[caption id="attachment_9987" align="alignleft" width="106"]
ەسييا باعدەۋلەتقىزى, جۋرناليست
بەرٸ جاتتاندى پٸكٸر تٷزٸپ, دايىن فورمۋلاعا قۇشتار زاماندا ٶزٸ بولۋعا باتىلى جەتكەن ادامدى كٶرسەك قۋانامىز. گولليۆۋدتىق شابلوندار جاس رەجيسسەرلەردٸ قۇرساۋلاپ تاستاعان كەزدە, ٶز جولىمەن جٷرگٸسٸ كەلەتٸندەردٸ تابۋ ٷلكەن تابىس. ال سول نوقتاعا باسىن سالعىسى كەلمەيتٸن ازدىڭ اراسىنان شىن مەنٸندە ماقساتىنا جەتكەن سۋرەتكەردٸ كەزدەستٸرۋ (جەنە ونىڭ بٸزدٸڭ زامانداسىمىزدان بولۋى) – تەڭٸردٸڭ جارىلقاۋى سيياقتى ەسەر ەتەدٸ. ميكەلاندجەلو انتونيونيعا كەزٸندە «ٶزٸندٸك كينو تٸلٸن تاپقانى ٷشٸن» دەگەن سىيلىق بەرگەن. ماعان سالساڭىز, ەدٸلحان ەرجانوۆقا «ٶمٸردٸ ٶزگەشە كٶرە بٸلەتٸنٸ ٷشٸن جەنە ونى كينو تٸلٸمەن كٶرسەتە بٸلگەنٸ ٷشٸن» دەگەن سىيلىق تابىستار ەدٸم.
استانادا قوعامنىڭ سانالى دەگەن ٶكٸلدەرٸنٸڭ الدىندا ٶتكەن پرەسس-كٶرسەتٸلٸمدە سول سانالى ازاماتتاردىڭ قويعان سۇراعى: “نەگە كينوڭىزدى بۇلاي اياقتايسىز?” بولدى («بۇلاي اياقتاۋعا قانداي قۇقىڭىز بار?» دەگەندەي ەسەر ەتتٸ). “سٸز نەگە قۋانىشتى فيلم تٷسٸرمەيسٸز?” دەگەندەر دە تابىلدى. اينالايىندار-اۋ, بۇل بالا ٶمٸردٸ وسىنداي راكۋرستان كٶرسە, وعان باسقاشا تٷسٸر دەپ قايتٸپ ايتۋعا بولادى? باسقاشا تٷسٸرۋ ٷشٸن ەكٸنشٸ رەت, باسقا ادام بولىپ دٷنيەگە كەلۋ كەرەك. ەشكٸمگە ۇقسامايتىن رەجيسسەر قالىپتاسىپ كەلەدٸ دەپ قۋانۋعا تيٸس بٸز, “سەن نەگە ٶزگەشە بولاسىڭ?” دەپ دٷرسە قويا بەردٸك. ول ول ما, “سٸزدٸڭ ۇلتىڭىزعا جانىڭىز اشىمايدى, قازاقتى مانسۇقتاپ جاتىرسىز, ساتقىنسىز” دەگەندەر دە تابىلدى
[caption id="attachment_9988" align="alignright" width="687"]
