كەيٸنگٸ جىلدارى قازاقستاندا دەموگرافييالىق احۋالدىڭ قارقىنى بەسەڭدەي باستادى. 2025 جىلى ەلدە دٷنيەگە كەلگەن سەبيلەر سانى بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 8–10 پايىزعا ازايىپ, شامامەن 335 مىڭعا جۋىقتادى. بۇل – كەيٸنگٸ 11 جىل ٸشٸندەگٸ ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸش.
ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ Qazaq Expert Club ساراپشىسى نۇرجامال يمينوۆا تۋۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بٸرنەشە فاكتور ەسەر ەتٸپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸندە ەيەلدەردٸڭ انا بولۋدى كەيٸنگە قالدىرۋ ٷردٸسٸ ايقىن بايقالادى. مەسەلەن, 2025 جىلى انالاردىڭ ورتاشا جاسى 29,9 جاسقا جەتسە, تۇڭعىشىن دٷنيەگە ەكەلۋ جاسى 25,3 جاستى كٶرسەتكەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل – تەك قازاقستانعا تەن قۇبىلىس ەمەس.
"ەيەلدەر بٷگٸندە بٸلٸم الۋعا, مانساپ قۇرۋعا جەنە قارجىلاي تۇراقتىلىققا باسىمدىق بەرٸپ, بالا سٷيۋدٸ كەيٸنگە قالدىرىپ جاتىر", – دەيدٸ ول.
سونىمەن قاتار بالا تۋۋ تۋرالى شەشٸمگە تەك ەكونوميكالىق جاعداي عانا ەمەس, تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق فاكتورلار دا ىقپال ەتەدٸ. نۇرجامال يمينوۆا بۇل رەتتە بەلگٸسٸزدٸك, جۇمىسىنان ايىرىلىپ قالۋ قورقىنىشى جەنە مانساپ پەن انا بولۋدى قاتار الىپ جٷرۋدٸڭ قيىندىعى ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور – ۋربانيزاتسييا ٷدەرٸسٸ. سوڭعى ون جىلدا قالا حالقىنىڭ ٷلەسٸ ايتارلىقتاي ارتقان. 2013 جىلى 54,9%-دان 2023 جىلى 62,2%-عا جەتكەن. ال مەگاپوليستەردەگٸ حالىق ٷلەسٸ 20,3%-دان 24,4%-عا دەيٸن ٶسكەن. ەدەتتە, قالا ٶمٸرٸندە وتباسىلار كٶپ بالا سٷيۋگە اسىقپايدى, كٶبٸنە بٸر-ەكٸ بالامەن شەكتەلٸپ جاتادى.
بۇعان قوسا, دەموگرافييالىق قۇرىلىم دا ٶز ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىر. قازٸر بالا تۋۋ جاسىنا 1990-جىلدارى دٷنيەگە كەلگەن بۋىن كەلدٸ. ول كەزەڭدە ەلدە تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ تٶمەن بولعانى بەلگٸلٸ. سونىڭ سالدارىنان بٷگٸنگٸ كٷنٸ بالا تۋاتىن جاستاعى ادامداردىڭ سانى دا ازداۋ بولىپ وتىر. بۇل ٶز كەزەگٸندە جالپى تۋۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە ىقپال ەتۋدە.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك نارىعىندا انا بولۋ مەن جۇمىس ٸستەۋدٸ ٷيلەستٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاعدايلار ەلٸ دە جەتكٸلٸكسٸز.
"يكەمدٸ جۇمىس كەستەسٸ, قاشىقتان جۇمىس ٸستەۋ, دەكرەتتەن كەيٸن قايتا ورالۋ باعدارلامالارى كٶبٸنە ٸرٸ كومپانييالاردا عانا بار", – دەپ اتاپ ٶتتٸ يمينوۆا.
ال ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعاندار اراسىندا يكەمدٸلٸك بولعانىمەن, تابىستىڭ تۇراقسىزدىعى وتباسىنى كەڭەيتۋگە كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ.
بۇدان بٶلەك, وتباسىنداعى مٸندەتتەردٸڭ تەڭ بٶلٸنبەۋٸ دە مەسەلەگە ٶز ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىر. كٶپ جاعدايدا بالا تەربيەسٸ مەن تۇرمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك نەگٸزٸنەن ەيەلدٸڭ موينىنا جٷكتەلەدٸ. ال ەر ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى ەلٸ دە اقساپ تۇر. مۇنداي جاعدايدا ەيەلدەر ٷشٸن بالا سٷيۋ شەشٸمٸ وڭاي بولماي, كٶبٸنە ويلانىپ بارىپ قادام جاسايدى.
كەيٸنگٸ جىلدارى اجىراسۋ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ ٶسۋٸ دە دەموگرافيياعا ەسەرٸن تيگٸزٸپ وتىر. ەگەر 2000-جىلداردىڭ باسىندا ٷش نەكەنٸڭ بٸرەۋٸ اجىراسۋمەن اياقتالسا, بٷگٸندە ەكٸ نەكەنٸڭ بٸرٸ بۇزىلىپ جاتىر.
نۇرجامال يمينوۆا مەملەكەت تاراپىنان كٶرسەتٸلەتٸن قولداۋ جەتكٸلٸكتٸ بولعانىمەن, مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن كەشەندٸ تەسٸل قاجەت ەكەنٸن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, تۋۋ كٶرسەتكٸشٸن ارتتىرۋ تەك قارجىلاي ىنتالاندىرۋمەن شەكتەلمەۋٸ تيٸس.
"مەسەلەن, وڭتٷستٸك كورەيا تەجٸريبەسٸندە مەملەكەت وتباسىلارعا 40 مىڭ دوللارعا دەيٸن تٶلەم جاساپ, جۇمىس بەرۋشٸلەر قوسىمشا 7 مىڭنان 70 مىڭ دوللارعا دەيٸن قولداۋ كٶرسەتەدٸ", - دەپ قوستى ول.
دەگەنمەن ساراپشى مۇنداي شارالارمەن قاتار, قولايلى ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. بۇل – ساپالى ەرٸ قولجەتٸمدٸ بالاباقشالار, بٸلٸم بەرۋ مەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردٸڭ دامۋى, سونداي-اق اتا-انالارعا ارنالعان يكەمدٸ ەڭبەك شارتتارى.
سونىمەن بٸرگە قوعامداعى ەلەۋمەتتٸك كٶزقاراستاردى ٶزگەرتۋ دە ٶزەكتٸ. ەلٸ كٷنگە دەيٸن بالا كٷتٸمٸ تەك ەيەلدٸڭ مٸندەتٸ دەگەن تٷسٸنٸك, جالعىزباستى انالارعا قاتىستى تەرٸس كٶزقاراس, سونداي-اق "ەيەلدەر مەن ەرلەرگە ارنالعان ماماندىقتار" دەگەن ستەرەوتيپتەر ساقتالعان.
جاس انالارعا سەنٸمسٸز قىزمەتكەر رەتٸندە قاراۋ ٷردٸسٸ دە كەزدەسەدٸ. ال وتباسىلاردى قولداۋدى تەك مەملەكەت مٸندەتٸ دەپ قابىلداۋ قوعامنىڭ جالپى بالا سٷيۋگە دەگەن دايىندىعىن شەكتەيدٸ.
ايتا كەتەيٸك, اتالعان مەلٸمەتتەر قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى دەرەكتەرٸنە نەگٸزدەلگەن.
