كٶرەر كٶزگە جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارىنىڭ بۇل جەردە قاندايدا بٸر قاتىسىن بايقاۋ قيىن ەكەنٸن تٷسٸنەمٸز. بٸراق نەگٸزگٸ جاۋاپكەرشٸلٸك جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارى ەكەنٸن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
ول – قورداي اۋدانى ەكٸمدٸگٸنە قاراستى بٶلٸمدەر مەن جەرگٸلٸكتٸ ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارى. مۇنى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز سٶزٸندە اتاپ كٶرسەتتٸ.
بٷگٸندە جامبىل وبلىسى ەكٸمٸ اسقار مىرزاحمەتوۆتان باستاپ, قورداي اۋدانى ەكٸمدەرٸ قىزمەتتەرٸنەن كەتتٸ. ەكٸم-قارالاردى قىزمەتٸنەن الىپ تاستاعانىمەن مەسەلە ٶزگەرە مە? يە, ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن.
بۇل ٷشٸن ساپارباەۆ باستاعان ازاماتتار جەرگٸلٸكتٸ جەردە ەدٸلدٸكتٸڭ سالتانات قۇرۋى ٷشٸن جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك.
بۇل وقيعا جايىندا بەلگٸلٸ جۋرناليست مارات توقاشباەۆ مىرزا عانا كٶڭٸلگە قونىمدى وي ايتتى. ارداگەر جۋرنايست ٶزٸنٸڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنا جارييالاعان پٸكٸرٸندە «بۇل – مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت پەن دياسپورانى تەڭەستٸرگەن ساياساتتىڭ «جەمٸسٸ» دەدٸ. ٶز باسىم ەرٸپتەس اعامىزدىڭ بۇل ويىن ورىن العان احۋالعا دەل قويىلعان دياگنوز دەپ قابىلدادىم.
قوردايداعى قازاقتار مەن دٷنگەندەردٸڭ اراقاتىناسىنىڭ بۇلايشا ناشارلاۋىنا جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارى كٸنەلٸ. ەندٸ وسىنى تارقاتىپ ايتساق.
قوردايداعى جانجال ۋشىققان كەزدە اقپارات قۇرالدارىندا دٷنگەندەر شوعىرلانعان اۋىلدا جاستاردىڭ قازاق تٸلٸ ساباعىنا اسا قىزىقپايتىنى جايىنداعى اقپاراتتى كٶزٸمٸز شالىپ قالدى.
دٷنگەن جاستارىنىڭ قازاق تٸلٸنە ساباعىنا قىزىقپاعاننان كەيٸن وعان قاتىسپايتىنى دا بەلگٸلٸ.
ٶيتكەنٸ, ولار قازاق تٸلٸن بٸلمەسە دە قازاقستاندا كٷن كٶرەتٸندەرٸنە سەنٸمدٸ. ال بٸزدەر بولساق, ولارعا قازاق تٸلٸنٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن سەزٸندٸرە المادىق. بۇل بٸزدٸڭ, ياعني, بيلٸكتٸڭ كەمشٸلٸگٸ.
نەگٸزگٸ ەڭگٸمەگە قايتا ورالساق, وسى جاعدايدا قوردايداعى قاراپايىم قازاقتار بٸلدٸ. قاراپايىم ادامدار ٶز اراسىندا ەڭٸگمە قىلعان دٷنيەنٸ, قورداي اۋدانى بٸلٸم بٶلٸمٸ باسشىلارىنىڭ بٸلمەۋٸ مٷمكٸن ەمەس. بٸراق ولاردىڭ بۇعان قاتىستى قانداي شارا قابىلداعانىن (مٷمكٸن قابىلداماعان دا شىعار) ەشكٸم بٸلمەيدٸ.
قازٸر جاۋىردى جابا توقىپ, بولعان جايتتى ۇمىتتىرىپ جٸبەرەتٸن زامان ەمەس. ەلەۋمەتتٸك جەلٸ دامىعان كەزدە مۇنداي جايتتار جۇرت نازارىنان تىس قالمايدى.
دٷنگەن جاستارىنىڭ وسى ەرەكەتٸن دٷنگەننٸڭ ٷلكەندەرٸ بٸلمەدٸ دەپ تە ايتا المايمىز. ولار دا بٸلدٸ. بٸراق ٸستٸڭ بايىبىنا بارىپ, جاستاردىڭ بۇل ەرەكەتٸ دۇرىس ەمەس ەكەنٸن ەشكٸم ايتپادى. قالىپتاسقان جاعدايدى باعالاي المادى.
قازاق تٸلٸنە قاتىستى وسىنداي كٶزقاراستىڭ قالىپتاسۋىنا جەرگٸلٸكتٸ قازاقتاردىڭ اشۋىن تۋعىزۋى مٷمكٸن بە? مٷمكٸن. بۇل رەتتە كەز كەلگەن ٸستٸ بايبىنا جەتٸپ, وقىس جاعدايدىڭ الدىن الۋعا مٸندەتتٸ جەرگٸلٸكتٸ بٸلٸم بٶلٸمٸ باسشىلارى مەن مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ الاڭسىز جٷرگەنٸن قالاي تٷسٸنۋگە بولادى?
