگٸن بەلسەنە ٸزدەدٸ.
2021 جىل – قازاقستانداعى قارجى پيراميدالارىن ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ قىزۋ جۇمىس ٸستەگەن كەزەڭٸ بولدى دەسەك, قاتەلەسپەيمٸز. ولاردىڭ ٸزدەرٸ مەگاپوليستەردەن عانا ەمەس, ايماقتاردان دا كٶرٸنٸس تابا باستادى. جاڭادان اشىلعان قىلمىستىق ٸستەردٸڭ سانى بٸرشاما ازايعانىمەن (6,1 پايىزعا), كەلتٸرٸلگەن زالال كٶلەمٸ بٸرنەشە ەسەگە ٶستٸ. ناقتى تسيفرمەن تاڭبالايتىن بولساق, 33,34 ميلليارد تەڭگەگە دەيٸن باردى. بۇل – باس پروكۋراتۋرانىڭ 2015 جىلدان بەرگٸ كەزەڭدەگٸ ستاتيستيكالىق جۇمىسىنداعى رەكوردتىق سوما.
2022 جىلى سالىمشىلاردىڭ اقشاسىنا قاتىستى قارجىلىق قىلمىستار ەدەۋٸر كەمٸگەنٸن اڭعارۋعا بولادى. سول جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىنىڭ ارالىعىندا قۇزىرلى ورگانداردا 127 ٸس قارالعان. 2021 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا تٶمەندەۋ 24,8 پايىزدى قۇرايدى. زارداپ شەككەندەر سانى 1,2 مىڭنان 625 ادامعا دەيٸن تٷسكەن. بۇل جەردە ەسكەرتە كەتەتٸنٸمٸز, جوعارىداعى ستاتيستيكا پوليتسيياعا ارىز جازعان جەبٸرلەنۋشٸلەردٸڭ سانىمەن عانا جاسالدى.
كەلتٸرٸلگەن شىعىنعا كەلەتٸن بولساق, باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جەنە ارنايى ەسەپكە الۋ جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2022 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىندا قازاقستاندىق قارجى پيراميدالارى قۇرباندارى الاياقتارعا 8,11 ميلليارد تەڭگە «ۇستاتقان».
ايتپاقشى, قازاقستاندا «قارجى پيراميداسىن قۇرۋ جەنە باسقارۋ» بابى بويىنشا ٶتەۋ پايىزى ٶتكەن جىلدارى دا ٶتە تٶمەن بولدى. جوعالعان اقشانى قايتارۋ مٷمكٸندٸگٸ مەيلٸنشە از ەكەنٸن قولداعى دەرەكتەر راستايدى: 2019-2021 جىلدارى الدانعان تۇرعىنداردىڭ شىعىندارىن قالپىنا كەلتٸرۋ 1 پايىزعا دا جەيتپەيدٸ, 2018 جىلى 1,07 پايىزدى قۇرادى.
تەرگەۋشٸلەر قاراعان قىلمىستىق ٸستەردٸڭ جالپى سانى ايتارلىقتاي قىسقاردى: ٶتكەن جىلدارداعى ٶندٸرٸستٸ ەسەپكە العاندا – 230, 2021 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸندە 362 بولعان. بۇل 2021 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ايلارىندا سوڭعى ساتىسىنا جەتكەن قىلمىستىق ٸستەردٸڭ ٶتە جوعارى ٷلەسٸ (75,7%) بولعانىمەن بايلانىستى, ولار نە سوتقا جٸبەرٸلدٸ, نە ەرتٷرلٸ نەگٸزدەر بويىنشا توقتاتىلدى.
قارجى پيراميدالارىنىڭ قانات جايعان كەزٸ دە ولاردىڭ بەلسەندٸ تٷردە ەشكەرەلەنۋٸ مەن قۋعىندالۋ ۋاقىتىمەن سەيكەس كەلەدٸ. كەيٸر قىلمىستىق ٸستەر 2022 جىلعا ٶتپەلٸ بولادى.
