اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ٶڭٸر ٶنەركەسٸبٸنٸڭ دامۋىمەن تانىستى. يندۋستريالدى كومپانييالارعا, مۇناي-گاز حيميياسى سەكتورىنىڭ كەسٸپورىندارىنا باردى. پرەزيدەنتتٸڭ تەرەڭ ٶڭدەۋگە كٶشۋ جەنە ٶنٸمنٸڭ ٸشكٸ قۇنىن ارتتىرۋ ارقىلى ەكسپورتتىڭ شيكٸزاتتىق باعىتىنان باس تارتۋ جەنە ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋى تەكسەرٸلدٸ.
اتىراۋ وبلىسى ەلٸمٸزدٸڭ مۇناي-گاز حيميياسى سالاسىنداعى جەتەكشٸ ٶڭٸرٸ. مۇندا مۇناي قورىنىڭ 80%-نا دەيٸن شوعىرلانعان, تەڭٸز بەن قاشاعان ٸرٸ كەن ورىندارى ورنالاسقان. قاشاعاندا قازٸرگٸ ۋاقىتتا جوبالىق قۋاتى جىلىنا شامامەن 1 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن «GPC INVESTMENT» جشس گاز ٶڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ بويىنشا ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق جوبا ٸسكە اسىرىلۋدا. ٷكٸمەت باسشىسىنا شيكٸ گازدى قايتا ٶڭدەۋدٸڭ ۇلتتىق باعدارلاماسى اياسىندا جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانى باياندالدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى 11%-عا اياقتالدى, بۇل رەتتە نىساننىڭ جالپى دايىندىعى 23%-عا جەتەدٸ.
ولجاس بەكتەنوۆ QazaqGaz كومپانيياسى قاتارلىق ينۆەستورلارمەن بٸرلەسٸپ جٷزەگە اسىرىپ جاتقان جوبانىڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ. زاۋىتتى پايدالانۋعا بەرۋ ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلەرٸنە قوسىمشا گاز كٶلەمٸن جٸبەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ٷكٸمەت باسشىسى ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مەن QazaqGaz-عا كەسٸپورىن قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىن جەدەلدەتٸپ, 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن اياقتاۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق پرەمەر-مينيسترگە مۇناي-گاز سالاسىنداعى ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ بٸرٸ North Caspian Operating Company (NCOC) كومپانيياسىنىڭ قاشاعان كەن ورنىنان زاۋىتقا شيكٸزاتتى تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن قۇبىر سالۋ جوباسىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارى تۋرالى مەلەمەت بەرٸلدٸ. مەسەلەن, بٷگٸنگٸ تاڭدا NCOC QazaqGaz-بەن بٸرلەسٸپ جىلىنا 700 مىڭ تونناعا دەيٸن سۇيىتىلعان كٶمٸرسۋتەكتٸ گازدى نارىققا جەتكٸزۋ بويىنشا جۇمىس ٸستەپ جاتىر. سونىمەن بٸرگە جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر گاز تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن قۇبىر ينفراقۇرىلىمىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋدا. ٶز كەزەگٸندە, فازا 2ا جوباسى جىلىنا 2,5 ملرد تەكشە مەتر, ال فازا 2B – 6 ملرد تەكشە مەتر گاز تاسىمالداۋدى كٶزدەيدٸ. ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار قازاقستاندا ٸشكٸ گاز جەتكٸزٸلٸمدەرٸن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان.
ولجاس بەكتەنوۆ «Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.» جشس (KPI) پوليپروپيلەن ٶندٸرۋ زاۋىتىندا بولدى. ينتەگراتسييالانعان گاز حيميياسى كەشەنٸ – تەڭٸز كەن ورنىنان شيكٸزاتتى قايتا ٶڭدەۋ بويىنشا قۋاتى جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەندٸ قۇرايتىن ەلٸمٸزدەگٸ العاشقى جوبا. زاۋىت ٸسكە قوسىلعان سەتتەن باستاپ 341,4 مىڭ توننا تٷيٸرشٸكتٸ پوليپروپيلەن ٶندٸرٸلدٸ.