يە, بۇل جايت قوردايداعى جانجالدىڭ ۋشىعۋىنا ەسەر ەتكەن نەگٸزگٸ فاكتور ەمەس شىعار. بٸراق بۇل وقيعانى ۋشىقتىرعان كٶپ سەبەپتەردٸڭ بٸرٸ ەكەنٸن ەشكٸم دە جوققا شىعارمايدى.
دەل وسىنداي جاعداي تەك قوردايدا عانا ەمەس, باسقا ٶڭٸرلەردە دە كەزدەسۋٸ مٷمكٸن.
سوندىقتان قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ جاستارىنىڭ قازاق تٸلٸ ساباعىن قالماي قاتىسىپ, قازاق تٸلٸن ٷيرەتۋگە كٷش سالۋى كەرەك.
بٸزدٸڭ قوعام قازاق تٸلٸن بٸلەتٸن ٶزگە ۇلت جاستارىن قانشالىقتى قۇرمەتتەيتٸنٸن كٶپشٸلٸك جاقسى بٸلەدٸ. بۇل رەتتە ماييا ۆەرونسكايا, وكسانا لوسكۋتوۆا, ماكسيم روجين سىندى جۋرناليستەردٸڭ اتى-جٶنٸن اتاساق جەتٸپ جاتىر.
ولار قازاق تٸلٸنٸڭ بٸلگەنٸنٸڭ ارقاسىندا بٸر-بٸر ارنانىڭ بەت-بەينەسٸنە اينالدى.
ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ جاستارى وسى اعا-ەپكەلەرٸ سيياقتى قازاق تٸلٸن بٸلۋٸ ازماتتىق بورىشى ەكەنٸن سەزٸنۋٸ تيٸس.
بٷگٸندە جوعارىدا اتىن اتاعان جۋرناليستەر قازاق تٸلٸن بٸلٸپ, ٷلكەن جەتٸستٸكتەرگە جەتٸپ وتىر. ولار ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ كۋميرٸنە اينالۋى تيٸس.
سامايىن قىراۋ شالىپ, جاسى جەر ورتاسىنا كەلگەن ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ كەڭەس زامانىندا قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە ەشقانداي مٷمكٸندٸكتٸڭ بولماعانىن ايتىپ جىلدار بويى اقتالىپ كەلدٸ.
ولاردىڭ ۋەجٸنە بيلٸك تە, حالىق تا تٷسٸنٸستٸكپەن قارادى. سوڭىنان ەرگەن ۇرپاقتارى قازاق تٸلٸن ٷيرەنٸپ, قاتارىمىزعا قوسىلار دەپ ٷمٸتتەندٸ.
قازاقستاندى وتانى سانايتىن كەز كەلگەن ازامات قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە كٷش سالۋى كەرەك. ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ جاستارىنا الداعى ۋاقىتتا «سۇراق» تٶتەسٸنەن قويىلعاندا «كەڭەس زامانىندا قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە ەشقانداي مٷمكٸندٸك بولامادى» دەپ اقتالا المايدى. مۇنداي تٸزەسٸ شىققان جاۋاپتى جۇرت ەستٸگٸسٸ دە كەلمەيدٸ.
قازٸر ٷكٸمەت ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸن بىلاي قويىپ, قازاق تٸلٸن بٸلمەيتٸن قازاقتاردىڭ دا قازاق تٸلٸن مەڭگەرۋٸنە بارىنشا جاعداي جاساپ وتىر. قازاق تٸلٸندەگٸ بالاباقشا, مەكتەپ ەر اۋداننان تابۋعا بولادى.
سوندىقتان تٸل ٷيرەنۋ كەرەك. بۇل – تالاپ ەمەس, بۇل – زاماننىڭ سۇرانىسى. قازاق تٸلٸن بٸلەتٸن ادام مەملەكەتتٸك قىزمەت پەن بيزنەس تە دە تابىسقا جەتٸپ, بيٸكتٸ باعىندىرا الادى.
ەركٸن ويلى دٷنگەن جاستارى قازاق تٸلٸن ٷيرەنٸڭٸزدەر. كەشەگٸندەي قاندى قاقتىعىستان بٸزدٸ تٸل عانا قۇتاقارادى. ٶيتكەنٸ, تٸل بەرٸمٸزدٸ ورتاق ماقساتقا جەتەلەيتٸتٸن قۇدٸرەتكە يە.
سول سەبەپتٸ قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ جاستارىنىڭ قازاق تٸلٸن ٷيرەتەتٸن قوسىمشا ٷيٸرمەلەر اشىپ, ٷلكەن قاۋٸپتٸ الدىن الۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸز.
نۇرلان جۇماحان, جۋرناليست.
