Kazakhstan Growth Forum الاڭىندا كەزەكتٸ رەت قازاقستاننىڭ ٸسكەرلٸك ەليتاسى باس قوسىپ, ەلدٸڭ كەسٸپكەرلٸككە تارتىمدىلىعى, ەكونوميكالىق ٶسٸم جەنە كومپانييالاردىڭ بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعان قيىندىقتارى تالقىلاندى دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
پانەلدٸك سەسسييالاردىڭ بٸرٸ قازاقستاننىڭ 2029 جىلعا دەيٸن جٸٶ-نٸ ەكٸ ەسەلەۋ مٷمكٸندٸگٸنە ارنالدى.
"راكۋرس" ەكونوميكالىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى وراز جاندوسوۆ بۇل مەجەگە قول جەتكٸزۋ قيىن دەپ سانايدى, سەبەبٸ قازٸرگٸ ينفلياتسييا دەڭگەيٸ مەن ەكونوميكالىق ٷردٸستەر بۇل ماقساتقا جەتۋگە كەدەرگٸ بولماق.
«ەگەر قانداي دا بٸر كەرەمەت ٶزگەرٸس بولسا, قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ رەسۋرستارىن ەسكەرٸپ, جٸٶ-نٸ ەكٸ ەسە ارتتىرۋ ىقتيمال بولار ەدٸ. بٸراق بٷگٸنگٸ جاعدايعا قاراساق, مەنٸڭ ويىمشا, بۇل قول جەتٸمسٸز بولىپ تۇر», – دەپ تٷسٸندٸردٸ ەكونوميست.
Aitas Group اگروحولدينگٸنٸڭ اكتسيونەرٸ سەرٸك تولىقپاەۆ ٶز پٸكٸرٸن ٶزگەرتكەن جوق. ول 2023 جىلدىڭ كٷزٸنە دەيٸن قازاقستان جٸٶ-نٸڭ 3,5% ٶسەتٸنٸن بولجاعان ەدٸ.
«مەنٸڭشە, بٸز وسى مەجەگە جاقىندايمىز. ٶيتكەنٸ بٸز ەشتەڭەنٸ ٶزگەرتپەي, جاڭا نەتيجەگە جەتەمٸز دەپ كٷتۋدٸڭ قاجەتٸ جوق», – دەدٸ كەسٸپكەر.
ForteBank باسشىسى بەكجان پٸرماتوۆ تا بۇل ماقساتتىڭ قيىن ەكەنٸن راستادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا ٶسٸمگە ارنالعان سالالار كٶپ ەمەس.
«بٸز كليەنتتەر تاراپىنان بەلسەندٸ ينۆەستيتسييالاردىڭ بولماۋىن كٶرٸپ وتىرمىز, تەك كەيبٸر جاعدايلاردا شاعىن جەنە ورتا بيزنەس نەسيە سۋبسيدييالاۋ ارقىلى جوبالاردى قارجىلاندىرادى. بٸراق مۇندا تاعى بٸر مەسەلە بار: سۋبسيدييالار جىلدىڭ ورتاسىندا اياقتالىپ قالادى دا, ينۆەستيتسييالار توقتاپ قالادى. ولاردىڭ كٶمەگٸنسٸز قوسىمشا ينۆەستيتسييا قۇيىلاتىن سەكتورلار ٶتە از. دەگەنمەن, ٶسٸم بايقالاتىن بٸرنەشە سەكتور بار», – دەپ تٷسٸندٸردٸ بانكير.
ولار ٸشٸندە مەملەكەتتٸك شىعىندار مەن ساۋدا بار. بۇرىن بٷكٸل ٶڭٸردٸ رەسەيدەن قىزمەت كٶرسەتكەن كەيبٸر ساۋدا كومپانييالارى قازاقستانعا قونىس اۋداردى, بۇل قويمالار مەن لوگيستيكاعا قوسىمشا سۇرانىس تۋعىزدى. بٸراق بەكجان پٸرماتوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ٶسٸم جٸٶ-نٸ ەكٸ ەسە ارتتىرۋعا جەتكٸلٸكسٸز.
Alina كومپانييالار توبىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى ەرلٸك بالفانباەۆ باسقالاردان ٶزگەشە پٸكٸردە. ول قازاقستاندا ساياسي ەرٸك-جٸگەر مەن رەفورمالار بولعان جاعدايدا جٸٶ-نٸ ەكٸ ەسە ارتتىرۋ مٷمكٸن دەپ سانايدى. بٸراق ەگەر بۇل جٷزەگە اسپاسا, وندا ەرٸپتەستەرٸنٸڭ پٸكٸرٸمەن كەلٸسەتٸنٸن ايتتى: «جٸٶ-نٸڭ ەكٸ ەسە ٶسۋٸن كٷتۋگە بولمايدى».