راس, شىن ٶنەردٸڭ باعاسىن, شىن تالانتتىڭ قۇنىن بٸلەتٸن قوعام بولسا, باياعىدا-اق سٷيٸنشٸلەپ, “دٷنيەگە سۋرەتكەر كەلدٸ” دەپ شاتتاناتىن ەدٸ. بٸراق بٸزدە, ٶكٸنٸشكە قاراي, ونداي ٶرە بولماي تۇر. بٸر-ەكٸ سىنشى جازدى, باسقالار سٷلەسوق قالدى. استانادا قوعامنىڭ سانالى دەگەن ٶكٸلدەرٸنٸڭ الدىندا ٶتكەن پرەسس-كٶرسەتٸلٸمدە سول سانالى ازاماتتاردىڭ قويعان سۇراعى: “نەگە كينوڭىزدى بۇلاي اياقتايسىز?” بولدى («بۇلاي اياقتاۋعا قانداي قۇقىڭىز بار?» دەگەندەي ەسەر ەتتٸ). “سٸز نەگە قۋانىشتى فيلم تٷسٸرمەيسٸز?” دەگەندەر دە تابىلدى. اينالايىندار-اۋ, بۇل بالا ٶمٸردٸ وسىنداي راكۋرستان كٶرسە, وعان باسقاشا تٷسٸر دەپ قايتٸپ ايتۋعا بولادى? باسقاشا تٷسٸرۋ ٷشٸن ەكٸنشٸ رەت, باسقا ادام بولىپ دٷنيەگە كەلۋ كەرەك. ەشكٸمگە ۇقسامايتىن رەجيسسەر قالىپتاسىپ كەلەدٸ دەپ قۋانۋعا تيٸس بٸز, “سەن نەگە ٶزگەشە بولاسىڭ?” دەپ دٷرسە قويا بەردٸك. ول ول ما, “سٸزدٸڭ ۇلتىڭىزعا جانىڭىز اشىمايدى, قازاقتى مانسۇقتاپ جاتىرسىز, ساتقىنسىز” دەگەندەر دە تابىلدى. اينالىپ كەتەيٸندەر, قازٸر ۇلتىنا جانى اشىمايتىن ادامدار كٶپ. جەنە ولار ەستە دە كينو تٷسٸرۋمەن اينالىسپايدى. نەمەسە تٷسٸرسە دە, ەدٸلحان سيياقتى جانايقاي ەمەس تٷسٸرەتٸندەرٸ. كٶرەرمەندٸ الدايتىن, ٶزٸن الدايتىن, “بٸزدە بەرٸ تاماشا” دەگەن جىلتىر كينو تٷسٸرەدٸ. جانى اشيتىن ادام عانا ەشكٸمگە ۇنامايتىن شىندىقتى ايتادى.
تاعى بٸرەۋلەر بولدى, “نەگە بۇلاي اياقتاي سالدىڭىز كينونى, ودان دا سول پروبلەمادان شىعۋ جولىن كٶرسەتپەدٸڭٸز بە?” دەگەن. تٷسٸنەسٸز بە, ٶنەر ەشقاشان دا رەتسەپتٸلەر ۇسىنبايدى. ول قوعامدا جارا بولسا, ونىڭ بەتٸن تىرناپ كٶرسەتۋگە مٸندەتتٸ. “قاراڭدار, نازار سالىڭدار, ەرتەڭ ٸرٸڭدەپ كەتپەسٸن” دەيدٸ. ادامداردىڭ ۇيىقتاپ كەتكەن ار-ۇياتىن وياتادى. كٶزٸن اشادى. ەگەر وسى كينونى كٶرٸپ بولعان سوڭ بٸر ادام ٶزٸن تٷزەۋگە اسىقسا, پارا الۋدان باس تارتسىن دەمەيمٸز, جانىنداعىلارعا بٸر شٶكٸم مەيٸرٸم سىيلاسا, سول دا جەتٸپ جاتىر.
سونىمەن, «ٷكٸلٸ كەمشات» نە جايلى? ادامگەرشٸلٸكتەن ماقۇرىم جٷيە جايلى. ادامداردىڭ تامىرىنان اجىراپ قالعانى تۋرالى. جارىقتى, سەۋلەنٸ سەبەمٸن دەگەن ادامنىڭ اقىرى جۇتىلىپ كەتەتٸنٸ تۋرالى. قوعامنىڭ بەزبٷيرەكتٸگٸ مەن نەمقۇرايدىلىعى تۋرالى.
