كەز كەلگەن مەملەكەت ٷشٸن ۋاقىت مەسەلەسٸ قاشاندا ماڭىزدى بولعان. بٸرنەشە ساعاتتىق بەلدەۋلەردٸ قامتىپ جاتقان, ۇلان-عايىر اۋماعى بار قازاق ەلٸندە بٸرىڭعاي «تابيعي» ساعاتتىق بەلدەۋگە ورالۋ پٸكٸرتالاسى, تەك عىلىمي عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامدىق دەڭگەيدەگٸ تاقىرىپقا اينالدى. «قولدايمىن» دەۋشٸلەردٸڭ ارگۋمەنتتەرٸ كٷشەيٸپ كەلسە, ال ىقتيمال پايدالار بارعان سايىن ايقىن كٶرٸنٸسكە يە بوپ كەلەدٸ.
1991 جىلى كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيٸن قازاقستان ايماقتىق گەوگرافييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸن تولىق ەسكەرمەي قالعان, تاريحي سەبەپتەرگە بايلانىستى ساعاتتىق بەلدەۋلەر جٷيەسٸن مۇرا ەتٸپ الدى. ونداعان جىلدار بويى ەلٸمٸز تابيعي كٷننٸڭ مەرزٸمٸنە قاتىستى جيٸ اۋىساتىن ۋاقىتتى پايدالانىپ كەلدٸ. بۇل بيولوگييالىق ىرعاقتاردىڭ بۇزىلۋىمەن بايلانىستى اۋرۋلاردىڭ كٶبەيۋٸنەن باستاپ, حالىقتىڭ جالپى ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە دەيٸنگٸ سيياقتى بٸرقاتار جاعىمسىز سالدارعا ەكەلٸپ سوققانى راس.
تابيعي ساعات بەلدەۋٸ دەگەنٸمٸز بۇل تالتٷستٸڭ كٷن بەلسەندٸلٸگٸنٸ شىڭىنا سەيكەس كەلگەندەگٸ, ياعني كٷن مەرزٸمٸنە مٷمكٸندٸگٸنشە جاقىن ۋاقىتتى ايتامىز.
كٶپتەگەن مەملەكەتتەر تابيعي ساعات بەلدەۋٸنە كٶشۋدٸ جٷزەگە اسىردى. مىسالى, قىتايدى الساق, ٷلكەن اۋماققا يە بولا وتىرىپ, بٸر ۋاقىتتى پايدالانادى, بۇل ەلدٸ باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى. ەۋروپادا, كەرٸسٸنشە, ساعات تٸلدەرٸن ماۋسىمدىق اۋىستىرۋدان باس تارتقاننان كەيٸن تابيعي ساعاتتىق بەلدەۋلەرگە ورالۋ ٷردٸسٸ بايقالۋدا. قازاقستاندا بۇل داعدىلار زەرتتەلٸنٸپ, ٷزدٸك تەجٸريبە قابىلداندى.
قازاق ەلٸندە بٸرىڭعاي ساعات بەلدەۋٸن ەنگٸزۋ-بۇل كٷردەلٸ, بٸراق ورىندى دا اقتالعان قادام. بەرٸلگەن شەشٸمنٸڭ پايداسىن تابيعي ىرعاقتار مەن ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸك قولدايدى. الايدا, ۋاقىت جٷيەسٸندەگٸ كەز-كەلگەن ٶزگەرٸس مۇقييات دايىندىقتى قاجەت ەتەتٸندٸگٸن ەسكەرۋ كەرەك. مىسالى: حالىققا ارنالعان اقپاراتتىق ناۋقان, كٶلٸك پەن مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ جۇمىسىن تٷزەتۋ, سونداي-اق ەلدٸڭ ەرتٷرلٸ ايماقتارىنىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرۋ.
بۇل ٷردٸس اسىعىس بولماۋى كەرەك, بٸراق ساۋاتتى جٷزەگە اسىرىلاتىن جاعدايدا, ول قازاق ەلٸنە ۇزاق مەرزٸمدٸ پايدا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. قازاقستان دەستٷرلەر مەن زاماناۋي سىن-تەگەۋرٸندەردٸڭ توعىسىندا تۇرعان ەل رەتٸندە, عىلىمي دەرەكتەر مەن ازاماتتاردىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن دە ەسكەرە وتىرىپ, ۋاقىت مەسەلەسٸنە دەگەن ۇتىمدى تەسٸلدەمەنٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتۋگە ەرقالاي مٷمكٸندٸگٸ بار.
ەنۋ-دٸڭ جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى فاكۋلتەتٸ
