قاڭتار ايىنىڭ قورىتىندىسى: بانك سەكتورىندا اكتيۆتەر قىسقارىپ, دەپوزيتتەر دە ازايعان

2025 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بانك سەكتورىنىڭ اكتيۆتەرٸ, سونداي-اق كرەديتتەر مەن دەپوزيتتەر قورجىندارىنىڭ سانى كٷرت قىسقاردى. نەسيە ديناميكاسى تەرٸس مەنگە يە, ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل كورپوراتيۆتٸك نەسيەلەۋ كٶلەمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بولدى, ال بٶلشەك ساۋدا سەكتورىنىڭ ٶسٸمٸ 2024 جىلعا قاراعاندا تٶمەن قارقىندا دامىعان. بانكتەردٸڭ نەسيە پورتفەلٸنٸڭ دە ساپاسى ناشارلاعان: 30 كٷننەن استام كەشٸكتٸرٸلگەن جەنە NPL90+ نەسيەلەر ٷلەسٸ ٶستٸ. بۇل تۋرالى Halyk Finance-تٸڭ بانك سەكتورىنا جاساعان شولۋىندا ايتىلادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.

2024 جىلدىڭ اياعىندا ماۋسىمدىق سيپاتقا بايلانىستى ٶسٸمنەن كەيٸن قاڭتار ايىندا جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتٸك پورتفەلٸنٸڭ سانى قىسقاردى. بۇل رەتتە دەپوزيتتەردٸ دوللارلاندىرۋ دەڭگەيٸنٸڭ شامالى ٶسٸمٸ بايقالدى. كاپيتالدىڭ جەتكٸلٸكتٸلٸك دەڭگەيٸ ەلٸ دە زاڭمەن بەلگٸلەنگەن نورماتيۆتەردەن اسىپ تٷسۋدە. كاپيتال مەن اكتيۆتەردٸڭ كٸرٸستٸلٸگٸ ٶسۋدە. ۇلتتىق بانك الىپ قويعان ٶتٸمدٸلٸك كٶلەمٸ, نەگٸزٸنەن دەپوزيتتٸك اۋكتسيون ارقىلى جٷرگٸزٸلگەن وپەراتسييالار ەسەبٸنەن شامالى ٶستٸ.

بانك سەكتورى اكتيۆتەرٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ

2025 جىلعى قاڭتاردا كوممەرتسييالىق بانكتەردٸڭ اكتيۆتەرٸ 1,5%-عا, ياعني 60 610 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ازايدى, ال جەلتوقساندا, كەرٸسٸنشە 4%  ٶسٸم بولعان. سونىمەن قاتار اكتيۆتەر قۇرامىندا بانكتەردٸڭ باعالى قاعازدار پورتفەلٸنٸڭ 3,4%-عا, ياعني 12 061 ملرد تەڭگەگە دەيٸن جەنە ٶتٸمدٸ اكتيۆتەر 3,3%-عا, دەمەك  21 636 ملرد تەڭگەگە دەيٸن قىسقاردى.  بۇل رەتتە بانك سەكتورىنىڭ بارلىق اكتيۆتەرٸنٸڭ قۇرىلىمىنداعى ٶتٸمدٸ اكتيۆتەردٸڭ دە ٷلەسٸ ازايىپ, 35,7% -دى (جەلتوقساندا - 36,3%) قۇرادى.

نەسيەلٸك پورتفەلدەردٸڭ قىسقارۋى

2025 جىلعى قاڭتاردا بانكتەر بەرگەن كرەديتتەردٸڭ جيىنتىق پورتفەلٸ 0,7%-عا, ياعني (جەلتوقساندا +2,5% بولعان) 35 699 ملرد تەڭگەگە دەيٸن قىسقاردى. كرەديتتەر پورتفەلٸنٸڭ ارۋىنا زاڭدى تۇلعالارعا بەرٸلەتٸن كرەديتتەر كٶلەمٸنٸڭ 2,5% (جەلتوقساندا+3,6% بولعان) تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى بولدى, ال جەكە تۇلعالارعا بەرٸلگەن كرەديت كٶلەمٸ 0,6%-عا (جەلتوقساندا +1,7% بولعان) شامالى ٶستٸ. شەتەل ۆاليۋتاسىندا بەرٸلگەن نەسيە كٶلەمٸنٸڭ ەدەۋٸر تٶمەندەۋٸ بايقالدى — 4,1%  (جەلتوقساندا: +2,6%) تٶمەندەدٸ, ال ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى كرەديتتەر 0,3%-عا ((جەلتوقساندا: +2,5%) تٶمەندەدٸ.

بانكتەر بەرگەن كرەديتتەرٸنٸڭ جيىنتىق پورتفەلٸندەگٸ زاڭدى تۇلعالار پورتفەلٸنٸڭ ٷلەسٸ تاعى ازايىپ,  41,7% -دى قۇرادى (جەلتوقساندا-  42,5%). بەرٸلگەن كرەديتتەر بويىنشا بەلگٸلەنگەن ورتاشا سىياقى مٶلشەرلەمەلەرٸ جەلتوقسانداعى 17,1% - دان 2025 جىلعى قاڭتاردا 19,6%-عا دەيٸن ٶستٸ. بۇل رەتتە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قارىزدارى بويىنشا مٶلشەرلەمەلەر 18,7%-عا دەيٸن (جەلتوقساندا - 17,1%), جەكە تۇلعالاردىڭ كرەديتتەرٸ بويىنشا 20,3% - عا دەيٸن (جەلتوقساندا - 17%) ٶستٸ.

جۇمىس ٸستەمەيتٸن نەسيەلەردٸڭ ٷلەسٸ ٶستٸ

جۇمىس ٸستەمەيتٸن نەسيەلەردٸڭ ٷلەسٸ (npl90+) قاڭتاردا 3,2%-عا دەيٸن (جەلتوقساندا - 3,1%), ٶتەم مەرزٸمٸ 30 كٷننەن اسا كەشٸكتٸرٸلگەن نەسيەلەردٸڭ ٷلەسٸ دە 4,2% - عا دەيٸن ٶستٸ (جەلتوقساندا - 3,9%). مەرزٸمٸ 30 كٷننەن اسا كەشٸكتٸرٸلگەن كرەديتتەر پورتفەلٸ 5,8%-عا, ياعني 1 488 ملرد تەڭگە دەيٸن, ال NPL90+ پورتفەلٸ 4,4%-عا, ياعني 1 143 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. جۇمىس ٸستەمەيتٸن كرەديتتەردٸ پروۆيزييالارمەن قامتۋ دەڭگەيٸ جەلتوقسانداعى 170,4%-دان قاڭتاردا 167,8%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ.

بانكتەردٸڭ بٸرٸنشٸ ەشەلونىنداعى جۇمىس ٸستەمەيتٸن كرەديتتەردٸڭ جوعارى ٷلەسٸ ەۋرازييالىق بانككە (7,2%), Jusan Bank (6,7%), Bereke Bank (6,5%), Kaspi Bank (4,9%) جەنە ForteBank-كە (3,2%) تيەسٸلٸ. اتالعان بەس بانكتٸڭ جۇمىس ٸستەمەيتٸن كرەديتتەرٸنٸڭ جيىنتىق سوماسى سەكتوردىڭ بارلىق جۇمىس ٸستەمەيتٸن كرەديتتەرٸنٸڭ 56,9%-ىن نەمەسە 650,5 ملرد تەڭگەنٸ (جەلتوقساندا 57,1%) قۇرادى. بۇل رەتتە ەكٸنشٸ ەشەلوندا ٶتەۋ مەرزٸمٸ 90 كٷننەن اسا كەشٸكتٸرٸلگەن كرەديتتەردٸڭ جوعارى ٷلەسٸ ۆتب بانكٸ (11,6%), نۇربانك (8,3%), Home Credit Bank (6,3%) جەنە زامان-بانك (4,4%)  تاراپىنان بايقالادى. نومينالدى مەندە بۇل بانكتەردٸڭ NPL90+ كٶلەمٸ سەكتوردىڭ بارلىق جۇمىس ٸستەمەيتٸن كرەديتتەرٸنٸڭ 7,0% نەمەسە 80,4 ملرد تەڭگەنٸ (جەلتوقساندا 7,3%) قۇرادى.

تۇتاستاي العاندا, سەكتور بويىنشا نەسيەلٸك تەۋەكەل قۇنى ازداپ ٶستٸ: جەلتوقسانداعى 5,5%-دان قاڭتارداعى 5,7% - عا دەيٸن. بٸرٸنشٸ ەشەلوندا بۇل كٶرسەتكٸش كٶپتەگەن بانكتەردە ارتتى: Jusan Bank-تە 17%-عا (جەلتوقساندا 16,6%), Bereke Bank-تە 14,4%-عا (جەلتوقساندا 13,7%), ەۋرازييالىق بانكتە 13,2%-عا (جەلتوقساندا 12,6%), Bank RBK-دا 5,4%-عا دەيٸن (جەلتوقساندا 4,8%), حالىق بانكٸندە 5,2%-عا (جەلتوقساندا 5%), ForteBank-تە 5%-عا (جەلتوقساندا 4,9%), بانكتسەنتركرەديتتە 4,9%-عا (جەلتوقساندا 4,5%), فريدوم بانك قازاقستاندا 2,9%-عا (جەلتوقساندا 2,8%), سونداي-اق سيتيبانكتە 0,2%-عا دەيٸن (جەلتوقساندا 0,1%) ٶستٸ. ٶتكەن ايمەن سالىستىرعاندا بۇل كٶرسەتكٸشتەر قاڭتاردا Kaspi Bank (5,2%) پەن وتباسى بانككە (0,2%) قاتىستى ٶزگەرگەن جوق.

بانكتەردٸڭ ەكٸنشٸ ەشەلونىندا كرەديتتٸك تەۋەكەدەردٸڭ جوعارى مەندەرٸ زامان بانكٸندە 72,7% (جەلتوقساندا 70,1%), ۆتب بانكٸندە 20,7% (جەلتوقساندا 19,6%) جەنە نۇربانكتە 17,7% (جەلتوقساندا 17,2%) دەڭگەيٸندە بايقالدى. كٶرسەتكٸشتٸڭ ەڭ تٶمەن مەندەرٸ (1% - دان ازى) ADCB يسلام بانكٸندە (0,6%), شينحان بانكٸندە (0,4%) جەنە قازاقستانداعى قىتاي بانكٸندە (0,2%) تٸركەلدٸ.

دەپوزيتتٸك پورتفەلدەر سانىنىڭ ازايۋى

قاڭتار ايىندا بانكتەردٸڭ دەپوزيتتەرٸنٸڭ جالپى پورتفەلٸ 2,1% -عا (جەلتوقساندا: +6,8%) , ياعني 40 403 ملرد تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەدٸ. مۇنداي تٶمەندەۋ كورپوراتيۆتٸك سەكتوردا 2,3% - 18 259 ملرد تەڭگەگە دەيٸن (جەلتوقساندا: +8,3%) جەنە بٶلشەك سەگمەنتتە 2,0% (جەلتوقساندا: +6,1%)  - 22 144 ملرد تەڭگەگە دەيٸن قىسقاردى.

ۆاليۋتالار بٶلٸنٸسٸندە دەپوزيتتٸك بازانىڭ تٶمەندەۋٸ تەڭگە تٷرٸندەگٸ سالىمدارعا دا قاتىستى بايقالدى — 2,4%  نەمەسە 31 249 ملرد تەڭگەگە دەيٸن, سونداي-اق ۆاليۋتالىق سالىمدار - 1,4%  نەمەسە 9 154 ملرد تەڭگەگە دەيٸن. دوللارلاندىرۋ دەڭگەيٸ قاڭتاردا ازداپ ٶسٸپ, 22,7%-دى قۇرادى (جەلتوقساندا 22,5%). تەڭگە تٷرٸندەگٸ بٶلشەك دەپوزيتتەر قاڭتار ايىندا 2,2%-عا, ياعني 17 602 ملرد تەڭگەگە دەيٸن, ۆاليۋتادا 0,9%-عا, ياعني 4 542 ملرد تەڭگەگە (8 747 ملن دوللار) دەيٸن تٶمەندەدٸ. تەڭگە تٷرٸندەگٸ كورپوراتيۆتٸك سالىمدار 2,5%-عا, ياعني 13 647 ملر تەڭگەگە دەيٸن, ال ۆاليۋتادا 1,8%-عا, ياعني 4 612 ملرد تەڭگەگە (8 881 ملن دوللار) دەيٸن ازايدى.

بٸرٸنشٸ ەشەلون بانكتەردە دەپوزيتتەر پورتفەلٸ قاڭتار ايىندا 3%-عا نەمەسە 38 258 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ازايدى. وسى توپتىڭ بارلىق دەرلٸك بانكتەرٸندە دەپوزيتتەردٸڭ جاپپاي جابىلۋى بايقالدى (وتباسى بانكٸ, فريدوم بانك قازاقستان جەنە Bereke Bank-تەن باسقاسى): Kaspi Bank (-8,2%; 555 ملرد تەڭگە), RBK بانكٸ (-8,1%, 133 ملرد تەڭگە), سيتيبانك (-5,9%, 61 ملرد تەڭگە), Jusan Bank (-5,2%, 89 ملرد تەڭگە), ForteBank (-3,2%, 92 ملرد تەڭگە), ەۋرازييالىق بانك (-2,9%, 65 ملرد تەڭگە), حالىق بانكٸ (-1,8%, 223 ملرد تەڭگە), تسەنتركرەديت بانكٸ (-1,2%, 62 ملرد تەڭگە). دەپوزيتتەردٸڭ ٶسٸمٸ مىنا بانكتەردە تٸركەلدٸ: فريدوم قازاقستان بانكٸندە (+5,6%, 59 ملرد تەڭگە), وتباسى بانكٸ (+1,4%, 37 ملرد تەڭگە) جەنە Bereke Bank (+0,7%, 10 ملرد تەڭگە).

ەكٸنشٸ ەشەلونداعى بانكتەردٸڭ دەپوزيتتٸك پورتفەلٸنٸڭ مٶلشەرٸ قاڭتار ايىندا 0,8%-عا, ياعني 3 033 ملرد تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەدٸ. ٷلكەن كٶلەمدەگٸ اقشانىڭ كەلۋٸ تٶرت بانكتە بايقالدى: ADCB يسلام بانكٸ (+56,2%, 12 ملرد تەڭگە), زامان بانكٸ (+17,6, 2 ملرد تەڭگە), الماتىداعى قىتايدىڭ ساۋدا-ٶنەركەسٸپ بانكٸ (+1,9%, 4 ملرد تەڭگە), شينحان بانك (+0,5%, 3 ملرد تەڭگە). قالعاندارىندا دەپوزيتتٸك پورتفەلدەر سانى قىسقاردى: ۆتب بانكٸ (-4,8%, 5 ملرد تەڭگە), Home Credit Bank (-1,6%; 8 ملرد تەڭگە), نۇربانك (-1,1%; 4 ملرد تەڭگە), Altyn Bank (-0,9%; 7 ملرد تەڭگە), قازاقستانداعى قىتاي بانكٸ (-0,3%, 1 ملرد تەڭگە).

تارتىلعان قاراجاتتى پايدالانۋ كوەففيتسيەنتٸ نەسيەلەرمەن سالىستىرعاندا دەپوزيتتەر كٶلەمٸنٸڭ قاتتى تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى جەلتوقسانداعى 118,6%-دان قاڭتاردا 116,1%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. قاڭتار ايىندا بانكتٸك ەمەس زاڭدى تۇلعالاردىڭ تەڭگەدەگٸ دەپوزيتتەرٸ بويىنشا ورتاشا بەلگٸلەنگەن سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 14,1%-عا دەيٸن (جەلتوقساندا 14,0%), جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرٸ بويىنشا 13,5%-عا دەيٸن ٶستٸ (جەلتوقساندا 13,2%). كوممەرتسييالىق بانكتەردٸڭ مٸندەتتەمەلەر قۇرىلىمىنداعى دەپوزيتتەردٸڭ ٷلەسٸ سەل تٶمەندەپ, 80,1%-دى قۇرادى (جەلتوقساندا 80,7%).

ۇلتتىق بانكتەن الىنعان ٶتٸمدٸلٸك كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸ

ۇلتتىق بانكتٸڭ الىپ قويعان ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ جالپى كٶلەمٸ قاڭتاردا 1,2%-عا (جەلتوقساندا: +19,6%) ۇلعايىپ, 7 616 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. مەمٸلەلەر كٶلەمٸ 11,5%-عا نەمەسە 6 364 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶسكەن دەپوزيتتەر  اۋكتسيونى ۇلتتىق بانكتٸڭ ٶتٸمدٸلٸكتٸ الىپ قويۋداعى باستى قۇرالى بولىپ تابىلادى. دەگەنمەن دەپوزيتتەر ارقىلى الۋ 45%-عا تٶمەندەپ, 752 ملرد تەڭگەنٸ قۇراسا, ال قىسقا مەرزٸمدٸ نوتالار ارقىلى الىپ قويۋ 10,1-عا نەمەسە 500 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ.

وسىلايشا, قاڭتار ايىندا ارتىق ٶتٸمدٸلٸكتٸ الۋدىڭ جالپى مٶلشەرٸ ازداپ ٶستٸ — 87 ملرد تەڭگە, ال ستەريلدەنگەن ٶتٸمدٸلٸك كٶلەمٸ اقشا ماسساسىنىڭ كٶلەمٸنٸڭ 17%-ىن (جەلتوقساندا 16,5%) جەنە ەدب قارىزدارىنىڭ جيىنتىق كٶلەمٸنٸڭ 21,4%-ىن (جەلتوقساندا 21%) قۇرادى.

بانك سەكتورى تابىسىنىڭ ٶسٸمٸ

2025 جىلعى قاڭتاردا قازاقستان فريدوم بانكٸنەن باسقا بارلىق دەرلٸك كوممەرتسييالىق بانكتەر 229 ملرد تەڭگە دەڭگەيٸندە قالىپتاسقان تابىستى تٸركەدٸ, بۇل - جەلتوقسان ايىنداعى كٶرسەتكٸشتەن 4,6%-عا ارتىق كٶلەم.

بانك سەكتورىنىڭ قاڭتار ايىنداعى تازا پايىزدىق كٸرٸسٸ 338 ملرد تەڭگەنٸ (جىلىنا +27,1%), ال تازا كوميسسييالىق كٸرٸسٸ — 53 ملرد تەڭگەنٸ (جىلىنا: -5,3%) قۇرادى. ەسەپتٸلٸك كەزەڭدە رەزەرۆتەردٸ (پروۆيزييالاردى) قالپىنا كەلتٸرۋدەن تٷسكەن كٸرٸستەر جىلىنا 17,7%-عا ٶسٸپ, 130 ملرد تەڭگەنٸ قامتىدى.

بانكتەردٸڭ مەنشٸكتٸ كاپيتالىنىڭ ۇلعايۋى

2025 جىلعى قاڭتاردا بانكتەردٸڭ جيىنتىق كاپيتالى 2%-عا ۇلعايىپ, 9 069 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. بٸرٸنشٸ ەشەلونداعى بانكتەر اراسىندا ForteBank پەن قازاقستان فريدوم بانكٸنەن باسقاسىندا كاپيتال ٶسٸمٸ بايقالدى: 0,4%-دان 4,5%-عا دەيٸن, ال ٶسٸم كٶلەمٸ 1 ترلن 7 ملرد-تان 75 ملرد ارالىعىن قامتيدى.

ەكٸنشٸ ەشەلونعا جاتاتىن بارلىق بانكتەردە كاپيتال ٶسٸمٸ بايقالدى. زامان بانكٸندە (+5,4%; 0,7 ملرد تەڭگە), Altyn Bank (+3,4%; 4,7 ملرد تەڭگە), شينحان بانك (+2,9%; 2,4 ملرد تەڭگە), ۆتب بانك (+2,7%; 2,9 ملرد تەڭگە) جەنە قازاقستانداعى قىتاي بانكٸ (+2%; 2, 3 ملرد تەڭگە).

كاپيتالدىڭ كٸرٸستٸلٸگ ٸ(RواE) قاڭتار ايىندا 35,2%-عا دەيٸن (جەلتوقساندا 32,4%), ال اكتيۆتەردٸڭ كٸرٸستٸلٸگٸ (ROAA) 4,6%-عا دەيٸن ٶستٸ (جەلتوقساندا 4,5%). بۇل رەتتە كاپيتال مۋلتيپليكاتورىنىڭ مەنٸ اكتيۆتەرمەن سالىستىرعاندا بانكتەردٸڭ مەنشٸكتٸ كاپيتالىنىڭ باسىپ وزا ٶسۋٸ ەسەبٸنەن جەلتوقسانداعى 6,92 ح-تەن قاڭتاردا 6,68 ح-قا دەيٸن تٶمەندەدٸ.

بۇعان دەيٸن ۇلتتىق بانككە قارىز بانكتەردٸڭ توپ-مەنەدجەرلەرٸنە ديۆيدەنتتەر مەن بونۋستار تٶلەۋگە تىيىم سالىنعانىن جازعانبىز. سونداي-اق "قىزىپ كەتتٸ". قازاقستاندا بانكتەر ٷشٸن قوسىمشا تالاپتار ەنگٸزٸلەدٸ" دەگەن ماقالامەن دە تانىسا سالاسىزدار.