Tele2/Altel كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي نازارەنكو 2029 جىلعا دەيٸن جٸٶ-نٸ ەكٸ ەسەلەۋ تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالىپ, بۇل تەك مەملەكەت ٷشٸن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جەكە كومپانييالار ٷشٸن دە ٷلكەن سىناق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. «مەن ٷشٸن, كومپانييانىڭ باس ديرەكتورى رەتٸندە, مەسەلە پراكتيكالىق تۇرعىدا – بٸز ٶز كٸرٸسٸمٸزدٸ ەكٸ ەسە ارتتىرا الامىز با? بٸراق مەن تٷسٸنەمٸن, بۇل ەكٸ ەسەلەۋ – بۇل ٷلكەن سىناق جەنە ونى جٷزەگە اسىرۋ ٶتە قيىن. كەيبٸر سالالاردا, يندۋسترييالاردا بۇل مٷمكٸن. بٸراق ەلدٸڭ اۋقىمىندا – بۇل ٶتە ٶرشٸل جەنە ٶتە قيىن ماقسات», – دەپ تولىقتىردى ول.
پايدانى ەكٸ ەسەلەۋ مٷمكٸن بە? Technodom Operator نەگٸزٸن قالاۋشىسى ەدۋارد كيمنٸڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن ٷلكەن كٷش-جٸگەر مەن ينۆەستيتسييالار قاجەت. «دۇرىس, ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييانى قۇرۋ ٶتە ماڭىزدى. ەكٸنشٸ فاكتور – تەحنولوگييالىق بيزنەستٸ دامىتاتىن ادامدار ٶتە از. بٸز وسى قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرمىز, سول سەبەپتٸ قىزمەتكەرلەردٸ بٸرتٸندەپ جيناپ جاتىرمىز. كوماندا بولماسا, تابىستى بيزنەس تە بولمايدى», – دەپ تٷسٸندٸردٸ كەسٸپكەر. Technodom Operator نەگٸزٸن قالاۋشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلەكترونيكا – ەڭ جاقسى بيزنەس سالاسى ەمەس. «بۇرىن 20 دٷكەنٸڭٸز بولسا, تاعى 20 اشساڭىز, كٸرٸستٸ ەكٸ ەسە ارتتىراتىن ەدٸڭٸز. بٸراق قازٸر 40 دٷكەنٸڭٸز بولسا دا, كٸرٸس 20 دٷكەندەگٸدەي قالادى. بيزنەستٸڭ جاعدايى وسىنداي قاتال بولدى», – دەپ قوستى ەدۋارد كيم.
سپيكەرلەر قازاقستانداعى قازٸرگٸ ينۆەستيتسييالىق كليماتتى قاڭتار وقيعاسىنا دەيٸنگٸ جاعدايمەن سالىستىردى. كەيبٸرەۋلەر جاقسارعانىن بايقاعان, ال باسقالارى كەرٸسٸنشە, ناشارلاعانىن اتاپ ٶتتٸ نەمەسە ەشقانداي ٶزگەرٸستٸ بايقاماعان.
وراز جاندوسوۆ تسيفرلاندىرۋ پروتسەستەرٸندە, مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردا كەيبٸر وڭ ٶزگەرٸستەر بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. كەيبٸر سالالاردا زاڭنامانىڭ جاقسارعانىن دا كٶرٸپ وتىرمىز, دەدٸ ەكونوميست. الايدا, كەرٸ تەندەنتسييالار دا بايقالادى. سونىمەن قاتار, وراز جاندوسوۆ ٷكٸمەت پەن بيزنەس اراسىنداعى ديالوگتىڭ ناشارلاعانىنا جەنە مەملەكەتتٸڭ ناقتى ستراتەگيياسىنىڭ بولماۋىنا نازار اۋداردى.
سەرٸك تولىقپاەۆ قازاقستاندا الداعى 5-20 جىلعا ارنالعان ينۆەستيتسييالىق ساياساتقا ستراتەگييالىق كٶزقاراستىڭ جوقتىعىن راستادى. «مەنٸڭشە, وراز ەليۇلى ٷكٸمەت پەن بيزنەس اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى ٶتە جۇمساق سيپاتتادى, بۇل مەسەلەنٸڭ ٶتكٸرلٸگٸ مٷلدە باسقا. مەسەلە زاڭنامالىق شەشٸمدەردٸڭ قابىلدانباۋىندا ەمەس, ٷكٸمەت تاراپىنان بٸز ەشقانداي ايقىندىقتى سەزٸنبەيتٸنٸمٸزدە. ال بەلگٸسٸزدٸك جاعدايىندا ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸك تٶمەندەيدٸ. سول سەبەپتٸ پوپۋليستٸك, ۋاقىتشا شەشٸمدەرگە بايلانىستى ەلگە ينۆەستيتسييا قۇيۋ كەرەك پە, تەۋەكەلدەر قانداي دەگەن سۇراقتار تۋىندايدى. سوندىقتان, مەنٸڭ ويىمشا, ينۆەستيتسييالىق كليمات ناشارلاۋعا بەت بۇرعان, بۇل ۇزاق مەرزٸمدٸ ترەند», – دەپ تٷسٸندٸردٸ كەسٸپكەر.
سەرگەي نازارەنكو, تەلەكوممۋنيكاتسييا سالاسىنداعى جاعدايدى باعالاي وتىرىپ, ٶزدەرٸنٸڭ جاعدايى بٸرشاما جاقسىراق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«تسيفرلاندىرۋ مەن زاماناۋي تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا مەملەكەتتٸك ينۆەستيتسييالار باسىمدىق بولىپ تابىلادى. بٸز وسى شارالاردىڭ ناقتى نەتيجەسٸن كٶرٸپ وتىرمىز جەنە بۇل بٸزگە كٶبٸرەك ەرٸ تەزٸرەك ينۆەستيتسييالاۋعا ىنتالاندىرادى», – دەپ ەسەپتەيدٸ تەلەكوم كومپانيياسىنىڭ باسشىسى.
سونىمەن قاتار, ونىڭ ايتۋىنشا, تەلەكوم نارىعىندا كەدەرگٸلەر ەلٸ دە بار. مىسالى, «جەلٸنٸ سالۋ ٷشٸن راديوفوبتارمەن كٷرەسۋ, قاجەتتٸ رۇقساتتاردى الۋ كەرەك, بۇل كٶپ ۋاقىتتى تالاپ ەتەدٸ. سونىڭ سالدارىنان سالىنعان اقشا تەك 6-12 ايدان كەيٸن عانا تابىس ەكەلە باستايدى.
شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن قازاقستانداعى ينۆەستيتسييالىق كليمات سوڭعى بٸرنەشە جىلدا جاقساردى, دەپ ەسەپتەيدٸ بەكجان پيرماتوۆ. ونىڭ ٸشٸندە ساياسي تۇراقتىلىق پەن سانكتسييالىق تەكەتٸرەستەر جاعدايىندا ەلدٸڭ يكەمدٸ ەرەكەت ەتە بٸلۋ قابٸلەتٸ دە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. الايدا, ٸشكٸ ينۆەستورلار ٷشٸن ەلٸ دە كەيبٸر تەڭسٸزدٸكتەر بار. «بانك رەتٸندە بٸز ەلەۋمەتتٸك باعىتتاعى مەسەلەلەردٸڭ كٶبەيگەنٸن بايقايمىز. مەملەكەت كٸمگە نەسيە بەرۋ كەرەك ەكەنٸن, قالاي قايتا قۇرىلىمداۋ كەرەك ەكەنٸن, بٸزدٸڭ بەيٸندٸ ەمەس اكتيۆتەرٸمٸزدٸ قالاي ساتۋ كەرەكتٸگٸن رەتتەۋگە تىرىسادى. ياعني, نارىقتىق جاعدايدا شەشٸلۋٸ تيٸس مەسەلەلەرگە ارالاسۋ دەڭگەيٸ ارتىپ كەلەدٸ. بۇل جەردە بٸز كەيبٸر تەڭسٸزدٸكتەردٸ بايقاپ وتىرمىز. بٸراق 2022 جىلعا دەيٸنگٸ بيزنەسكە كەدەرگٸ كەلتٸرگەن فاكتورلار ەلٸ دە ٶز كٷشٸندە – ەكونوميكاداعى مەملەكەتتٸك كومپانييالاردىڭ ٷلكەن ٷلەسٸ ساقتالۋدا», – دەپ قوستى ول.
ەرلٸك بالفانباەۆ سوڭعى 2-3 جىلمەن سالىستىرعاندا ينۆەستيتسييالىق كليماتتا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەردٸ بايقاماعانىن ايتتى.
«پوزيتيۆتٸ نەرسەلەر بار. مٸنە, ەرٸپتەستەر تسيفرلاندىرۋ تۋرالى ايتتى. كوررۋپتسييالىق قىسىم بٸرتٸندەپ ازايۋدا: بيلٸككە جاڭا كٶزقاراسى بار جاستار كەلٸپ جاتىر. بٸراق, بٸزدٸڭ كومپانيياعا ٷلكەن كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن نەرسە – ول 25-30 جاس ارالىعىنداعى ادامداردىڭ تەك بٸلٸمسٸزدٸگٸ ەمەس, جالپى ساۋاتتىلىعىنىڭ تٶمەندٸگٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ Alina كومپانيياسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ٷلكەن تەجەگٸش فاكتور بولىپ تابىلادى.
پانەلدٸك سەسسييانى قورىتىندىلاي كەلە, كەسٸپكەر ارمانجان بايتاسوۆ جٸٶ-نٸ ەكٸ ەسەلەۋ ماقساتىن «جاقسى جەنە جوعارى» دەپ اتاپ ٶتتٸ, بٸراق ونى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ناقتى جول كارتاسى مەن ناقتى ەرەكەتتەر قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
