قازاتومعا العاش كەلگەندە...
..كومپانييا ازىپ-توزعان شالانجانسار كٷيدە ەدٸ. نۇرلان بالعىمباەۆ ەسكەرتكەندەي مەنٸ بۇل اراعا كومپانييانى ىڭ-شىڭسىز جاۋىپ, بانكروت دەپ جارييالاۋ ٷشٸن ەكەلگەن بولاتىن.
قازاتومنىڭ قولاستىنداعى قىزمەتكەرلەردٸ مٷمكٸندٸگٸنشە باسقا جەرگە ورنالاستىرىپ, زاۋىتتىڭ قاقپاسىنا قۇلىپ سالۋ, مٸنە ماعان جٷكتەلگەن مٸندەت وسى ەدٸ.
ساراپشىلار دا ٶندٸرٸس ورنىنىڭ كەلەشەگٸنە كٷمەنمەن قاراپ, "كٷدەر ٷزە بەرۋگە بولادى" دەگەن ۇيعارىمعا كەلگەن. ۇزىن سٶزدٸڭ قىسقاسى قازاقستاننىڭ اتوم ٶندٸرٸسٸ جانباي جاتىپ سٶنۋدٸڭ از الدىندا تۇردى.
كومپانيياعا كەلگەننەن كەيٸن ەكٸ اپتا ٶتكەسٸن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەسەپ بەردٸم. وسى كەزدەسۋدە قازاتومدى قۇردىمنان قۇتقارۋدىڭ جوسپارىن ۇسىندىم. ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ تاڭدانىسىن جاسىرعان جوق, ەيتسە دە كومپانييانى قايتا تٸرٸلتەم دەپ تابانداپ تۇرىپ العان ماعان مٷمكٸندٸك بەردٸ. "كٶز قورقاق, قول باتىر" دەدٸك تە كٸرٸسٸپ كەتتٸك.
ينجەنەرلەر رەسەيگە كٶشٸپ كەتتٸ
العاشقى ساتىدا ٶنٸمنٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىن تٶمەندەتۋگە تىرىستىق. مەن كەلگەندە ۋراننىڭ ەلەم نارىعىنداعى باعاسى فۋنتىنا 10,5 دوللاردٸڭ تٶڭٸرەگٸندە ەدٸ. ازدان كەيٸن 6,80 دوللارعا ارزاندادى. ٶنٸمنٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىن ازايتپاساق قۇزعا قۇلار ەدٸك.
اقىر سوڭى ٶزٸندٸك قۇندى 2,2 ەسەگە, اقشاعا شاققاندا 12 دوللاردان 6 دوللارعا دەيٸن تٶمەندەتتٸك. شىعىنىمىز ازايىپ, شامالى كٸرٸس كٸرە باستادى. كەلەسٸ كەزەكتە كومپانييا ماماندارىنىڭ مەسەلەسٸن كٸرٸستٸك. ۋران كەنٸشتەرٸن شارلاپ شىعىپ, جۇمىسشىلاردىڭ جاعدايىنا جٷردٸم-باردىم قاراعان نەمقۇرايلىلىقتىڭ كۋەسٸ بولدىم.
دەرەتحانا, كيٸم اۋىستىرۋ بٶلمەسٸ, اسحانالار ادام كٶرگٸسٸز كٷيدە ەدٸ. كەمشٸلٸكتەردٸڭ كٶزٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جويىپ, وسى كٷنگە دەيٸن وسىنىڭ بەرٸنە كٶنٸپ كەلگەن كومپانييا ماماندارىنىڭ جۇمىسقا ىقىلاسىن قايتا وياتتىق.
ەلبەتتە ايلىق مەسەلەسٸ شەت قالعان جوق. جۇمىسشىلارعا جالاقىدان بٶلٸك تٷرلٸ سىياقى تاعايىنداپ, شابىتتاندىرىپ وتىردىق. جۇرت جۇمىس ورنىنىڭ قادٸرٸن تٷسٸنە باستادى.
كادر تاپشىلىعىن تارتتىق. كسرو كٷيرەگەن تۇستا قازاقستانداعى بٸلٸكتٸ ينجەنەرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ رەسەيگە كٶشٸپ كەتكەن-دٸ. ەدەتتە ەر كەنٸشتٸڭ باسىندا 120 ينجەنەر جٷرۋٸ تيٸس. 1998 جىلى ۋران كەنٸشتەرٸندە ەرٸ كەتكەندە 2 ماماننان عانا بولدى. ۋران ٶندٸرۋ كٸرپٸش قالاۋ ەمەس. الگوريمٸ بار, اسا بٸر ساقتىق پەن ۇقىپتىلىقتى قاجەت ەتەتٸن سالا.