[caption id="attachment_9989" align="alignleft" width="561"]
فيلمنٸڭ فابۋلاسىنا كەلەيٸك. جەتٸم قالعان دجون (ايدىن ساحامانوۆ), ەربولات (ەربولات ەرجانوۆ), ەلييا (ەلييا زاينالوۆا) دەگەن ٷش اعايىندى قالادان كٶشٸپ كەلەدٸ. قالادا كٷن كٶرە الماي, اۋىلعا, اتا-انادان مۇراعا قالعان ەسكٸ ٷيلەرٸنە ورالعان. قۇجاتتارى بار, زاڭدى يەسٸ وسىلار. بٸراق ولار مۇندا تۇرا المايدى. تۇرعىزبايدى. بۇل ٷيدە شيەتتەي بالا-شاعاسى بار جۋبا (باۋىرجان قاپتاعاي, رٶلٸن تاماشا جەتكٸزگەنٸن قوسا كەتەيٸك) ون جىلدان بەرٸ تۇرىپ كەلەدٸ ەكەن. بٸراق مەسەلە قايدا. اندرەي زۆياگينتسەۆتٸڭ «ەلەناسىنداعى» ەلەنانىڭ وتباسى سيياقتى, جۋبانىڭ وتباسى دا ماسىل. قوعامعا پايداسى جوق, ەشتەڭە ٸستەمەيدٸ, ەڭبەك ەتپەيدٸ, بٸراق باسپانالى بولعىسى كەلەدٸ. ولاردىڭ ساناسىندا: «بٸز بۇل جەردٸڭ يەسٸمٸز, سوندىقتان ماعان ٷي بەرۋگە مٸندەتتٸسٸڭ» دەگەن سەنٸم بار. ال قالادان كەلگەن جەتٸمدەردٸڭ بٸر كٸناراتى بار – ولار زاڭعا سەنەدٸ. جەنە ٶزدەرٸ الىستاپ كەتكەن اۋىلدا ولار شەتەلدٸكتەر سيياقتى. ەشتەڭە تٷسٸنبەيدٸ, ەشكٸممەن تٸل تابىسا المايدى. اۋىل ولارعا بەيمەلٸم, ساناعا سىيمايتىن تىلسىم زاڭدارمەن ٶمٸر سٷرەدٸ ەكەن. بۇل تەكەتٸرەستەن بەلگٸلٸ كينوسىنشى گٷلنار ەبٸكەەۆا قالالىق قازاقتاردىڭ تامىرىنان اجىراپ قالعانىن, جەنە ەلەمدٸ شارلاپ كەلٸپ تۋعان جەرگە ورالسا دا بٶتەن بولىپ قالاتىنىن كٶردٸ. بٸراق مىنانى قاراڭىز, اۋىل قازاعىنىڭ ٶمٸر فورماسى دا جەتٸسٸپ تۇرعان جوق. اۋىل ٶمٸرٸ بٸزدٸ قۇتقارا المايدى, ٶيتكەنٸ ول دا – كٸسٸلٸكتٸ, ەستٸ ادامنىڭ قابىلداۋى مٷمكٸن ەمەس جٷيە رەتٸندە كٶرسەتٸلٸپ تۇر. بۇل اۋىلدا (بٷكٸل قوعامىمىزدا دەپ تٷسٸنۋ كەرەك) پوليتسەي دە, پروكۋرور دا, ەڭ سوڭعى قاڭعىباس جۋبا دا تۋعان-تۋىستار. تٸپتٸ, «مەشينەمدٸ قايتار» دەيتٸن القاش ورىستىڭ دا ولارمەن بايلانىسى بار. سوندىقتان زاڭ قورعايدى, ەدٸلدٸك بار دەگەن – اڭعال بالانىڭ ەسەكدەمەسٸ. بۇل اۋىلدىڭ زاڭدارىن قابىلداي الماعاندار وعان سىيمايدى. ەندٸ ٶمٸرٸمٸزگە ورالايىقشى. شىندىعىندا بٸزدە ولاي ەمەس دەپ ايتىپ كٶرٸڭٸزشٸ? مەنٸڭشە, ەدٸلحان قوسپاسىز شىندىقتى تٷسٸرگەن جەنە سوندىقتان دا “ٷكٸلٸ كەمشاتتى” كٶرگەننەن كەيٸن بويىڭدى سۇمدىق جالعىزدىق پەن مۇڭ بيلەيدٸ.
