"ٶتكەن سەۋٸردە قازاقستان مۇناي ٶندٸرٸسٸ بويىنشا رەكورد ورناتتى: تەۋلٸگٸنە 2 ميلليون باررەل. بۇل – ەلەمدٸك ٶندٸرٸستٸڭ شامامەن 2%-ىنا جۋىق كٶرسەتكٸش. ەگەر وپەك ۇيىمى ەلەمدەگٸ ٶندٸرٸلگەن مۇنايدىڭ 40%-دان استامىن باقىلايتىنىن ەسكەرسەك, بٸزدٸڭ ٷلەسٸمٸز ولارمەن سالىستىرعاندا 5%-عا جۋىقتايدى دەگەن سٶز. الايدا وسى تۇستا ٷلكەن مەسەلە بار". ٶز جازباسىندا وسىلاي مەسەلە قوزعاعان ەكونوميست الماس چۋكين مۇنايعا قاتىستى قازاقستاننىڭ باستى تٷيتكٸلدٸ جايتتارىن تارقاتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"قازاقستان مۇناي ٶندٸرٸسٸ بويىنشا وپەك+ اياسىندا تەۋلٸگٸنە 1 ميلليون 468 مىڭ باررەلدەن اسپاۋعا مٸندەتتەلگەن. دەمەك, قازٸرگٸ ەر تەۋلٸك بويىنشا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ كەلٸسٸمشارتتاعى كٶرسەتكٸشتەن جارتى ميلليون باررەلگە اسىپ كەتكەن. بۇل – ايتارلىقتاي اۋىتقۋ. ساۋد ارابيياسى وپەك-تٸڭ نەگٸزگٸ ويىنشىسى رەتٸندە ٶندٸرٸسٸن ٶز ەركٸمەن تەۋلٸگٸنە 2 ملن باررەلگە دەيٸن قىسقارتۋعا مٸندەت العان ەدٸ. دەمەك, بٸزدٸڭ ارتىق ٶندٸرگەن جارتى ميلليون باررەلٸمٸز ساۋد ارابيياسىنىڭ ٶز ەسەبٸنەن جاساعان قىسقارتۋىنىڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸن "جەپ" قويعانداي بولىپ جاتىر", دەپ جازادى Facebook-تەگٸ پاراقشاسىندا چۋكين مىرزا قازاقستان ٶز مٸندەتتەمەسٸنەن قالاي اۋىتقىپ جاتقانىن تەمپٸشتەپ.
ال جاقىندا وپەك+ ەلدەرٸ جالپى ٶندٸرٸس كۆوتاسىن تەۋلٸگٸنە 130 مىڭ باررەلگە كٶتەرۋدٸ تالقىلاپ جاتقانداي بولعان, بٸراق ساۋد ارابيياسى كٷتپەگەن جەردەن بۇل كٶرسەتكٸشتٸ بٸردەن ٷش ەسەگە كٶبەيتۋدٸ تالاپ ەتتٸ. بۇعان مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداۋى, اقش-تىڭ تاريفتٸك ساياساتىنا بايلانىستى نارىقتاعى تۇراقسىزدىق سەبەپ بولعان سيياقتى. باعا ٶسپەسە, تىم بولماسا نارىقتاعى ٷلەستٸ ساقتاپ, وسىلايشا ٷلكەن كٶلەممەن شىعىندى جابۋ قاجەتتٸگٸ تۋىندادى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, مۇنايدى ساقتاي المايسىڭ, ٶندٸردٸڭ بە, تەز-تەز ونى ٶتكٸزۋ قاجەت. بۇل – بٸر. ەكٸنشٸدەن, ونىڭ كٶلەمٸن قىسقارتۋ دا مٷمكٸن ەمەس. مىسالى, ۆانناداعى شٷمەكتٸ بۇراپ, سۋدى توقتاتۋعا بولادى. ال كەن ورنى – ول ۆاننا ەمەس, تٸرشٸلٸك كٶزٸ. ونى جاۋىپ قويساڭىز, پارافين جەنە باسقا دا ورگانيكالىق زاتتار اقپاي تۇرىپ قالادى دا اقىرى "ٶلٸپ" تىنادى. كەن باسىندا سورعىش قۇرىلعىلار بەكەردەن بەكەر تۇرعان جوق. ونى اراسىندا باسىپ-باسىپ, قىسىمدى بٸرقالىپتا ۇستاۋ كەرەك بولادى.
"قازاقستان بولسا, وپەك+ الدىنداعى مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداۋعا دايىن ەكەنٸن قايتالاۋمەن كەلەدٸ. بٸراق, شىن مەنٸندە, بٸز ٶندٸرٸستٸ قىسقارتا المايمىز. تشو مەن NCOC سيياقتى الپاۋىت جوبالاردى توقتاتۋعا نەمەسە باياۋلاتۋعا مٷمكٸندٸك جوق, شەتەلدٸك ينۆەستورلارمەن جاسالعان كەلٸسٸمدەر قولدى بايلاپ تۇر. ۇلتتىق كومپانييادان دا تالاپ ەتە المايمىز, جاعداي قيىندايدى وندايدا. وسى جاعىنان العاندا, قازاقستان "تسۋگتسۆانگ" جاعدايىنا تاپ بولدى: قاي جاققا قادام جاساسا دا ۇتىلاتىن", - دەيدٸ ساراپشى.