قولدا بار مامانداردان ايرىلىپ قالماي تۇرعاندا سولاردىڭ كٶمەگٸمەن جاس ينجەنەرلەردٸڭ باۋلىپ-باپتاپ الۋ ٷشٸن "كەنٸش" اتتى اۋقىمدى باعدارلامانى جٷزەگە اسىردىق. كەيٸن ەلگٸ ماماندار پەنسييا جاسىنا جەتكەن اعا بۋىننىڭ ورنىن ويداعىداي الماستىردى.
ينجەنەرلەردٸڭ جاڭا بۋىنىن جاساقتاپ الدىق.
بٸز قالاي ٷزدٸك اتاندىق?
2001-2002 جىلدىڭ ارالىعىندا كومپانييا جۇمىسىنان از ۋاقىتقا قول ٷزٸپ قالدىم. قايتىپ ورالعاندا ۇجىمنىڭ جاعاسى جايلاۋ, توقمەيٸلسٸگەن كٶڭٸل كٷيدە جٷر ەكەن. مۇنىڭ سوڭى سالعىرتتىققا ۇلاسار ەدٸ. كوللەكتيۆتٸڭ ەتەك جەڭٸن جيناۋ ٷشٸن ٶندٸرٸلەتٸن شيكٸزات كٶلەمٸن ارتتىرۋعا تاپسىرما بەردٸم. باستاپقىدا جىلىنا 7800 توننا ۋران ٶندٸرەمٸز دەگەن ماقسات قويدىق. قىزىق بولعاندا بۇل كٶرسەتكٸشتەن اسىپ تٷستٸك.
ۇجىمعا سول تۇستا ۋران ٶندٸرۋدەن كٶش باستاپ تۇرعان ساتەسو كومپانيياسىن باسىپ وزۋ كەرەكتٸگٸن ايتتىم. ولار جىلىنا 11000 توننا ٶندٸرەتٸن. بٸز 15000 تونناعا جەتۋدٸ كٶزدەدٸك. جەتتٸك تە.
2004 جىلى قازاتومپروم ۋران ٶندٸرۋدەن ەلەم بويىنشا بٸرٸنشٸ ورىنعا شىقتى.
قازٸرگٸ تەحنولوگييالار كومپانيياعا جىلىنا 28 مىڭ توننا ۋران ٶندٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, الايدا ەزٸرگٸ ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 14 مىڭ تونناعا جەتەر جەتپەس. زاۋىت جارىم-جارتىلاي جۇمىس ٸستەپ تۇر. مەن كەتكەلٸ 11 جىلدا ەشبٸر جاڭا كەنٸش اشىلمادى.
ۋران تابلەتكەسٸن ٶندٸرٸپ, رەسەيمەن بەسەكەلەسكٸمٸز كەلدٸ
ەڭ سوڭعى ساتى الىس-جاقىن شەتەلدەگٸ اتوم ستانتسييالارىنا تاسىمالدانار ۋران تابلەتكاسىن ٶندٸرۋمەن اياقتالۋعا تيٸس ەدٸ. اتوم ستانتسيياسىنا ارنالعان وتىن وسى. 2009 جىلى اسا كٷردەلٸ تەحنولوگييالىق جۇمىستى جولعا قويىپ, باتىس پەن رەسەيدٸڭ ستانتسييالارىنا ۋران تابلەتكاسىن تاسىمالداۋدىڭ الدىندا تۇرعانبىز. الايدا مەن ۇستالىپ كەتتٸم.
"ساتەسو" كومپانيياسىمەن ۋران تابلەتكاسىن ەزٸرلەيتٸن زاۋىت سالۋعا ۋاعدالاسقانبىز. قازاقستان اۋماعىندا ۋران ٶندٸرۋ ەرٸ ونى بايىتۋ جٶنٸندە رەسەيلٸكتەرمەن ورتاق ۇيعارىمعا كەلگەن ەدٸك.