فيلمٸندە ەۋروپالىق كينو تٸلٸنٸڭ مەدەنيەتٸ مەن ازييالىق كينو تٸلٸنٸڭ كٶڭٸل اۋانى بار. ەدٸلحان ٶمٸر تۋرالى كٶزقاراسىن جەتكٸزۋدە ٶزٸنشە كٶركەمدٸك جولدار ٸزدەيدٸ. مىسالى, بٸلٸكتٸ رەجيسسەرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ جۇمىس بارىسىندا ەيگٸلٸ كينوكارتينالاردى پايدالاناتىنى بەلگٸلٸ. ول تۇرعىدا ەدٸلحان ەرجانوۆ تا ەلەمدٸك مەدەنيەتتٸ بويىنا سٸڭٸرگەن, اسا ينتەللەكتۋال دا سەزٸمتال سۋرەتكەر ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. مىسالى, پوليتسەيدٸڭ تۋعان كٷنٸ ٶتەتٸن كٶرٸنٸستٸ الىڭىز. ٷستەلدٸڭ بٸر جاعىنا عانا جايعاسقان قوناقتاردىڭ كٶرٸنٸسٸ بٸردەن لەوناردو دا ۆينچيدٸڭ ەيگٸلٸ “قۇپييالى كەشٸن” ەسكە تٷسٸرەدٸ. ۇلى سۋرەتشٸنٸڭ جۇمىسىندا يسا پايعامباردىڭ شەكٸرتتەرٸمەن ٶتكٸزگەن سوڭعى كەشٸ بەينەلەنگەن بولاتىن. يسانى ساتىپ كەتەردٸڭ الدىندا كٸمنٸڭ كٸم ەكەنٸن بٸلۋ ٷشٸن, كٶرۋشٸلەرگە ەرقايسىسىنىڭ بەت-جٷزٸ انىق كٶرٸنسٸن دەگەن نيەتپەن, سۋرەتشٸ ولاردىڭ بەرٸن بٸر قاتارعا وتىرعىزعان. سول شىعارمادا يسانى ساتىپ كەتەتٸن يۋدا يسكاريوت بولسا, ەرجانوۆتا ەربولاتتى, ياعني ەلجۋازدىق پەن ادامگەرشٸلٸكتٸ - بٷكٸل اۋىل جۇتىپ قويۋعا دايىن وتىر.
فيلمٸندە ەۋروپالىق كينو تٸلٸنٸڭ مەدەنيەتٸ مەن ازييالىق كينو تٸلٸنٸڭ كٶڭٸل اۋانى بار. ەدٸلحان ٶمٸر تۋرالى كٶزقاراسىن جەتكٸزۋدە ٶزٸنشە كٶركەمدٸك جولدار ٸزدەيدٸ. مىسالى, بٸلٸكتٸ رەجيسسەرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ جۇمىس بارىسىندا ەيگٸلٸ كينوكارتينالاردى پايدالاناتىنى بەلگٸلٸ. ول تۇرعىدا ەدٸلحان ەرجانوۆ تا ەلەمدٸك مەدەنيەتتٸ بويىنا سٸڭٸرگەن, اسا ينتەللەكتۋال دا سەزٸمتال سۋرەتكەر ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. مىسالى, پوليتسەيدٸڭ تۋعان كٷنٸ ٶتەتٸن كٶرٸنٸستٸ الىڭىز. ٷستەلدٸڭ بٸر جاعىنا عانا جايعاسقان قوناقتاردىڭ كٶرٸنٸسٸ بٸردەن لەوناردو دا ۆينچيدٸڭ ەيگٸلٸ “قۇپييالى كەشٸن” ەسكە تٷسٸرەدٸ. ۇلى سۋرەتشٸنٸڭ جۇمىسىندا يسا پايعامباردىڭ شەكٸرتتەرٸمەن ٶتكٸزگەن سوڭعى كەشٸ بەينەلەنگەن بولاتىن
