Dalanews.kz پورتالى «كارجىلىق كەڭەسشٸ» ايدارى اياسىندا جەكە قارجى مەنەدجمەنتٸ, اقشانى جيناۋ مەن پايدالانۋ, نەسيە تٷرلەرٸنە ارنالعان ماقالالار سەريياسىن جارييالاي باستادى.
بٷگٸن بٸز كەپٸلزاتسىز نەسيەلەرگە تولىعىراق توقتالماقپىز. سەبەبٸ, كرەديت العان ەل ازاماتتارىنىڭ جارتىسىنان استامى كەپٸلزاتسىز نەسيە تٷرٸنە جٷگٸنگەن. بۇل رەتتە نەگە نازار اۋدارۋ قاجەت? قانداي ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشٸلٸكتەرٸ بار?
كەپٸلزاتسىز نەسيەنٸڭ ارتىقشىلىقتارى
نەسيەنٸڭ وسى تٷرٸنٸڭ نەگٸزگٸ ارتىقشىلىعىن ونىڭ اتاۋىنان اق بٸلۋگە بولادى. ياعني, بانك الدىنا كەپٸلزات قويمايسىز. بانك سٸزگە تولىعىمەن سەنٸم ارتىپ, قارىز شارتى جاسالعاننان كەيٸن ماقۇلدانعان سومانى بەرەتٸن بولادى. كەيدە تٸپتٸ سٸزدە كەپٸلگە قوياتىن مٷلٸك بولماۋى دا مٷمكٸن. بۇل جاعدايدا, كەپٸلزاتسىز نەسيە سٸزدٸ تىعىرىقتان شىعاراتىن, جول اشاتىن جالعىز مٷمكٸندٸك بولۋى عاجاپ ەمەس.
تاعى بٸر ارتىقشىلىعى, كەپٸلزاتتى ەدٸلەت ورگاندارعا تٸركەپ, ونى بۇعاتتاۋدىڭ قاجەتٸ جوق بولعاندىقتان كەپٸلزاتسىز نەسيەنٸ رەسٸمدەۋ اناعۇرلىم تەز جەنە تەحنولوگييالىق پروتسەسستەر بويىنشا وڭاي جٷرەدٸ. مىسالى, بانك ۆتب (قازاقستان) ارقىلى نەسيە رەسٸمدەۋ بارىسىندا سايت ارقىلى ٶتٸنٸش بەرسەڭٸز, سٸزگە كرەديتتٸك مەنەدجەردٸڭ ٶزٸ حابارلاسىپ, نەسيەنٸڭ مەرزٸمٸن, سوماسىن اقىلداسىپ, بٸردەن قانداي سومانىڭ الدىن-الا ماقۇلدانعانىن حابارلاي الادى.
ول تەحنولوگييا «الدىن-الا سكورينگ» دەپ اتالادى. بۇدان كەيٸن سٸزگە تەك بانك بٶلٸمشەسٸنە بارىپ, قارىز كەلٸسٸم-شارتىنا قول قويىپ, اقشاڭىزدى الۋ عانا قالادى.
بۇل رەتتە تاعى بٸر رەت ەسكەرتەمٸز, كەز-كەلگەن نەسيە الماس بۇرىن, كەلٸسٸم-شارتپەن مۇقييات تانىس بولىڭىز. ەسٸرەسە, كوميسسييالار بار ما, نەسيەنٸ ۋاقىتىلى تٶلەمەگەن جاعدايدا قانداي ٶسٸمپۇل سوماسى بەكٸتٸلگەن - وسى باپتارعا نازار اۋدارىڭىز. نەسيەنٸڭ جىلدىق تيٸمدٸ سىياقى مٶلشەرلەمەسٸمەن دە تانىسىپ الۋ ارتىق بولمايدى. تيٸمدٸ مٶلشەرلەمە ٶنٸم شارتتارىندا كٶزدەلگەن كوميسسييانىڭ بارلىق تٷرلەرٸن قامتيتىندىعىن بٸز «قارجىلىق كەڭەسشٸ» ايدارىندا جازعان بولاتىنبىز.
كەپٸلزاتسىز نەسيەنٸڭ كەمشٸلٸكتەرٸ
كەز-كەلگەن جاعدايدا مەدالدٸڭ ەكٸ جاعى بار ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸز. قارجى سالاسىندا دا وسى قاعيدا جيٸ ورىن الادى. كەپٸلزاتسىز نەسيەنٸڭ دە كەپٸل قويىلعان قارىزعا قاراعاندا ٶز كەمشٸلٸكتەرٸ بار. ەڭ باستى كەمشٸلٸگٸ – ول قىمباتتىعى.
نەسيەنٸڭ قۇنى ەكٸ فاكتوردان قۇرالادى: جىلدىق تيٸمدٸ مٶلشەرلەمە مەن نەسيەنٸڭ مەرزٸمٸ. سٸز كەپٸلزات قويماعاندىقتان, نەسيەنٸڭ وسى تٷرٸندە بانك مٶلشەرلەمەسٸ جوعارى, ال قارىز مەرزٸمٸ قىسقا بولادى. الايدا, بانك نارىعىندا تيٸمدٸ ۇسىنىستار دا تابىلار. مىسالى, بانك ۆتب (قازاقستان) ارقىلى كەپٸلزاتسىز نەسيە الساڭىز, ونىڭ سوماسى 5 ميلليون تەڭگەمەن, ال مەرزٸمٸ 5 جىلمەن شەكتەلەدٸ. جىلدىق تيٸمدٸ سىياقى مٶلشەرلەمسٸ 16%-دان باستالادى
مٶلشەرلەمەسٸ نەگە كەپٸلزات قويىلعان كرەديتكە قاراعاندا جوعارى بولادى? سەبەبٸ بانك بۇل جاعدايدا ٶز تەۋەكەلدەرٸن (پرەمييا زا ريسك) ارتتىرۋعا مەجبٷر. الدا-جالدا نەسيەنٸ قايتارا الماساڭىز, بانكتٸڭ سٸزدەن ٶندٸرٸپ الاتىن كەپٸلزاتى جوق. ال كەپٸلزات بار كەزدە, بانك ٷشٸن تەۋەكەلدەر ازايا تٷسەدٸ. ول كەزدە مٶلشەرلەمەنٸ دە ازايتا الادى.
كەپٸلزاتسىز نەسيەنٸڭ مەرزٸمٸ كٶپ جاعدايدا 5 جىلدان اسپايدى. مۇنى دا كەمشٸلٸككە جاتقىزا الامىز. مەرزٸم نەعۇرلىم از بولسا, سوعۇرلىم اي سايىنعى تٶلەم سوماسى ٷلكەن بولادى. بۇل سٸزگە قارجىلىق اۋىرتپالىق ەكەلۋٸ مٷمكٸن. بٸراق بۇل رەتتە, از مەرزٸمدٸ نەسيەنٸڭ ارتىق تٶلەم بويىنشا ۇتاتىندىعىن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
Dalanews.kz قارجى كەڭەسشٸسٸ سٸزدٸڭ جەكە اقشا مەنەدجمەنتٸڭٸزدٸ جاقسارتۋعا ارنالعان. قارجىلىق ساۋاتتىلىق سٸزدٸ الاياقتاردان قورعاپ, نەسيەنٸ بارىنشا جەڭٸل شارتتارمەن الۋعا جەنە اقشاڭىزدى تيٸمدٸ جۇمساۋعا جول اشادى.
2020 جىلعى 3 اقپانداعى №1.2.14/39 قر قنردا ليتسەنزيياسى.
