ەرەجەپ مەبەتقازيەۆ قازاقستاننىڭ بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىندا ايرىقشا ورىنى بار تۇلعا. ول ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸككە يە بولىپ, ەڭ العاش جەكە مەملەكەت رەتٸندە شاڭىراق كٶتەرگەندە قازاقستاننىڭ ەڭ العاشقى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ بولىپ, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٶزٸنە جٷكتەگەن مٸندەتٸن ابىرويمەن اتقارعان ازامات. وسىلايشا بٸلٸكتٸ مامان تەۋەلسٸز ەلدٸڭ بٸلٸم جٷيەسٸن قايتا جاساقتاپ, كەڭەس زامانىندا كەمەلدەنگەن عىلىمىن ساقتاۋدا ايرىقشا ەڭبەك سٸڭٸردٸ سول كەزدە ە. مەبەتقازيەۆتىڭ ورىنباسارى بولعان, بٷگٸندە اباي اتىنداعى قازۇپۋ رەكتورى سەرٸك پٸرەليەۆ:
– سول بٸر قيىن كەزەڭدە ەرەجەپ اعامىز بٸلٸم, عىلىم سالاسىنىڭ كٷيرەمەۋٸنە جول بەرگەن جوق. بۇدان كەيٸن دە جوعارعى وقۋ ورىنداردا رەكتور قىزمەتٸن تابىستى اتقارىپ, زامان تالابىنا ساي قازاقستان-امەريكاندىق ەركٸن ۋنيۆەرسيتەتٸن قۇرىپ, ونى ەلٸمٸزدەگٸ جەتەكشٸ وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرٸنە اينالدىردى. بٷگٸندە سول بٸلٸم ورداسى 20 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ٶتۋدە, – دەپ مايتالمان عالىمنىڭ شەبەر ۇيىمداستىرشى, بٸلٸكتٸ بولعانىن العا تارتتى.
جوعارى بٸلٸمدٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولۋ – قازٸرگٸ زامان تالابى. بۇل ەرەجەپ مەمبەتقازيەۆتٸڭ ٶمٸرلٸك ۇستانىمى دەسەك قاتەلەسپەيمٸز. جيىن بارىسىندا سٶز العان عۇلاما عالىم:
قازٸر ەلٸمٸزدە جەكە جوعارى وقۋ ورىندارى دامىپ جاتىر. بٸراق ەسەسٸنە ستۋدەنتتەرگە دەگەن تالاپ ازايا تٷسۋدە. وقۋ ورىندارى مەن ٶندٸرٸس اراسىنداعى بايلانىس ەلٸ دە ٶز دەڭگەيٸندە ەمەس. نارىقتىڭ تالاپتارى ەسكەرٸلە بەرمەيد
– مەن ٶزٸمنٸڭ بۇل كٸتابىمدا 30 جىل رەكتورلىق قىزمەتٸمدە جيناعان تەجٸريبەلەرٸمدٸ پايدالانا وتىرىپ, بٸلٸم سالاسىنداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ كٶتەرٸپ, ولاردىڭ شەشۋ جولدارىن ٸزدەستٸرۋگە تىرىستىم. ەرٸپتەستەرٸمدٸ اشىق ەڭگٸمەگە شاقىرعىم كەلەدٸ. مەن بيزنەسمەن ەمەسپٸن. ٶمٸر بويى مامان دايارلاۋمەن اينالستىم. قازٸر جاستار ٷشٸن زامان تالاپتارىنا ساي بولۋ وڭاي ەمەس. 21 عاسىر ەلەمدٸ ٶزگەرتتٸ. قازٸرگٸ جاس ماماندار جوعارى بٸلٸمدٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, ۇشقىر بولا بٸلۋٸ تيٸس. ەيتپەسە تابىستى بولۋ مٷمكٸن ەمەس, – دەدٸ ە. مەمبەتقازيەۆ.
سونداي-اق ول ەرٸپتەستەرٸمەن كەزدەسۋدە قازٸرگٸ بٸلٸم سالاسىنداعى بٸرقاتار ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ العا تارتتى. «بٸز جاس ۇرپاقتىڭ الدىندا قارىزدارمىز. ولاردى بٸز ويلاماساق كٸم ويلايدى? تالقىلايتىن مەسەلەلەر جەتكٸلٸكتٸ. وعان ەلەۋەتٸمٸز دە تەجٸريبەمٸز دە جەتەدٸ. بٸرٸنشٸدەن جاسالىپ جاتقان رەفورمالاردا جٷيەلٸلٸك جەتٸسپەۋدە. ولاردى قولعا الاردان بۇرىن جٷزەگە اسىرۋ مەحانيزمدەرٸن بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن الدىن الا ويلاستىرىپ الۋ قاجەت. قازٸر ەلٸمٸزدە جەكە جوعارى وقۋ ورىندارى دامىپ جاتىر. بٸراق ەسەسٸنە ستۋدەنتتەرگە دەگەن تالاپ ازايا تٷسۋدە. وقۋ ورىندارى مەن ٶندٸرٸس اراسىنداعى بايلانىس ەلٸ دە ٶز دەڭگەيٸندە ەمەس. نارىقتىڭ تالاپتارى ەسكەرٸلە بەرمەيدٸ, – دەدٸ ە. مەمبەتقازيەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸر جوعارى وقۋ ورىندارىندا قاعازباستىلىق تىم كٶبەيٸپ كەتكەن.
– ال بۇل وقىتۋشىلاردىڭ ويىن بٶلەدٸ, ۋاقىتىن الادى, وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, عىلىممەن اينالىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ. سونداي-اق, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامنىڭ ەڭبەك اقىسى دا جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ەمەس. سول سەبەپتٸ دە بۇل سالادا جوعارى بٸلٸكتٸ عىلىمي پەداگوگيكالىق كادرلار جەتٸسپەي جاتىر. وسىنداي سەبەپتەردٸڭ سالدارىنان وقىتۋشىلار بٸر ۋنيۆەرسيتەتتەن ەكٸنشٸ ۋنيۆەرسيتەتكە بارىپ قوسىمشا جۇمىس اتقارۋعا مەجبٷر بولۋدا. ال بۇل بٸلٸم ساپاسىنا وراسان زور نۇقسان كەلتٸرەدٸ. سونىمەن قاتار, قازٸر ەلٸمٸزدە پروفەسور-وقىتۋشىلىق قۇرامنىڭ جۇمىس ۋاقىتى جىلىنا 800-900 ساعاتتى قۇرايدى. بۇل ٶتە اۋىر سالماق. شەت ەلدەردە بۇدان ٷش ەسە از. مٸنە وسىنداي مەسەلەلەرگە سٸز بولىپ بٸز بولىپ جاۋاپ ٸزدەۋٸمٸز قاجەت, – دەدٸ ە. مەمبەتقازيەۆ.
نۇرلان جۇماحان