سوڭعى كەزدە بٸزدٸڭ كەڭٸستٸكتە قورعانسىزدىق مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ سيياقتى. ەلەمدٸ شۋىلداتىپ, “وسكاردىڭ” قىسقا تٸزٸمٸنە دەيٸن ٸلٸككەن “لەۆيافاندا” دا وسى مەسەلە كٶتەرٸلەدٸ. زۆياگينتسەۆ دٷنيەدەگٸ ەشكٸم جەڭە المايتىن الىپ قۇبىجىق (لەۆيافان) رەتٸندە بيلٸكتٸ نۇسقايتىن. وسى مەسەلەنٸ ەدٸلحان ەرجانوۆ تەرەڭدەتە تٷسكەن. بٷكٸل فيلمنٸڭ بويىنان كٶكتەي ٶتەتٸن تاعى بٸر پروبلەما بار. ول –نەمقۇرايلىلىق. يسا پايعامباردى ايقىشقا كەرٸپ جاتقان كەزدە حالىق كٶپ جينالىپتى دەيدٸ. سوندا بٸرەۋ جانى اشىعان, بٸرەۋ تابالاعان, ال كٶپشٸلٸك جاي عانا قىزىقتاپ قاراعان. ولار بەيتاراپتار, ولار نەمقۇرايدىلار. بٸر اڭىز بويىنشا, سونداي قىزىقتاۋشىلار ەكٸ دٷنيەدە دە باقىتقا كەنەلمەيدٸ ەكەن. ەرجانوۆتىڭ فيلمٸندەگٸ مىنا بٸر كٶرٸنٸستٸ الىڭىز. «مەنٸ ٶز ٷيٸمدە ساباپ كەتتٸ» دەپ پوليتسەيلەرگە شاعىم ايتا بارعان دجوندى سول پوليتسەيدٸڭ ٶزٸ سوققىعا جىقپاي ما? نەمەسە ەربولات: «قارىنداسىم ناۋقاس, ماعان دٶڭگەلەك كەرەك” دەپ جانۇشىرعان سەتٸن الىڭىز. ساتۋشى قىز: “ەكٸ مىڭ تەڭگە” دەيدٸ جاي عانا. «بارىم وسى, قالعانىن ەرتەڭ ەكەپ بەرەم». – «ەكٸ مىڭ تەڭگە». جەرتٶلەدە كەزدەسكەن ورىس تا ەربولاتتىڭ قولىنا تاپانشانى نەمقۇرايلى عانا ۇستاتا سالادى. بالانىڭ پوليتسەيگە كەلگەن سەتٸن الىڭىز: «مىنانى ۇستاي تۇرشى» - «اعامدى قاشان جٸبەرەسٸزدەر?» - «اعاڭ ٶلٸپ قالعان». سوتقا ارىز بەرۋگە بارعاندا قۋىقتاي تەرەزەنٸڭ ارعى جاعىنان كٶرٸنەتٸن گالستۋك يەسٸ دە “اعاڭ كەلسٸن” دەيدٸ بەيتاراپ. “ايتىپ تۇرمىن عوي, ول تٷرمەدە, مەن بولسام كەمەلەتكە تولماعام” - “سلەدۋيۋششيي” - “قالاي تٷسٸنبەيسٸز سٸز, بٸز ٷيسٸز قالايىن دەپ تۇرمىز, قارىنداسىم ناۋقاس” - “سلەدۋيۋششيي”... فيلمنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ قابىرعاعا باسىن سوققىلاپ تۇرعانداي ەلەستەيدٸ. راسىندا, بۇل قوعامدا ەشكٸم ەشنەرسەگە جاۋاپ بەرمەيدٸ.
