دٸن ٸستەرٸ مينيسترٸ بۇدان بىلاي شەتەلدەن دٸني بٸلٸم العىسى كەلەتٸندەردٸ قاتاڭ باقىلاۋعا الاتىنىن ايتقان. «بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە شەكتەۋ قويىلادى. ەندٸگەرٸ ەشكٸمگە ايتپاي, ٷن-تٷنسٸز كەتٸپ قالمايدى. باسقان ٸزٸن باقىلاۋعا الامىز. قايدا بارعانىن, قايدا جٷرگەنٸن ايتىپ, ەسەپ بەرەدٸ» دەگەن مينيستر.
بۇعان مىسىردا پوليتسيياعا ۇستالعان بٸر توپ قازاق ستۋدەنتٸ سەبەپ بولدى. ايتپاي كەتكەن. وسىندا وقۋعا تٷسكەن. دٸني بٸلٸم الۋعا, اراب تٸلٸن وقۋعا. رۇقسات سۇراماعان. اقىرى, ۇستالىپ تىندى. نە بٷلدٸرگەندەرٸ بەلگٸسٸز. ەلٸ ايتىلعان جوق. ەلگە ورالعاندارى كەشە عانا ٶزدەرٸنٸڭ.
عالامتوردان بۇلارعا قاتىستى بٸر دەرەك تاپتىق. كٷمەندٸ. قاۋٸپتٸ بولۋى دا مٷمكٸن. بۇلار تۋرالى جازعان مىسىر باسىلىمدارى قازاق ستۋدەنتتەرٸن بٸراز زەرتتەگەنگە ۇقسايدى. ايتۋلارىنشا, ەگيپەتكە اراب تٸلٸن ٷيرەنۋ ٷشٸن اتتانعان جاستاردىڭ وقۋ اقىسىن كاتار قايىرىمدىلىق قورى تٶلەپ بەرگەن. مۇسىلمان ەلدەرٸنٸڭ بٸرازى ات-قۇيرىعىن ٷزٸسكەن كاتاردىڭ قورى...
بۇل قايدان شىققان قور سوندا? قازاقستاندا تٸركەلگەن بە? تٸركەلسە, بٸزدٸڭ جەردە جۇمىس جٷرگٸزۋدەگٸ ماقساتى قانداي? جاۋاپ ٸزدەپ ەۋرازييا ۋنيۆەرسيتەتٸ دٸنتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, عالىم اسىلبەك ٸزبايىروۆقا حابارلاسقانبىز.
ول نە دەيدٸ?
– باقىلاۋ بولمادى عوي ول تۇستا. 90 جىلداردىڭ باسىنان باستاپ, 2000-شى جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيٸن دٸني قايىرىمدىلىق باعىتتاعى قورلاردىڭ بٸرازى ەلگە كٸرٸپ الدى. بەلسەندٸ جۇمىس جاسادى. مۇنىڭ ٸشٸندە مۇسىلمان قورلارى دا جەتٸپ ارتىلادى.
اتاپ ايتسام, مۇنىڭ ٸشٸندە ازييا مۇسىلماندارى كوميتەتٸ, يسلام جاستارىنىڭ بٷكٸلەلەمدٸك قاۋىمداستىعى بار. قازاقستاننان قونىس تاپتى بۇلار. سوڭعى جىلدارى مۇنداي ۇيىمداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ كەتٸپ جاتىر. تەك ٶكٸلدٸگٸ قالعان.
بٸلسەم, كاتار قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قازاقستاندا ٶكٸلدٸگٸ جوق. تەگٸ بٸزدٸڭ ماگيسترانتتار بۇل قورمەن ينتەرنەت ارقىلى بايلانىسقا شىققان بولۋى كەرەك.
– بۇلاردى نەگە ۇستادى? ەلٸ كٷنگە دەيٸن رەسمي اقپارات جوق قوي? قانداي دا بٸر دٸني استار ٸزدەگەن دۇرىس پا بۇل ارادان?
– دەل قازٸر مۇنداي بولجام ايتۋ اسىعىستىق. مەنٸڭشە, مىسىردا ۇستالعان قازاق جاستارى سول جاقتاعى ساياسي احۋالدىڭ تۇتقىنى بولىپ قالدى. ول جاقتاعى ديپلوماتييالىق داعدارىستان حاباردارسىزدار. مۇسىلمان ەلدەرٸ كاتاردى: «وسى كٷنگە دەيٸن «مۇسىلمان باۋىرلار» لاڭكەستٸك ۇيىمىن قارجىلاي قولداپ كەلگەن» دەپ ايىپتاپ وتىر.
ال «مۇسىلمان باۋىرلار» مىسىردا پرەزيدەنت مۋرسيدٸڭ تۇسىندا ەلدٸ بيلەدٸ, بيلٸك باسىندا بولدى. مۋرسي تاعىنان تايعاسىن, مىسىر بۇل ۇيىمعا ەل كٶلەمٸندە تىيىم سالىپ, مٷشەلەرٸن قۋدالاي باستادى. بۇعان قوسا ەگيپەت تاياۋ شىعىس, اراب ەلدەرٸنٸڭ كاتارعا قارسى جارييالاعان بويكوتىن قولداپ شىقتى.