جاپوندارمەن جٷزدەسٸپ, ولار قازاقستاندا جاسالعان ۋران تابلەتكٸسٸن سەرتيفيكاتتايتىن بولىپ سٶز بايلاسقانبىز. تابلەتكٸ ساپا سٷزگٸسٸنەن ٶتٸپ, جوبا سەتٸمەن ٸسكەن اسقان جاعدايدا جاپونييا بٸزدەن جىلىنا 800 توننا تابلەتكٸ تۇراقتى ساتىپ الىپ تۇرار ەدٸ.
الايدا مەن ۇستالىپ كەتتٸم. جاپوندار كەلٸسسٶزدەن باس تارتتى. جوبا ٸسكەن جاعدايدا قازاقستاندا جاسالعان ۋران تابلەتكٸسٸ قىتاي مەن ٷندٸستانعا دا تاسىمالدانار ەدٸ. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە روساتومنىڭ سوۆەتتٸك ٷلگٸدەگٸ تابلەتكٸسٸنە تەۋەلدٸلٸك ازايىپ, نارىقتا بالاما پايدا بولار ەدٸ.
جاستٷرٸكتەر
بٸزدٸڭ بۋىندى "جاستٷرٸكتەر" دەپ تەكتەن تەگٸن اتاماسا كەرەك. بٸر قىزىعى بٸزدٸڭ ٸزٸمٸزدٸ باسىپ, جولىمىزدى جالعاستىرار كەيٸنگٸ تولقىنمەن اراداعى ساباقتاستىق ٷزٸلدٸ. بٸزگە ٶز ەلۋەتٸمٸزدٸ پاش ەتەر مٷمكٸندٸك بەرٸلدٸ مە دەيمٸن. "جاستٷرٸكتەر" قوسىنىنا كٸرەتٸن مەنٸڭ قۇرداستارىمنىڭ كٶپشٸلٸگٸ تامىر-تانىسسىز, ٶز قاجىر-قابٸلەتٸنٸڭ ارقاسىندا كٶتەرٸلدٸ.
ول تۇستا مەملەكەتتٸڭ بٸزگە مويىن بۇرار مۇرشاسى جوق ەدٸ. ول تۇستا تابىس تابۋدىڭ جار دەگەن دەگەندەگٸ جالعىز كٶزٸ – ساۋدا-ساتتىق بولاتىن. مەملەكەت الىس-بەرٸسكە ارالاسىپ, سۇعاناقتىق جاساعان جوق. بۇل سالادا تابيعي سۇرىپتاۋ زاڭى مٷلتٸكسٸز جۇمىس ٸستەپ, تازا, ەدٸل سايىستا توپ جارىپ شىققان "جاستٷرٸكتەر" شوعىرى قالىپتاستى.
قازٸر مە, قازٸر كەسٸبٸن ەمٸن-ەركٸن دٶڭگەلەتەر دەۋٸر كەلمەسكە كەتكەن, نارىقتاعى ەدٸل بەسەكەنٸڭ ورنىن مونوپولييا الماستىرعان.
بٸزدٸڭ تۇسىمىزداعى ەدٸلەتتٸ ھەم كرەاتيۆتٸ كونكۋرەنتسييا قايتا ورالسا "جاستٷرٸكتەردٸڭ" جاڭا بۋىنى قالىپتاسار ما ەدٸ. بۇلار قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ موتيۆاتورىنا اينالىپ, ەلدە جاڭا بيزنەس ەليتا پايدا بولار ما ەدٸ...
لۋكاشەنكو?
حالىق ٶزٸ تاعدىرىن ٶزٸ ايقىنداۋعا تيٸس.
بيلٸكتٸ مەنشٸكتەپ العان بٸر ادامنىڭ تۇتاس ۇلتتىڭ اتىنان شەشٸم قابىلداپ, حالىقتىڭ تالعامى مەن تاڭداۋىنا قارسى كەلۋٸ تازا اقىماقتىق.
حالىق قالاي كٷن كەشكٸسٸ كەلەدٸ, مەملەكەتتٸ باسقارۋعا كٸمدٸ لايىق كٶرەدٸ بۇل ونىڭ قۇقى مەن قۇزىرىنداعى نەرسە. حالىقتان اسىپ قايدا باراسىڭ. بۇل بۇلجىماس بايلام.
ەل لۋكاشكەنودان ەلدەقاشان تەرٸس اينالىپ, كٷدەرٸن ٷزگەن.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
