اۆتور: تاراس پانو
ايتپاقشى, ۇمىتىپ بارامىز: بۇل وقۋعا تۇرارلىق ماقالا.
سيرييا وپپوزيتسييالىق كٷشتەرٸنٸڭ استانادا ٶتكەن كەلٸسسٶزدەرٸ نازارباەۆتىڭ بٸتٸمگەرلٸك ۇمتىلىسىن بارىنشا اشىپ كٶرسەتتٸ.
سيرييا وپپوزيتسييالىق كٷشتەرٸنٸڭ بٸر جىلدا وسىمەن ەكٸنشٸ رەت ٶتٸپ وتىرعان كونفەرەنتسيياسى استانادا اياقتالىپ, جيىنعا قاتىسۋشىلار: «ەلدەگٸ اۋىر احۋالدى بەيبٸت تٷردە شەشۋ قاجەت» دەگەن دەكلاراتسييا قابىلدادى. ەرينە, ولاردىڭ مۇنىسى ەشكٸمگە جاڭالىق ەمەس. بٸراق, بٸر جەتٸستٸك بولسا, ول ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قاتىسۋشىلار تاراپىنان جيىنعا شاقىرىلعان 37 ادامنىڭ 29-ى اتالعان قۇجاتقا قول قويدى.
دەكلاراتسييادا نە دەلٸنگەن? ەرينە, رەسەيلٸك ديپلوماتتاردىڭ سيرييالىقتارعا قاراتا «قارۋ-جاراقتارىڭدى تاستاپ, ٷيلەرٸڭە ورالىڭدار» دەگەن ۇسىنىسى بۇل جولى ايتىلعان جوق. ايتىلسا دا, ونىڭ ورىندالماسى انىق ەدٸ. بۇل – ۋتوپييا.
شارانىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى مەن كونفەرەنتسييا مودەراتورلارى جيىننىڭ سيرييا پرەزيدەنتٸ باشار اسادتىڭ بيلٸگٸنە قارسى باعىتتالماعانىن قايتا-قايتا قايتالاۋمەن بولدى. قىزىعى, قاتىسۋشىلار دا سولاي دەسە جاراسار ەدٸ. بٸراق, ولار ٷنسٸز قالۋدى جٶن دەپ تاپتى...
– استاناداعى باسقوسۋدىڭ قانداي دا بٸر انتيٷكٸمەتتٸك نىشانى جوق. جيىندى ٶتكٸزۋدەگٸ ماقسات – سيرييا داعدارىسىنان شىعۋدىڭ جولىن ٸزدەۋ, سيرييا حالقىن قيىندىقتان قۇتقارۋ جەنە بۇل كٷرەستە حالىقتىڭ نەگٸزگٸ جاۋىن انىقتاۋ, – دەدٸ سٶز ورايىندا فرانتسييانىڭ ساياسي جەنە سىرتقى بايلانىستار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى فابەن بۋسسار.
قىزىق, يە? ازاماتتىق سوعىستىڭ جٷرٸپ جاتقانىنا 4 جىل بولدى, ميلليونعا جۋىق ادام قازا تاپتى, ال سيرييالىق وپپوزيتسيونەرلەر نەگٸزگٸ جاۋدى ەلٸ انىقتاۋ ٷستٸندە. شىنى كەرەك, بۇل تاراپتا ٷمٸتكەرلەر كٶپ.
كونفەرەنتسييا قانداي نەتيجە بەردٸ? ايتايىق. ارنايى كوميتەت قۇرىلدى, بٸرٸنشٸدەن. كوميتەتتٸڭ ٶكٸلدەرٸ جاقىن ارادا سيرييانىڭ سولتٷستٸگٸنە اتتانادى. بۇل ايماقتى كٷردتەر «يسلام مەملەكەتٸنٸڭ» جاۋىنگەرلەرٸنەن تازارتىپ, تٸپتٸ بٸرقاتار ەكٸمشٸلٸك مەكەمەلەردٸڭ جۇمىسىن جولعا قويعان بولاتىن.
انىعىندا, دەل قازٸر سيرييالىق وپپوزيتسيونەرلەرگە كٷش بٸرٸكتٸرەتٸن كەز كەلدٸ. بۇل ولاردىڭ پوزيتسيياسىنان بٶلەك, سيرييانى ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز جولى. ولاي بولماعان جاعدايدا بٷكٸل ەل اساد-پۋتين جەنە راديكالدى يسلاميستەردٸڭ اراسىنداعى سوعىس الاڭىنا اينالادى. وپپوزيتسييا از ەمەس. بارلىعى 30-دان اساتىن ۇيىم مەن فراكتسييا بار. ەگەر بۇلار بٸرٸكپەسە ەرتەڭگٸ كٷنٸ اسادتىڭ باسكەسەرلەرٸ مەن يسلاميستەردٸڭ قارۋلى كٷشتەرٸ بۇلاردى جەپ تىنادى.
جارايدى, كونفەرەنتسييانىڭ نەتيجەسٸ ٶز الدىنا, ونىڭ استانادا ٶتۋٸنٸڭ ٶزٸ قىزىقتى. جاقسى بٸلەسٸزدەر, رەسەي يسلام مەملەكەتٸنٸڭ جاۋىنگەرلەرٸ مەن سيرييا وپپوزيتسيياسىن «بٶلٸپ-جارمايدى», ەكٸ جاقتى دا تەك تەرروريستەر دەپ سانايدى.