بۇل تۇرعىدان تۇسپالداساق, مىسىر پوليتسيياسىنىڭ وقۋىن كاتار قارجىلاندىرىپ وتىرعان قازاق ستۋدەنتتەردٸ قاماۋعا العانى تەگٸن ەمەس. بٸر قۇداي بٸلەدٸ, ولار قازاق جاستارىنان «مۇسىلمان باۋىرلار» ۇيىمىمەن بايلانىسى بار» دەپ كٷدٸكتەنۋٸ دە مٷمكٸن.
– ايتپاقشى, بٸر جىلدارى سٸز ايتىپ وتىرعان «مۇسىلمان باۋىرلار» قازاقستانعا دا كٸرمەك بولدى عوي?
– يە, وقۋ ورىندارىنان باستاعان. قازاق-كۋۆەيت ۋنيۆەرسيتەتٸنە اۋىز سالعانى ەستە...
– بۇدان مىناداي ساۋال تۋىندايدى: تەرٸس اعىمدار قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ اتىن جامىلىپ, ٶز ناسيحاتىن جٷرگٸزۋٸ مٷمكٸن بە?
– جٷرگٸزگەندە قانداي. مۇندايدى باستان ٶتكەرگەنبٸز. ٸلگەرٸدەگٸ قازاق-كۋۆەيت ۋنيۆەرسيتەتٸن كۋۆەيتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك رەفورمالار قورى قارجىلاندىرعان. ۋنيۆەرسيتەت شىمكەنتتە ورنالاسقان بولاتىن.
مٸنە, وسى قور رەسەيدە تىيىم سالىنعان ۇيىمداردىڭ قاتارىنا كٸرگەن قازٸر. رەسەي مۇنداي قورلاردى ەكٸ اتتاتپايدى. كٷدٸكتەنسە – تەكسەرەدٸ, دەلەلدەسە – قۋىپ شىعادى. بٸلسەم, بۇل ۇيىم سولتٷستٸك قاپقازدا قاۋٸپتٸ ەرەكەت ەتتٸ. ويلارىن جٷزەگە اسىرىپ ٷلگەرمەدٸ, بٸراق...
ەربٸردەن سوڭ, مەسەلە يسلامدا ەمەس. باسقا دٸندەگٸ تٷرلٸ قاۋٸپتٸ اعىمدار دا وسىنداي قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ قالقاسىندا جاسىرىنىپ جاتۋى مٷمكٸن.
– مىسىرداعى جاعدايدان كەيٸن ەرمەكباەۆ (دٸن ٸستەرٸ مينيسترٸ. اۆت) شەتەلدەن دٸني بٸلٸم الۋعا بەلگٸلٸ بٸر شەكتەۋلەر قويىلاتىنىن ايتتى. بٸر جاعىنان دۇرىس شىعار, بٸراق بٸزدٸڭ جاعدايدا ٸزدەنەم دەگەن جاسقا ساپالى دٸني بٸلٸم ۇسىنا الاتىن ورتالىقتار بار ما?
– مەن بٸلسەم, قازاقستانداعى جوعارى دٸني بٸلٸم بەرەتٸن جالعىز وقۋ ورنى – «نۇر-مٷبەرەك» ۋنيۆەرسيتەتٸ عوي. بۇل وقۋ ورنىنىڭ ٶزٸ دە قازٸرگٸ دٸني بٸلٸمنٸڭ ەڭ جوعارعى تالاپتارىنا ساي ەمەس. دەڭگەيٸن كٶتەرۋ كەرەك. كەمشٸلٸگٸ كٶپ, سەبەبٸ.
قالاي بولعاندا, دٸني بٸلٸم الماسقان ماڭىزدى. ونسىز بولمايدى. الىس-بەرٸس, بارىس كەلٸسسٸز دٸني ساۋاتىمىزدى تولىقتىرا المايمىز.
دەگەنمەن, ەرمەكباەۆ تا دۇرىس ايتادى. مەنٸڭ ويىمشا, شەتەلدەگٸ دٸني وقۋ ورىندارىنا بۋىنى قاتپاعان جاستاردى جٸبەرۋ – قاتەلٸك. الدىمەن ٶز ٸشٸمٸزدە بٸلٸم جيناسىن. مەكتەپتەن ٶتسٸن. قازاقتىڭ دەستٷرٸمەن تانىسسىن, ونىڭ يسلامنىڭ قاعيداتارىمەن قانشالىقتى ٷيلەسەتٸنٸنە كٶز جەتكٸزسٸن.
انىعى, شەتەلگە شىقپاس بۇرىن بٸزدەگٸ دٸني بٸلٸم الاتىن جاستار الدىمەن تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋى كەرەك. تەرٸس اعىمداردىڭ ىقپالىندا كەتپەيدٸ سوندا. اقىل-ويى تولىسقان ادامدى شەتەلگە وقۋعا جٸبەرگەننەن بٸز دە ۇتىلمايمىز.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
