2023 جىلعى 3 ناۋرىزدان باستاپ قازاقستان ازاماتى ٶزٸن بانكروت دەپ تانيتىن قۇقىعىن قولدانا باستادى. سودان بەرٸ قانشا ازامات بۇل قۇقىعىن تيٸمدٸ پايدالانا الدى? ال بانكروتتىق جارييالاۋعا رۇقسات ەتٸلمەگەن جاعدايلارعا نە تٷرتكٸ? بۇل ساۋالدار جاۋابىن Dalanews.kz سايتىنان وقىپ-بٸلە الاسىزدار.
بۇل رەتتە ٷش پروتسەدۋرا ۇسىنىلادى: سوتتان تىس بانكروتتىق, بانكروتتىقتىڭ سوتپەن تانىلۋى جەنە تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸن قالپىنا كەلتٸرۋ, دەپ جازادى ranking.kz.
بٸر جىلدان كەيٸن, 2024 جىلدىڭ 19 ماۋسىمىندا زاڭعا قوسىمشا تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلدٸ. وسىلايشا قازاقستان حالقىنا بانكروتتىق رەسٸمٸ قولجەتٸمدٸ بولا تٷستٸ. تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلگەن زاڭ 2024 جىلدىڭ 25 تامىزىنان باستاپ كٷشٸنە ەندٸ.
بۇل رەسٸمدەردٸ تەك قارىز الۋشىنىڭ ٶزٸ عانا ٶتٸنٸش بەرە الادى, ياعني نەسيە بەرۋشٸنٸڭ بورىشكەرگە قاتىستى وسى رەسٸمدەردٸ قولدانۋعا قۇقىعى جوق.
سوتتان تىس بانكروتتىق, بۇل رەسٸمدٸ ازاماتتار تەك بانكتەر, ميكروقارجى ۇيىمدارى جەنە كوللەكتورلىق اگەنتتٸكتەر الدىنداعى بورىشتار بويىنشا كەلەسٸ شارتتارعا سەيكەس قولدانا الادى:
- بانكتەر, ميكروقارجى ۇيىمدارى جەنە كوللەكتورلار الدىنداعى بورىش 1 600 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتەن اسپايدى (ول دەگەنٸمٸز 2024 جىلى 5 ملن 907 مىڭ تەڭگە قۇرايدى);
- قارىز 12 اي ٸشٸندە ٶتەلمەگەن;
- مٷلٸك جوق, ونىڭ ٸشٸندە ورتاق مەنشٸكتەگٸ مٷلٸك جوق;
- قارىزدار بويىنشا بانكپەن رەتتەۋ رەسٸمٸ جٷرگٸزٸلگەن;
- بانكروتتىق 7 جىل بويى قولدانىلمايدى.
سوت بانكروتتىعى, ازاماتتار قارىزى 1 600 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتەن استام (جوعارىدا ايتىلعان بويىنشا 2024 جىلى - 5 ملن 907 مىڭ تەڭگە قۇرايدى) جەنە كرەديتورلار الدىنداعى بورىشتاردىڭ بارلىق تٷرلەرٸ بويىنشا قولدانا الادى.
سوت بانكروتتىعى رەسٸمٸنٸڭ ماقساتى – بانكروتتىڭ مٷلٸكتٸك ماسساسى ەسەبٸنەن كرەديتورلاردىڭ تالاپتارىن بارىنشا قاناعاتتاندىرۋ.
تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸن قالپىنا كەلتٸرۋ, ياعني تۇراقتى تابىس بولعان جاعدايدا سوتتا قارىزداردى بٶلٸپ-بٶلٸپ تٶلەۋ مٷمكٸندٸگٸن (5 جىلعا دەيٸن) كٶزدەيتٸن رەسٸم.
قالپىنا كەلتٸرۋ جوسپارى قارجى باسقارۋشىسىمەن بٸرلەسٸپ ەزٸرلەنەدٸ جەنە سوتتا بەكٸتٸلەدٸ.
2024 جىلعى 19 قازانداعى جاعداي بويىنشا, ەلٸمٸزدە بارلىعى 266 ملرد تەڭگە سوماعا بانكروت دەپ تانۋ تۋرالى 124,5 مىڭ ٶتٸنٸش قابىلداندى, بۇل رەتتە ونىڭ 75%-ىنا بانكروتتىق رەسٸمٸن تٸركەۋدەن باس تارتىلدى (200,6 ملرد تەڭگەگە). بانكروتتىقتان باس تارتۋدىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ - ٶتٸنٸش بەرۋشٸنٸڭ انىقتالعان مٷلكٸ, سونداي-اق تٶلەمنٸڭ مەرزٸم مەن سوماسىنا سەيكەس كەلمەۋٸ.
بانكروتتىقتى تانۋ 42,1 ملرد تەڭگە سوماسىنا ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن 17,5 مىڭ ادامعا ماقۇلداندى. 4,8 ملرد تەڭگە سوماسىنا تاعى 3,7 مىڭ ٶتٸنٸش ەلٸ دە قاراستىرىلۋ بارىسىندا. بانكروت دەپ تانۋ تۋرالى ٶتٸنٸشتەردٸڭ جارتىسىنان كٶبٸن 18-41 جاس ارالىعىنداعى 73,5 مىڭ ازامات قامتىدى. 42-65 جاس ارالىعىنداعىلار - 48,6 مىڭ جەنە 66-88 جاس ارالىعىنداعى - 2,5 مىڭ ادام.
سونداي-اق بانكروت دەپ تانۋ تۋرالى 64,2 مىڭ ٶتٸنٸشتٸڭ يەسٸ - ەر ادامدار, ال 60,3 مىڭ ٶتٸنٸش ەيەلدەرگە تيەسٸلٸ.
بانكروت دەپ تانۋ تۋرالى بارلىق ٶتٸنٸشتەردٸڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەردەن, اتاپ ايتقاندا تٷركٸستان (15,2 مىڭ), جامبىل (9,8 مىڭ) جەنە قىزىلوردا (9,1 مىڭ) وبلىستارىنان, سونداي-اق شىمكەنتتەن (6,4 مىڭ) كەلٸپ تٷسكەن. ٶتٸنٸشتەردٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ الماتى وبلىسىنا (14,8 مىڭ), سونداي-اق الماتى (10,5 مىڭ) مەن استاناعا (8,6 مىڭ) تيەسٸلٸ.
جالپى, ەل بويىنشا ٶتٸنٸش بەرگەندەردٸڭ تەك 14%-ى عانا بانكروت دەپ تانىلدى, ال ٶڭٸرلٸك بٶلٸنٸستە ماقۇلدانعان ٶتٸنٸشتەردٸڭ ەڭ كٶپ ٷلەسٸ اباي وبلىسىنا ساي كەلەدٸ: 20,6%. ودان كەيٸن استانا مەن قوستاناي وبلىسى: ەر ٶڭٸر 17,8%-دان. وڭ شەشٸم ەڭ از شىعارىلعان ٶڭٸرلەرگە ۇلىتاۋ (6,7%), تٷركٸستان (8,3%) جەنە باتىس قازاقستان (9,6%) وبلىستارى جاتادى.
ازاماتتاردى اسىرا نەسيەلەندٸرۋ مەسەلەسٸ قازاقستان ٷكٸمەتٸن قاتتى الاڭداتادى. ەسٸرەسە, "جالاقىعا دەيٸنگٸ زايمداردىڭ" ٶتە جوعارى سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ كٶزگە ەرەكشە تٷسۋدە. مۇنداي نەسيەنٸ ۇسىناتىن ميكرو قارجىلىق ۇيىمدارعا شەكتەۋلەر ەنگٸزٸلٸپ تە ٷلگەردٸ. اتاپ ايتقاندا, سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ مەن بەرٸلەتٸن نەسيە سوماسىنا قاتىستى.
جىل باسىنان بەرٸ ەلٸمٸزدەگٸ ميكرو قارجىلىق ۇيىمدار الدىنداعى تٶلەمٸ 90 كٷننەن استام مەرزٸمگە كەشٸكتٸرٸلگەن جەكە تۇلعالاردىڭ (جك قوسپاعاندا) بەرەشەگٸنٸڭ كٶلەمٸ 1,5 ەسەدەن اساعا ٶسٸپ, 2024 جىلدىڭ تامىز ايىنىڭ سوڭىندا 111,7 ملرد تەڭگەگە جەتتٸ. تٶلەمٸ 90 كٷننەن اسا مەرزٸمگە كەشٸكتٸرٸلگەن شاعىن نەسيەلەردٸڭ ٷلەسٸ جىل باسىنان بەرٸ 6,6%-دان 9,5%-عا دەيٸن ٶسكەن.