مٸنە, وسىنداي جاعدايدا سيرييالىق وپپوزيتسيونەرلەردٸڭ باسىن قوسىپ, استانادا ٷلكەن جيىن ٶتكٸزۋ – نازارباەۆتىڭ تاراپىنان جاسالعان باتىل قادام. مۇنىڭ باتىل قادام ەكەنٸن, بٸر جاعىنان پۋتيننٸڭ سيرييانىڭ مەسەلەسٸن بٸر ٶزٸ شەشۋگە بەلسەنە كٸرٸسكەنٸ دەلەلدەي تٷسەدٸ (ەرينە, قارۋدىڭ كٷشٸمەن).
مٸنە, وسىنداي جاعدايدا استانادا سيرييا داعدارىسىنا قاتىستى كونفەرەنتسييا ٶتكٸزۋ, رەسەيلٸك بيلٸككە دەگەن نازارباەۆتىڭ سەنٸمسٸزدٸگٸ جەنە كٷدٸگٸن كٶرسەتٸپ وتىرسا كەرەك.
نەگە? بٸرٸنشٸدەن, قازاقتار سيريياداعى جاعدايدى كٸم-كٸم, بٸراق دەل پۋتيننٸڭ رەتكە كەلتٸرەرٸنە, بىلايشا ايتقاندا بەيبٸتشٸلٸك ورناتارىنا سەنبەيدٸ. وسى سەبەپتٸ بەيتاراپ الاڭ رەتٸندە ٶز قىزمەتٸن ۇسىنىپ وتىر. تاراپتاردى تٸل تابىستىرۋ ٷشٸن...
ەكٸنشٸدەن, نازارباەۆ استانا كونفەرەنتسيياسىن ٶتكٸزۋ ارقىلى پۋتينگە مىنانى ايتقىسى كەلگەندەي: «ۆلاديمير, تەك باشار اسادتىڭ عانا مٷددەسٸن ويلاۋ دۇرىس ەمەس, قارسى تاراپپەن دە سٶيلەسۋ كەرەك, ولاردىڭ پٸكٸرٸن تىڭداۋ قاجەت. «يسلام مەملەكەتٸنە» باعىتتالعان-مىس رەسەيلٸك بومبىلاردى وپپوزيتسييانىڭ تٶبەسٸنەن تاستاي سالۋ – تىعىرىقتان شىعار جول ەمەس».
نازارباەۆ تاعى مىنانى ايتقىسى كەلدٸ: «ۆلاديمير, سيرييانىڭ مەسەلەسٸن قارۋدىڭ كٷشٸمەن شەشۋ, ياعني ەسكەري وپەراتسييامەن ارالاسۋ اسا تيٸمدٸ جولعا جاتپايدى. الدىمەن سٶزگە كەلەتٸن, سٶز تىڭدايتىن تاراپتاردىڭ باسىن قوسۋ كەرەك».
ال بۇعان يسلام مەملەكەتٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ كٸرمەيتٸنٸ ايدان انىق.
بۇل ارادا استانا ۋكراين-رەسەي قاقتىعىسىنداعى مينسكٸنٸڭ, بەلارۋستٸڭ بٸتٸمگەرلٸك تەجٸريبەسٸن قولدانىپ كٶرمەك سيياقتى. بۇل رەسمي استاناعا حالىقارالىق ساحنادا بٸرنەشە ۇپاي جيناۋدىڭ تاپتىرماس جولى.
نەگٸزٸنەن مۇسىلمان مەملەكەتٸن باسقاراتىن پرەزيدەنت نازارباەۆ تٷرلٸ مۇسىلمان كٷشتەرٸنٸڭ اراسىندا تۋىنداعان ساياسي داۋ-دامايلارعا بٸتٸمگەر ەرٸ ەدٸل قازى رەتٸندە ارالاسقىسى كەلەدٸ. ىقپالدى مۇسىلمان مەملەكەتتەرٸنٸڭ كٶپشٸلٸگٸ سيرييا داعدارىسىنا ەتەنە كٸرٸگٸپ, بەلگٸلٸ بٸر تاراپتى قولداپ وتىرعاندا وسى ساياسي داۋ-دامايعا قازاقستاننىڭ دا ارالاسىپ, ٶز سٶزٸن ايتاتىن مٷمكٸندٸگٸ بار.
ەرينە, سيرييا داعدارىسىنىڭ تٷيٸنٸن تارقاتۋدى بٷگٸنگٸدەن دە جوعارى دەڭگەيدە شەشۋگە قازاقستاننىڭ ەلەۋەتٸ جەتپەسٸ انىق. سەبەبٸ, مۇنداي جاعدايدا كەلٸسسٶزدەرگە سىرت كٶز جەنە ەجەپتەۋٸر قۋاتتى تٶرەشٸ كەرەك بولادى. ايتالىق, سونىڭ بٸرٸ – اقش. ونىڭ ٸشٸندە امەريكانىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى.
ەستەرٸڭٸزدە بولسا, ۋكراينا-رەسەي كەلٸسسٶزدەرٸنە ەۋروپالىق مودەراتورلىق قاتىسقان بولاتىن.
ونىڭ ٷستٸنە, دەل قازٸر سيرييالىق وپپوزيتسيونەرلەرگە ەسەر ەتە الاتىن بٸر كٷش بولسا ول – «ۆاشينگتوندىق وبكوم». سەبەبٸ, دەل قازٸر ولار كٶمەككە مۇقتاج. پۋتيننٸڭ بومبىلاۋىنا قارسى تۇرا الاتىن ەۋە قورعانىسى كەرەك. اقش-تىڭ ايتقانىنا كٶنسە, امەريكا ولارعا بۇل قورعانىستى بەرۋگە ەزٸر.