ورىندالۋ ەرەكشەلٸگٸ سول, ەرجانوۆتىڭ تٷسٸرۋ ەستەتيكاسى سٷيسٸندٸرەدٸ, فيلمدە بارلىق دەتالدار ويلاستىرىلعان. مىسالى, دجوننىڭ تاياق جەپ كەلگەن كٶرٸنٸسٸن الىڭىز. مٶپ-مٶلدٸر اسپاندى كٶرەسٸز. بٸرتٸندەپ, ونىڭ – سۋدىڭ بەتٸندەگٸ اسپان بەينەسٸ ەكەنٸن بايقايسىز. سوسىن... سوسىن سول تازالىقتىڭ بەتٸنە شىپ-شىپ قان تامادى. بٸر تامشى, ەكٸ, ٷش... سۋ لايلانىپ سالا بەرەدٸ. ادام بالاسىنىڭ ٸڭكەر دٷنيەنٸ وسىلاي لايلاپ جٷرگەنٸ ٶتٸرٸك پە? نەمەسە مىناعان قاراڭىز. پوليتسەيدٸڭ جۇمىس ٷستەلٸنٸڭ جوعارى جاعىندا بٸرەسە ۆان گوگتىڭ “داۋىلدى اسپان استىنداعى بيداي الاڭى”, بٸرەسە بالدا بيلەپ جٷرگەن ساۋىقشىلاردىڭ بەينەسٸ ٸلٸنٸپ تۇرادى. سول پوليتسەي ناماز وقيدى, سول كابينەتتە لەنيننٸڭ سۋرەتٸ قاسقايىپ تۇر. پوليتسەي ەربولاتقا تەسٸك 500 تەڭگەلٸك بەرگەن. كەيٸن ونىڭ «ارام» قانىنىڭ ٷستٸندە سول جىرتىق 500 تەڭگەلٸك قالقىپ بارا جاتادى... ابايدى پەرەفرازالاعاندا, كينونىڭ تٸلٸ – تٸلسٸز تٸل, كٶزبەن كٶر دە, ٸشپەن بٸل. پوليتسەيدٸڭ ارقاسىنداعى قارعالاردىڭ بەينەسٸ – ەربولاتتتىڭ باسىنا بۇلت ٷيٸرٸلگەلٸ تۇرعانىن حابارلايدى. «ساۋىقشىلار» – دجوندى تٷرمەگە قاماپ قويىپ, ٶزدەرٸ تۋعان كٷن تويلاعالى جاتقاندارى نەمقۇرايدىلىعىن كٶرسەتەدٸ. لەنيننٸڭ بەينەسٸ قوعامنىڭ ەلٸ دە سول كەڭەستٸك سانادان شىعا الماعانىن ايتىپ تۇر. ناماز وقىپ الىپ, جاينامازىن جيناۋعا ەرٸنەتٸن پوليتسەيدٸڭ مۇسىلماندىعىنا دا كٷمەنمەن قارايسىز. نەمەسە جۋبانىڭ ەسٸ اۋىسقان ۇلىن الىڭىز. پوليتسەي ەكەۋٸ مۋلتفيلم كٶرٸپ وتىرادى – ەلٸ دە بالالىق شاقتان شىقپاعان, ينفانتيلدٸ, مەشەل قوعامعا نۇسقايدى. فيلمدەگٸ ادام جاساعان دٷنيەنٸڭ بەرٸ – ٷي, كەڭسە, ماشينا – جۇپىنى, سۇرىقسىز. تابيعات – جايقالىپ تۇر. جاپ-جاسىل, جەلكٸلدەك. ياعني مىناۋ مٸنسٸز دٷنيەدە سٷرەڭسٸز ٶمٸر سٷرٸپ جٷرٸپ جاتقانىمىزعا ٶزٸمٸز عانا كٸنەلٸمٸز. بۇل تۇستا فيلم سۋرەتشٸسٸنٸڭ جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ ٶتۋ كەرەك. مۋزىكا – كەرەك كەزٸندە عانا قوسىلادى, ا. ينياريتتۋدىڭ «بەردمەنٸنەن» كەيٸن باراباندى وسىنشاما دەل قولدانعان رەجيسسەر وسى ەدٸلحان ەكەنٸن مويىنداعان جٶن شىعار.
ۋىل ٶمٸرٸ بٸزدٸ قۇتقارا المايدى, ٶيتكەنٸ ول دا – كٸسٸلٸكتٸ, ەستٸ ادامنىڭ قابىلداۋى مٷمكٸن ەمەس جٷيە رەتٸندە كٶرسەتٸلٸپ تۇر. بۇل اۋىلدا (بٷكٸل قوعامىمىزدا دەپ تٷسٸنۋ كەرەك) پوليتسەي دە, پروكۋرور دا, ەڭ سوