كەيىنگى جىلدارى قازاقستاندا دەموگرافيالىق احۋالدىڭ قارقىنى باسەڭدەي باستادى. 2025 جىلى ەلدە دۇنيەگە كەلگەن سابيلەر سانى بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 8–10 پايىزعا ازايىپ، شامامەن 335 مىڭعا جۋىقتادى. بۇل – كەيىنگى 11 جىل ىشىندەگى ەڭ تومەن كورسەتكىش.
الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى Qazaq Expert Club ساراپشىسى نۇرجامال يمينوۆا تۋۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇگىندە ايەلدەردىڭ انا بولۋدى كەيىنگە قالدىرۋ ءۇردىسى ايقىن بايقالادى. ماسەلەن، 2025 جىلى انالاردىڭ ورتاشا جاسى 29،9 جاسقا جەتسە، تۇڭعىشىن دۇنيەگە اكەلۋ جاسى 25،3 جاستى كورسەتكەن، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل – تەك قازاقستانعا ءتان قۇبىلىس ەمەس.
"ايەلدەر بۇگىندە ءبىلىم الۋعا، مانساپ قۇرۋعا جانە قارجىلاي تۇراقتىلىققا باسىمدىق بەرىپ، بالا ءسۇيۋدى كەيىنگە قالدىرىپ جاتىر"، – دەيدى ول.
سونىمەن قاتار بالا تۋۋ تۋرالى شەشىمگە تەك ەكونوميكالىق جاعداي عانا ەمەس، ءتۇرلى الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق فاكتورلار دا ىقپال ەتەدى. نۇرجامال يمينوۆا بۇل رەتتە بەلگىسىزدىك، جۇمىسىنان ايىرىلىپ قالۋ قورقىنىشى جانە مانساپ پەن انا بولۋدى قاتار الىپ ءجۇرۋدىڭ قيىندىعى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتور – ۋربانيزاسيا ۇدەرىسى. سوڭعى ون جىلدا قالا حالقىنىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي ارتقان. 2013 جىلى 54،9%-دان 2023 جىلى 62،2%-عا جەتكەن. ال مەگاپوليستەردەگى حالىق ۇلەسى 20،3%-دان 24،4%-عا دەيىن وسكەن. ادەتتە، قالا ومىرىندە وتباسىلار كوپ بالا سۇيۋگە اسىقپايدى، كوبىنە بىر-ەكى بالامەن شەكتەلىپ جاتادى.
بۇعان قوسا، دەموگرافيالىق قۇرىلىم دا ءوز اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ءقازىر بالا تۋۋ جاسىنا 1990-جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن بۋىن كەلدى. ول كەزەڭدە ەلدە تۋۋ كورسەتكىشى تومەن بولعانى بەلگىلى. سونىڭ سالدارىنان بۇگىنگى كۇنى بالا تۋاتىن جاستاعى ادامداردىڭ سانى دا ازداۋ بولىپ وتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە جالپى تۋۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتۋدە.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، ەڭبەك نارىعىندا انا بولۋ مەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاعدايلار ءالى دە جەتكىلىكسىز.
"يكەمدى جۇمىس كەستەسى، قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ، دەكرەتتەن كەيىن قايتا ورالۋ باعدارلامالارى كوبىنە ءىرى كومپانيالاردا عانا بار"، – دەپ اتاپ ءوتتى يمينوۆا.
ال ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار اراسىندا يكەمدىلىك بولعانىمەن، تابىستىڭ تۇراقسىزدىعى وتباسىنى كەڭەيتۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى.
بۇدان بولەك، وتباسىنداعى مىندەتتەردىڭ تەڭ بولىنبەۋى دە ماسەلەگە ءوز اسەرىن تيگىزىپ وتىر. كوپ جاعدايدا بالا تاربيەسى مەن تۇرمىستىق جاۋاپكەرشىلىك نەگىزىنەن ايەلدىڭ موينىنا جۇكتەلەدى. ال ەر ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى ءالى دە اقساپ تۇر. مۇنداي جاعدايدا ايەلدەر ءۇشىن بالا ءسۇيۋ شەشىمى وڭاي بولماي، كوبىنە ويلانىپ بارىپ قادام جاسايدى.
كەيىنگى جىلدارى اجىراسۋ كورسەتكىشىنىڭ ءوسۋى دە دەموگرافياعا اسەرىن تيگىزىپ وتىر. ەگەر 2000-جىلداردىڭ باسىندا ءۇش نەكەنىڭ بىرەۋى اجىراسۋمەن اياقتالسا، بۇگىندە ەكى نەكەنىڭ ءبىرى بۇزىلىپ جاتىر.
نۇرجامال يمينوۆا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋ جەتكىلىكتى بولعانىمەن، ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كەشەندى ءتاسىل قاجەت ەكەنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، تۋۋ كورسەتكىشىن ارتتىرۋ تەك قارجىلاي ىنتالاندىرۋمەن شەكتەلمەۋى ءتيىس.
"ماسەلەن، وڭتۇستىك كورەيا تاجىريبەسىندە مەملەكەت وتباسىلارعا 40 مىڭ دوللارعا دەيىن تولەم جاساپ، جۇمىس بەرۋشىلەر قوسىمشا 7 مىڭنان 70 مىڭ دوللارعا دەيىن قولداۋ كورسەتەدى"، - دەپ قوستى ول.
دەگەنمەن ساراپشى مۇنداي شارالارمەن قاتار، قولايلى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل – ساپالى ءارى قولجەتىمدى بالاباقشالار، ءبىلىم بەرۋ مەن مەديسينالىق قىزمەتتەردىڭ دامۋى، سونداي-اق اتا-انالارعا ارنالعان يكەمدى ەڭبەك شارتتارى.
سونىمەن بىرگە قوعامداعى الەۋمەتتىك كوزقاراستاردى وزگەرتۋ دە وزەكتى. ءالى كۇنگە دەيىن بالا كۇتىمى تەك ايەلدىڭ مىندەتى دەگەن تۇسىنىك، جالعىزباستى انالارعا قاتىستى تەرىس كوزقاراس، سونداي-اق "ايەلدەر مەن ەرلەرگە ارنالعان ماماندىقتار" دەگەن ستەرەوتيپتەر ساقتالعان.
جاس انالارعا سەنىمسىز قىزمەتكەر رەتىندە قاراۋ ءۇردىسى دە كەزدەسەدى. ال وتباسىلاردى قولداۋدى تەك مەملەكەت مىندەتى دەپ قابىلداۋ قوعامنىڭ جالپى بالا سۇيۋگە دەگەن دايىندىعىن شەكتەيدى.
ايتا كەتەيىك، اتالعان مالىمەتتەر قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى دەرەكتەرىنە نەگىزدەلگەن.