ٶتكەن جىلدىڭ ەسەپتٸ كەزەڭٸندە سوتتا قارالعان قىلمىستىق ٸستەردٸڭ سانى بٸر جىل بۇرىنعىدان ەكٸ ەسە از: 229-دان 92-گە دەيٸن. ولاردىڭ كەيبٸرەۋلەرٸ ٶتكەن جىلدارداعى اتى شۋلى وقيعالاردىڭ سوڭعى كەزەڭدەرٸ بولۋى مٷمكٸن. مەسەلەن, 30 جەلتوقساندا استانا قالاسى سارىارقا اۋداندىق №2 سوتىنىڭ سۋدياسى اۆتوبيزنەسپەن پيراميدا «تۇرعىزعان» الماتى مەن استاناداعى اۆتوسالوندار جەلٸسٸنٸڭ بەس قىزمەتكەرٸنە قاتىستى ٷكٸم شىعاردى. ولار كٶلٸكتەردٸ اۋكتسيوندا نارىق باعاسىنان تٶمەن باعاعا ساتقان. مۇنداي كٶلٸكتٸ الۋ ٷشٸن الدىن الا تولىق تٶلەم جاساپ, بٸر جارىم اي كٷتۋ كەرەك بولعان. 2019 جىلدىڭ ناۋرىزىنان 2021 جىلدىڭ قازانىنا دەيٸن جالعان سالوندار 300-دەن استام جەبٸرلەنۋشٸدەن 7,5 ميلليارد تەڭگە جەپ قويىپتى. جارنا بٸر ادامعا 1 ميلليوننان 660 ميلليون تەڭگەگە دەيٸن بارادى. زالال ەشقاشان ٶتەلمەيدٸ.
پيراميدا جۇمىسى ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان, ٶيتكەنٸ باستاپقى كەزەڭدە ۇيىمداستىرۋشىلار ٶز مٸندەتتەمەلەرٸن تولىق ورىنداپ وتىردى. كٶلٸكتٸ ساتۋدىڭ قۇجاتتارى زاڭدى تٷردە ساۋاتتى, كەپٸلدٸك مٸندەتتەمەلەرٸمەن رەسٸمدەلٸپ, ادامدار پارا العان. كليەنتتەردٸڭ شاعىمدارىنىڭ جينالۋىمەن فيرمالار جابىلدى, ال بيزنەس جاڭا اتاۋمەن جەنە جاڭا كەڭسەدە جۇمىسىن جالعاستىرا بەردٸ.
سوت شەشٸمٸ بويىنشا «مەگا-گەنەرال كومپاني», «مەگا-گەنەرال كو», «NurAutoKz», «نۇر-اي» جەكە كەسٸپكەرلٸكتەرٸ ديرەكتورلارى مەن مەنەدجەرلەرٸ جاسۇلان تاسپولاتوۆ, ەسەل قۇجاباەۆا, پاۆەل پراحوۆ, بەرٸك نۇرمانوۆ پەن دانييار سايران قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 217-بابىنىڭ بٸرنەشە تارماقتارى بويىنشا كٸنەلٸ دەپ تانىلىپ, ولارعا 6 جىلدان 8 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىقتارىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى. ٷكٸم ەلٸ زاڭدى كٷشٸنە ەنگەن جوق. باستى كٷدٸكتٸلەر – پيراميدانىڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلار ەرالى مۇقانوۆ پەن اعابەك س.-عا قاتىستى ٸستەر جەكە ٶندٸرٸسكە بٶلٸنگەن. بٸرٸنشٸسٸ قاماۋعا الىنىپ, سوتقا بەرٸلدٸ (پروتسەسس ەلٸ اياقتالعان جوق). ەكٸنشٸ كٷدٸكتٸ ٸزدەستٸرٸلۋدە. سوت وتىرىسىندا اتالعان سەرٸكتەستٸكتەردٸڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ايعاقتارىنا سٷيەنسەك, اعابەك س. دومينيكان رەسپۋبليكاسىندا قاشىپ جٷر.
الاياقتاردىڭ ايلا-شارعىسىنا تٷسەتٸن ىقتيمال قۇرباندار سانىن ازايتۋ ماقساتىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ بٸرنەشە جىلدان بەرٸ ينۆەستيتسييالىق پيراميدالاردى ناسيحاتتاۋعا بەلسەندٸ تٷردە قارسى تۇرۋدا. ۆەدومستۆونىڭ جاڭا قۇرالدارىنىڭ ٸشٸندە قارجى پيراميداسىنا اقشا سالعىسى كەلەتٸن ادام كومپانييانى تەكسەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن تەلەگرام-بوت بار. سونىمەن قاتار, مۇنداي بۇزۋشىلىقتارعا كٸنەلٸ دەپ تانىلعان بارلىق فيرمالاردىڭ تٸزٸمٸن اگەنتتٸكتٸڭ رەسمي ۆەب-سايتىنان تابۋعا بولادى. قازٸر ونىڭ قۇرامىندا 222 كەسٸپورىن تٸركەلگەن.