ٷكٸمەت باسشىسىنا كەسٸپورىن 2022 جىلى ٸسكە قوسىلعان سەتتەن باستاپ قازاقستاندا پوليپروپيلەن قۇنى تۇراقتى تٷردە – زاۋىت جۇمىسىنىڭ باستاپقى كەزەڭٸندەگٸ تونناسىنا 650 مىڭ تەڭگەدەن قازٸرگٸ 450 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەگەنٸ باياندالدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا, ماركەت رەپورت مەلٸمەتٸنە سەيكەس, بۇل رەسەيمەن سالىستىرعاندا ەڭ تٶمەنگٸ سوما, وندا باعا تونناسىنا $1 280 جەتەدٸ, بەلارۋستە – $1 295, ٶزبەكستاندا – $1 090. زاۋىتتىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ – ٸشكٸ قاجەتتٸلٸكتٸ قامتۋ. مەسەلەن, 2022 جىلى قازاقستاننىڭ پوليپروپيلەن نارىعىنىڭ قۇرىلىمىنداعى KPI كەسٸپورنىنىڭ ٷلەسٸ 2%-دى قۇرادى, بۇل رەتتە يمپورت 63%-عا جەتتٸ. بيىلعى ەكٸنشٸ توقسانعا قاراي اراقاتىناس ٶزگەردٸ: زاۋىت ٷلەسٸ 25 ەسەگە جۋىق ٶسٸپ, 49%-دى قۇرادى, يمپورت 22%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. ٶتكەن 6 ايدا KPI 133 مىڭ توننا ٶنٸم ٶندٸردٸ, 2025 جىلعا ارنالعان جوسپار – 507 مىڭ توننا پوليپروپيلەن. قازاقستاندىق كەسٸپورىن ٶندٸرٸس قۋاتى جٶنٸنەن ٶزبەكستان ٶندٸرٸسٸنەن 5 ەسە (100 مىڭ توننا), تٷركييادان – 3,5 ەسە (144 مىڭ توننا), تٷرٸكمەنستاننان – 3 ەسە (171 مىڭ توننا), ەزەربايجاننان – 2,7 ەسە (180 مىڭ توننا) الدا.
«ٸشكٸ نارىققا ٶنٸمدٸ تٶمەنگٸ باعامەن ٶتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك. بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸز – وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ. سٸزدەردٸڭ ٶنٸمدەرٸڭٸز ارقىلى شاعىن جەنە ورتا كەسٸپورىنداردىڭ ودان ەرٸ دامۋى ماڭىزدى. سوندىقتان دايىن ٶنٸمدٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتە ٸشكٸ نارىققا جٶنەلتۋ كەرەك, قولدا بار ارتىعى ەكسپورتقا جٸبەرٸلۋٸ تيٸس. بۇل ساياساتتى قاتاڭ جٷرگٸزۋ قاجەت, سەبەبٸ KPI كەسٸپورنى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
زاۋىتتا شيكٸزات تەرەڭ ٶڭدەۋدەن ٶتەدٸ. قۇرىلىس, مەديتسينا, اۆتوموبيل جاساۋ, ازىق-تٷلٸك جەنە توقىما ٶنەركەسٸبٸ سالالارىندا تاپتىرمايتىن 10 پوليپروپيلەن ماركاسى ٶندٸرٸسٸ جولعا قويىلعان.
پوليپروپيلەن ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىندى ارالاۋ اياسىندا ٷكٸمەت باسشىسىنا «دوسسور – اتىراۋ» اۆتوجولىن قايتا جاڭارتۋ جوباسى تانىستىرىلدى. ۇزىندىعى 86 كم رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «اقتٶبە – اتىراۋ – استراحان» ماگيسترالٸنٸڭ ۋچاسكەسٸن 4 جولاققا دەيٸن كەڭەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. KPI زاۋىتىندا شىعارىلاتىن پوليپروپيلەن بەرٸكتٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە جالپى پايدالانۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن جول قۇرىلىسىندا قولدانىلادى. وسىلايشا, زاۋىت ٶنٸمدەرٸن قۇرىلىس يندۋستريياسىندا دا كەڭٸنەن قولدانۋ جوسپاردا بار.
اتىراۋدا پرەمەر-مينيستر مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قازٸرگٸ جاعدايىمەن جەنە دامىتۋ جوسپارىمەن تانىستى. جوبالىق قۋاتى جىلىنا 5,5 ملن توننانى قۇرايتىن اتىراۋ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىندا (امٶز) بٷگٸندە مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ 35-كە جۋىق تٷرٸن شىعارادى. بيىلعى 7 ايدا شيكٸزاتتى قايتا ٶڭدەۋ كٶلەمٸ 3,4 ملن توننانى قۇرادى.
ٷكٸمەت باسشىسى امٶز-دە حوش يٸستٸ كٶمٸرسۋتەكتەر ٶندٸرۋ مەن مۇنايدى تەرەڭ ٶڭدەۋدٸڭ تەحنولوگييالىق پروتسەسٸمەن تانىستى. بۇل كەشەندەر 2003-2018 جىلدار ارالىعىندا ٷش ساتىلى جاڭعىرتۋ بارىسىندا سالىندى, ول بەنزول مەن پاراكسيلول ٶندٸرٸسٸن ٸسكە قوسۋعا, وتىن ساپاسىن ك4/ك5 ەكولوگييالىق ساناتىنا دەيٸن جەتكٸزۋگە, قايتا ٶڭدەۋ تەرەڭدٸگٸن 90%-عا دەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. الداعى كٷزگٸ دالا جۇمىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, ٷكٸمەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە ديزەل وتىنىن تۇراقتى ٶندٸرۋدٸ جەنە تيەپ-جٶنەلتۋدٸ تولىق كٶلەمدە قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىردى.