بۇل احۋالدىڭ سوڭى وپەك+ كەلٸسٸمٸنٸڭ ىدىراۋىنا ەكەلٸپ سوعۋى ەبدەن مٷمكٸن. ەگەر كەلٸسٸم بۇزىلسا, قازاقستان ٷشٸن باستاپقىدا ەشتەڭە ٶزگەرمەيتٸندەي كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. مۇناي باعاسى 15-20%-عا ارزانداسا دا, ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 15-17%-عا ارتسا, تٷسەتٸن تابىس شامامەن بۇرىنعى دەڭگەيدە قالار ەدٸ. الايدا بۇل سىرتتاي قاراعانعا عانا.
"ٸس جٷزٸندە مۇنايدان تٷسەتٸن كٸرٸستٸڭ قۇرىلىمىن جاقسىلاپ قاراساق, ول ٷش بٶلٸكتەن تۇرادى: تازا پايدا (مايلى بٶلٸگٸ), ٶندٸرٸستٸ دامىتۋ مەن امورتيزاتسييا شىعىندارى (سان ەت) جەنە وپەراتسييالىق شىعىندار (سٷيەك-ساياقتار). مۇناي باعاسى تٶمەندەگەن سايىن, ەڭ الدىمەن, تازا پايدا ازايادى, ٶيتكەنٸ وپەراتسييالىق شىعىندار ٶزگەرٸسسٸز قالادى. ال تازا پايدا ازايسا, ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ, نەسيەلەر مەن سالىق تٶلەۋ, ديۆيدەندتەر بەرۋ جاعى قيىندايدى. اقىرى, جاڭا جوبالاردى توقتاپ, جۇمىسشىلار سانىن قىسقارتۋعا تۋرا كەلەدٸ. قازاقستانداعى مۇناي تابىستارىنان تٸكەلەي رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تٷسەتٸنٸ – تەك ەكسپورتتىق كەدەندٸك باج سالىعى عانا. قالعان نەگٸزگٸ تابىس كٶزدەرٸ (كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعى, رەنتالىق ەمەس سالىقتار, ارنايى تٶلەمدەر) ۇلتتىق قورعا جيناقتالادى دا, بيۋدجەتكە جىل سايىنعى ترانسفەرت تٷرٸندە عانا بەرٸلەدٸ. دەمەك, مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ الدىمەن ۇلتتىق قورعا تٷسەتٸن قاراجات كٶلەمٸنە كەرٸ ەسەر ەتەدٸ", - دەيدٸ چۋكين.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە قالىپتاسقان 60 دوللار كٶلەمٸندەگٸ مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸنٸڭ باعاسى مەملەكەت قارجىسىنا ٷلكەن قاۋٸپ تٶندٸرٸپ تۇر.
"سەبەبٸ, الداعى ٷش جىلدىق بيۋدجەت Brent ماركالى مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸ 75 دوللار دەڭگەيٸنە ساي ەسەپتەلٸپ, جوسپارلانعان. بٸر جىلدا شامامەن 700 ميلليون باررەل ساتساق, ەر باررەلدەن 15 دوللار جوعالتساق, سوندا بۇل جىلىنا كەم دەگەندە 10,5 ميلليارد دوللار كٸرٸستٸ جوعالتۋ دەگەن سٶز. وندا دا بۇل جوعالتۋ – سالىق تٷرٸندەگٸ تازا پايدانىڭ ەڭ "مايلى" بٶلٸگٸ", دەپ ناقتىلايدى ول.
ەگەر ەلەمدٸك نارىقتاعى جاعداي ٶزگەرمەسە, 2-3 تريلليون تەڭگە كٶلەمٸندە بيۋدجەتكە تاپشىلىعى ورىن الۋى مٷمكٸن.
"مۇنى جابۋ ٷشٸن ۇلتتىق قوردان الاتىن ترانسفەرتتٸ تاعى دا ارتتىرۋعا مەجبٷر بولامىز. بۇل, ەرينە, جالپى ٸشكٸ ٶنٸمگە دە, ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸككە دە, بيۋدجەت ساياساتىنا دا كەرٸ ەسەر ەتەدٸ. بٸز ٷشٸن قازٸر باستى مەسەلە – مۇناي دەۋٸرٸنٸڭ اياقتالىپ كەلە جاتقانىن مويىنداۋ جەنە ەكونوميكانى تەز ارادا ەرتاراپتاندىرۋ. قازاقستان شيكٸزاتقا تەۋەلدٸ ەكونوميكا تۇزاعىنان قۇتىلۋدىڭ جولىن دەرەۋ ٸزدەۋٸ تيٸس. ەيتپەسە, مۇنايمەن بٸرگە ٶزٸمٸز دە "قۇردىمعا" كەتە بارۋىمىز عاجاپ ەمەس", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ مامان.
