Primeminister.kz سايتىنىڭ رەداكتسيياسى ەلٸمٸزدٸڭ 2024 جىلعا ارنالعان دامۋ قورىتىندىلارى تۋرالى جارييالانىمدار سەريياسىن جالعاستىرادى. مەملەكەت باسشىسى «ەدٸلەتتٸ قازاقستان: زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى حالىققا جولداۋىندا ٶنەركەسٸپتٸك ەلەۋەتتٸ تولىق اشۋ شارالارىن كٷشەيتۋدٸ تاپسىردى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تەرەڭ ٶڭدەۋ تەسٸلٸن مەڭگەرۋگە باسىمدىق بەرٸلگەن 17 ٸرٸ جوبانىڭ تٸزٸمٸن اتاپ ٶتتٸ. ٶز شيكٸزاتىمىز بەن قۇرال-جابدىقتارىمىزدى بارىنشا پايدالانۋ, ٸرٸ كەسٸپورىندارعا جاپسارلاس ٶندٸرٸستەر اشۋ ماڭىزدى. جوبالار ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ىنتالاندىرۋ باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە ٸرٸكتەلدٸ. ولار مەتاللۋرگييا, حيمييا, مۇناي-حيمييا, اۆتوكٶلٸك, تۋريزم, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە تاماق ٶنەركەسٸبٸ سيياقتى نەگٸزگٸ سالالاردى قامتيدى.
باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ – وڭ نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزٸلٸپ وتىرعان ماشينا جاساۋ سالاسى. ەرٸ قاراي ٶسۋ ٷشٸن قازٸرگٸ قارقىندى ساقتاۋ جەنە ٶندٸرٸستٸ وقشاۋلاۋ دەڭگەيٸن دەيەكتٸ تٷردە ارتتىرۋ ماڭىزدى. ۇزاقمەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا اۆتوموبيل ٶنەركەسٸبٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ تولىققاندى كلاستەر قۇرۋعا الىپ كەلۋٸ تيٸس.
تاعى بٸر ماڭىزدى مٸندەت – مۇناي-گاز حيميياسى سالاسىن ودان ەرٸ دامىتۋ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا پوليپروپيلەن مەن پوليەتيلەن ٶندٸرەتٸن ٸرٸ جوبالار جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. بۋتاديەن, كارباميد جەنە تەرەفتال قىشقىلىن ٶندٸرۋگە ارنالعان بولاشاعى زور جاڭا جوبالار ەزٸرلەنۋدە. اتالعان باستامالاردىڭ بارلىعى ايماقتاردىڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە جول اشاتىن جاڭا ٶندٸرٸس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالۋى ماڭىزدى.
جوسپارلانعان جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ 25 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. كٷتٸلەتٸن ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸك ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ 6 ترلن تەڭگەگە ارتۋى جەنە يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸڭ 1,5 ترلن تەڭگەگە تٶمەندەۋٸن قامتيدى. بارلىق جوبا تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ ماڭىزدى قادامى بولاتىن جوعارى ٶنٸمدٸ جەنە يننوۆاتسييالىق ٶندٸرٸستەردٸ دامىتۋدى ىنتالاندىرۋعا, سونداي-اق ەكسپورت پەن يمپورتتى الماستىرۋعا باعىتتالعان.
2024 جىلى قۇنى 1,3 ترلن تەڭگەگە جۋىق 180 ينۆەستيتسييالىق جوبانى ەنگٸزۋ جوسپارلانعان, ونىڭ 164-ٸ ٶڭدەۋ سەكتورىنا تيەسٸلٸ. بٸرىڭعاي يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرٸندەگٸ نىساندار سانى بويىنشا بٷگٸندە قاراعاندى, قىزىلوردا جەنە جامبىل وبلىستارى, ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ بويىنشا اتىراۋ, قاراعاندى جەنە باتىس قازاقستان وبلىستارى كٶش باستاپ تۇر.
ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ: نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەر
ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ كٶلەمٸ جاعىنان 48%-دىق كٶرسەتكٸشپەن 45% دەڭگەيٸندەگٸ شيكٸزات سەكتورىنان اسىپ تٷستٸ. ونداعى نەگٸزگٸ ٶسٸم بٸردەن بٸرنەشە سەكتوردا بايقالادى:
-
ماشينا جاساۋ: 6,9% ٶسٸم, بۇعان كومپيۋتەرلٸك جابدىقتار, ەلەكتر اسپاپتارى, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە تەمٸرجول تەحنيكاسى ٶندٸرٸسٸنٸڭ ۇلعايۋى ىقپال ەتتٸ.
-
قارا مەتاللۋرگييا: ٶسٸم 10,8%-دى قۇرادى. بۇل فەرروقورىتپا, بولات, شويىن جەنە جالپاق پروكات ٶندٸرٸسٸ كٶبەيۋٸنٸڭ نەتيجەسٸ.
-
تٷستٸ مەتاللۋرگييا: مىس, مىرىش, قورعاسىن جەنە اليۋمينيي ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 4,8%-عا ٶستٸ.
-
حيمييا ٶنەركەسٸبٸ: 8,4% ٶسٸم تٸركەلدٸ, پوليپروپيلەن جەنە ناتريي بيحروماتى ٶندٸرٸسٸنٸڭ ۇلعايۋى ايتارلىقتاي ٷلەس قوستى.
ەسەپتٸ كەزەڭدە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ جيىنتىق كٶرسەتكٸشٸ 5%-عا جۋىق وڭ ديناميكا كٶرسەتتٸ. وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكانىڭ ٶڭدەۋشٸ سەكتورىن دامىتۋ ارقىلى ەلٸمٸزدٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك نەگٸزٸن نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرمالارى دەيەكتٸ جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ونىڭ ودان ەرٸ ٶسۋٸ ماقساتىندا سالانى تيٸستٸ باعامەن, قاجەتتٸ شيكٸزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى. بۇل اليۋمينيي مەن مىس ٶڭدەۋدٸ بٸرنەشە ەسە ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. بۇل كابەل, اليۋمينيي سىم جەنە باسقا دا ٶندٸرٸستٸڭ ٶسۋٸنە دە ەسەر ەتتٸ.
شيكٸزات ەكسپورتىن ازايتۋ ٷشٸن ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار بەلسەندٸ جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ. مەسەلەن, تەمٸر رۋداسى بويىنشا قوستاناي وبلىسىندا («سسكٶب» اق) جەنە پاۆلودار وبلىسىنداعى مەتاللۋرگييالىق كلاستەر («Mineral Product International» جشس, فەرروقورىتپا, ىستىق بريكەتتەلگەن تەمٸر جەنە بولات ٶنٸمدەرٸ) ىستىق بريكەتتەلگەن تەمٸر ٶندٸرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مىس كەنٸ بويىنشا اباي وبلىسىندا مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ ( «KAZ Minerals Smelting» جشس قاز مينەرالس سمەلتينگ/NFC), سونداي-اق قازاقمىس كەسٸپورىندارى (جەزقازعان جەنە بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتتارى) بازاسىندا ايدارلى جەنە كٶكساي كەن ورىندارىنان شيكٸزاتتى قايتا ٶڭدەۋ جوسپارلانعان.
گەولوگييا سالاسىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى
قازاقستان پەرسپەكتيۆالى اۋماقتاردى زەردەلەۋ جەنە گەولوگييا سالاسىنا ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرمەن ىنتىماقتاستىقتى بەلسەندٸ تٷردە كەڭەيتٸپ كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا مينەرالدى-شيكٸزات بازاسى قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ 987 كەن ورنىن قامتيدى جەنە ولاردى بارلاۋ ديناميكاسى وڭ كٷيٸندە قالىپ وتىر.
2024 جىلعى گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلەرٸ بويىنشا قۇرامىندا مينەرالدى قورى مەن رەسۋرستارى بار 17 كەن ورنى مەملەكەتتٸك تٸركەۋگە الىندى:
-
التىن – قورى 107,5 توننا, رەسۋرستارى 337,04 توننا,
-
كٷمٸس – قورى 1904,5 توننا, رەسۋرستارى 172087,2 توننا,
-
مىس – قورى 4916,7 مىڭ توننا, رەسۋرستارى 7796,9 مىڭ توننا,
-
مىرىش – قورى 2549,6 مىڭ توننا, رەسۋرستارى 338,9 مىڭ توننا,
-
تەمٸر كەندەرٸ – قورى 128 ملن توننا, رەسۋرستارى 162 ملن توننا,
-
قورعاسىن – قورى 1319,5 مىڭ توننا, رەسۋرستارى 64,1 مىڭ توننا,
-
ۆولفرام – قورى 409,9 مىڭ توننا, رەسۋرستارى 743 مىڭ توننا,
-
حروم – رەسۋرستارى 464,1 مىڭ توننا,
-
موليبدەن – قورى 14 ت, رەسۋرستارى 39 توننا,
-
مارگانەتس – قورى 794 مىڭ توننا, رەسۋرستارى 1137,3 مىڭ توننا.
سونداي اق بيىل العاش رەت مەملەكەتتٸك ەسەپكە كٶمٸرسۋتەك شيكٸزاتىنىڭ 6 كەن ورنى قويىلدى:
- گاز – 1776,5 ملن م3.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2023 جىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرماسىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە 2026 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستان اۋماعىن 2,2 ملن شارشى شاقىرىمعا دەيٸن گەولوگييالىق-گەوفيزيكالىق زەرتتەۋمەن قامتۋعا قول جەتكٸزۋگە باعىتتالعان جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. 3 جىل ٸشٸندە قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى سوماسى 20 ملرد. تەڭگەدەن اسادى.