«جارتىجىلدىق قورىتىندىسى بويىنشا مۇناي ٶندٸرۋدٸڭ 1,6%-عا تٶمەندەگەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار بٸزدە ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىندا ٶسٸم بار. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە تۇراقتى ٶسٸم ساقتالۋدا, 6 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كٶرسەتكٸش 5,1% دەڭگەيٸندە. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كٶلەمٸ 8,6%-عا, كٶلٸك جەنە قويمالاۋ – 7,3%-عا, اقپارات پەن بايلانىس 8,7%-عا ارتتى. ەل ەكونوميكاسى شيكٸزاتقا تەۋەلدٸلٸكتەن ارىلا وتىرىپ, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە باسىمدىق بەرە وتىرىپ دامۋى تيٸس», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سالالارىندا ٶندٸرٸستٸڭ ماشينا جاساۋدا 9,4%-عا, مەتالل بۇيىمدارىن ٶندٸرۋدە – 30,3%-عا, حيمييا ٶنەركەسٸبٸندە – 5,3%-عا ٶسۋٸ قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
سونداي-اق پرەمەر-مينيسترگە مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىن ودان ەرٸ جاڭعىرتۋ جوسپارى تانىستىرىلدى. ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە – اۋاعا, جەر استى سۋلارىنا, فلورا مەن فاۋناعا ەسەرٸن ازايتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸندٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەزٸرلەنگەن «تازالىق» جوباسى شەڭبەرٸندە مەحانيكالىق تازارتۋ قۇرىلىستارى مەن نورماتيۆتٸ تٷردە تازارتىلعان اعىندى سۋلارعا ارنالعان ارنانى رەكونسترۋكتسييالاۋ, سونداي-اق بۋلانۋ الاڭدارىن رەكۋلتيۆاتسييالاۋ كٶزدەلگەن. بٷگٸندە جۇمىستىڭ بٸر بٶلٸگٸ اياقتالدى. قايتا قۇرۋ نەتيجەسٸندە سارقىندى سۋلاردى تازارتۋ تيٸمدٸلٸگٸ 96%-عا جەتتٸ, مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ مٶلشەرٸ 25 مگ/ل-دەن اسپايدى. بۋلانۋ الاڭىندا 431 گا جەر قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ. جالپى ٶڭٸردە مۇناي ٶڭدەۋ جۇمىستارىن دامىتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, ەكولوگييالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا كەشەندٸ شارالار قابىلدانىپ جاتىر, دەپ باياندادى اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ سەرٸك شەپكەنوۆ. اتاپ ايتقاندا, تازارتۋ قۇرىلىستارى رەكونسترۋكتسييالاندى, 2025 جىلعا قاراي قوقىس پوليگوندارى تولىعىمەن سانيتارلىق تالاپتارعا سەيكەس كەلتٸرٸلەتٸن بولادى.
ٷكٸمەت باسشىسى «جٸگەرمۇنايسەرۆيس» زاۋىتىندا بولىپ, ٶڭٸردەگٸ ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ دامۋ قارقىنىمەن تانىستى. بٷگٸندە وبلىستىڭ ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ٷلەسٸ شامامەن 10%-دى قۇرايدى. بۇل رەتتە ماشينا جاساۋ سالاسى جەرگٸلٸكتٸ ەرەكشەلٸكتٸ ەسكەرە وتىرىپ, نەگٸزٸنەن مۇناي-گاز قىزمەتٸنە ارنالعان تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ۇسىنادى.
«جٸگەرمۇنايسەرۆيس» – ەلٸمٸزدەگٸ مۇناي ٶندٸرۋ مەن قايتا ٶڭدەۋگە ارنالعان يننوۆاتسييالىق ٶنٸم ٶندٸرەتٸن نەگٸزگٸ كەسٸپورىنداردىڭ بٸرٸ, سونداي-اق بۇرعىلاۋ قىزمەتٸ بويىنشا كٶشباسشى. دامۋدىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتى – تاۋ-كەن سەكتورىنداعى كەسٸپورىندارعا ارنالعان قۇرال-جابدىقتار شىعارۋ. بٷگٸندە زاۋىت بۇرعىلاۋ-جارۋ جۇمىستارىنا ارنالعان بۇرعىلاۋ قۇرالدارى ٶندٸرٸسٸن ٸسكە قوستى, دەپ حابارلادى «جٸگەرمۇنايسەرۆيس» ديرەكتورى ەلدار بايبولوۆ.
كەسٸپورىن سەرۆيستٸك, مەتالل كەسۋ, ۇستالىق, دەنەكەرلەۋ جابدىقتارىن, 10 مىڭ جوعارى بٸلٸكتٸ قىزمەتكەردٸ قوسا العاندا, قۋاتتى ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتكە يە. وسىعان بايلانىستى ولجاس بەكتەنوۆ نارىقتىڭ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸگٸن ٶتەۋ ٷشٸن ٶندٸرٸستٸ كەڭەيتٸپ, قۋاتىن ارتتىرۋ كەرەگٸن اتاپ ٶتتٸ.