سونىمەن قاتار اۋدانداردى گەولوگييالىق جەتە زەرتتەۋ, گەولوگييالىق-مينەراگەندٸك كارتاعا تٷسٸرۋ جەنە تەرەڭ گەولوگييالىق كارتاعا تٷسٸرۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلەر دە بار. اتالعان جۇمىستار نەتيجەلەرٸنە سەيكەس, باعالى, تٷستٸ جەنە قارا مەتالدار بويىنشا بولجامدى رەسۋرستارى بار پەرسپەكتيۆالى 60 ۋچاسكە انىقتالدى. بۇل ۋچاسكەلەردٸ بارلاۋعا ارنالعان ليتسەنزييا شەڭبەرٸندە ودان ەرٸ زەردەلەۋ ٷشٸن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سيرەك جەر مەتالدارى سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان جەر قويناۋىن مەملەكەتتٸك گەولوگييالىق زەرتتەۋ شەڭبەرٸندە 12 ۋچاسكەدە ٸزدەۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ قورلارى شامامەن 800 مىڭ تونناعا باعالاناتىن كٷيرەكتٸكٶل ۋچاسكەسٸنٸڭ پەرسپەكتيۆالىلىعى تۋرالى دەرەكتەر بار, ال سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالداردىڭ, ونىڭ ٸشٸندە تسەريي مەن لانتانيدتەردٸڭ 935,4 مىڭ توننا مٶلشەرٸندەگٸ بولجامدى رەسۋرستارى بار.
سونىمەن قاتار سالاعا ينۆەستيتسييا تارتۋ جەنە سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا وسميي مەن رەنييدٸ قوسپاعاندا, سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار بالانستىق قورلارى تۋرالى دەرەكتەردٸ قۇپيياسىزداندىرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
سونداي-اق قازاقستاندا كٶمٸرسۋتەكتەردٸڭ جاڭا كەن ورىندارىن اشۋ ٷشٸن ايتارلىقتاي پەرسپەكتيۆالار بار.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا گەولوگتار شامامەن 76 ملرد توننا بولجامدى شارتتى وتىن رەسۋرستارى بار 15 شٶگٸندٸ باسسەين بٶلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا مۇناي-گاز ٶندٸرۋدٸڭ بارلىق كٶلەمٸ يگەرٸلگەن 5 باسسەينگە تيەسٸلٸ. ولاردىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ ٸرٸسٸ – كاسپيي ماڭى, ول ەلدٸڭ رەسۋرستىق بازاسىنىڭ شامامەن 80%-ىن قۇرايدى.
سونىمەن قاتار قوسىمشا از زەرتتەلگەن 5 شٶگٸندٸ باسسەيننٸڭ ايتارلىقتاي كەلەشەگٸ بار. بۇلار سولتٷستٸك تورعاي, ارال, سىردارييا, شۋ-سارىسۋ جەنە ەرتٸس ماڭى شٶگٸندٸ باسسەيندەرٸ. بۇل باسسەيندەردٸڭ ٸسكە اسىرىلماعان كٶمٸرسۋتەك ەلەۋەتٸ ەلٸ دە ايتارلىقتاي.
اعىمداعى جىلى گەولوگييالىق-گەوفيزيكالىق ەدٸستەر كەشەنٸن, ونىڭ ٸشٸندە ارال از زەرتتەلگەن باسسەينٸ شەگٸندە شىعىس جەنە باتىس ۋچاسكەلەرٸندە 2د سەيسميكالىق بارلاۋدى قولدانا وتىرىپ, ٶڭٸرلٸك زەرتتەۋلەر اياقتالۋدا, ونىڭ زەرتتەۋ الاڭى 56 مىڭ شارشى كم.جۇمىس نەتيجەلەرٸ بويىنشا "باتىس" ۋچاسكەسٸنٸڭ بولجامدى رەسۋرستارى 0,8 ملرد تونناعا باعالانادى, الىناتىن قورلار 0,3 ملرد تونناعا باعالانادى. بولاشاقتا وسى ۋچاسكەلەردٸ نەعۇرلىم ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەۋ ٷشٸن ٸزدەۋ جۇمىستارىن قويۋ جوسپارلانىپ وتىر.
نەتيجەلەر گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ جوعارى دەڭگەيٸن جەنە قازاقستاننىڭ مينەرالدى-شيكٸزات بازاسىن دامىتۋعا ەلەۋلٸ ٷلەسٸن كٶرسەتەدٸ. بۇل سالانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن جەنە ونىڭ ودان ەرٸ ٶسۋگە دايىندىعىن كٶرسەتەدٸ.
وتاندىق ٶندٸرٸستٸ قولداۋ
ەكونوميكا قۇرىلىمىن ٶزگەرتۋ اياسىنداعى نەگٸزگٸ مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ. وسى ماقساتتا ٷكٸمەت وتاندىق ٶندٸرٸس تاۋارلارىن تۇتىنۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ەكونوميكالىق پاتريوتيزم قاعيداتىن ەنگٸزدٸ.
مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ شەڭبەرٸندە وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردەن باسىم تەرتٸپپەن ساتىپ الىناتىن وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ 4 543 تاۋارىنا الىپ قويۋ بەلگٸلەندٸ. مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلارداعى قازاقستاندىق ٶنٸمدەر تٸزبەسٸنٸڭ كەڭەيۋٸ وتاندىق كەسٸپورىندارمەن جاسالعان كەلٸسٸمشارتتار سانىنىڭ 1,4 ەسەگە ارتۋىنا, ال ولاردىڭ جالپى سوماسىنىڭ 40%-عا ٶسۋٸنە الىپ كەلدٸ. سونىمەن قاتار «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ كومپانييالار توبى, سونداي-اق باسقا دا ٸرٸ جەر قويناۋىن پايدالانۋشى سۋبەكتٸلەر وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەرمەن جاسالعان ۇزاقمەرزٸمدٸ شارتتار مەن وفتەيك-كەلٸسٸمشارتتار سوماسى 622,3 ملرد تەڭگەدەن 765 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايدى.
مۇناي-گاز سالاسىندا بارلىق ساتىپ الۋدىڭ نەگٸزگٸ كٶلەمٸ (65%) ٷش ٸرٸ وپەراتورعا (تەڭٸزشەۆرويل, قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ, NCOC) تيەسٸلٸ. وسىعان بايلانىستى, ولاردىڭ بارلىق ساتىپ الۋلارىنىڭ 75%-ىن قۇرايتىن 16 تاۋار توبى بويىنشا ەلٸشٸلٸك قۇندىلىقتى دامىتۋدىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ باعدارلامالارىن قايتا قاراۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
مەملەكەت قاراجاتى ەسەبٸنەن نىسانداردى سالۋ كەزٸندە وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جابدىقتارى بارىنشا قولدانىلادى.
مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى جاڭا بٸرىڭعاي تٸزٸلٸمگە ەنگٸزٸلگەن تەكسەرٸلگەن وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە عانا كٶرسەتٸلەدٸ.
ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە بيزنەس جٷرگٸزۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ جۇمىسى شەڭبەرٸندە ٷكٸمەت «تازا پاراقتان» قاعيداتىن ەنگٸزدٸ. بۇل شاعىن جەنە ورتا بيزنەس (شوب) سۋبەكتٸلەرٸنە قويىلاتىن 10 مىڭنان استام تالاپتاردى جويۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. قابىلدانعان كەشەندٸ شارالار نەتيجەسٸندە ەل ەكونوميكاسىنداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸ 37%-عا دەيٸن ٶستٸ.
تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى
تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى – ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنا ەسەر ەتەتٸن ماڭىزدى اسپەكت. وسىعان وراي ەلٸمٸزدە باعدارلاما قابىلداندى, ونىڭ شەڭبەرٸندە 7 جىل ٸشٸندە 111 ملن م2 تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىلايشا, 1 ملن-عا جۋىق وتباسى باسپانالى بولدى.
سونىمەن قاتار 2024 جىلى دامۋ جوسپارى تٷزەتٸلدٸ, نەتيجەسٸندە 15,5 ملن م2 تۇرعىن ٷيدٸڭ ورنىنا 18 ملن م2 باسپانا تاپسىرىلادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2024 جىلدىڭ مامىر ايىندا «وتباسى بانكٸ» «ناۋرىز» جاڭا تۇرعىن ٷي باعدارلاماسىن ٸسكە قوستى. ونىڭ اياسىندا 188,3 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 7217 مىڭ نەسيە بەرٸلدٸ.
جىل باسىنان بەرٸ تسيفرلاندىرۋ جەنە قالا قۇرىلىسى ساراپتاماسىن ەنگٸزۋ ارقىلى ناقتى زاڭسىز قۇرىلىستى ٸسكە اسىرۋ مٷمكٸندٸگٸ الىنىپ تاستالدى. بۇل شارا مەملەكەت باسشىسى بٸرنەشە رەت بەلگٸلەگەن ناقتى قۇرىلىس مەسەلەسٸن شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. كەشەندٸ شارالار ساياباقتار مەن ەلەۋمەتتٸك نىساندارعا ارنالعان اۋماقتاردا كٶپپەتەرلٸ ٷيلەر سالۋ مٷمكٸندٸگٸن جويادى, بۇل ەكولوگييالىق تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋعا جەنە قالالىق ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
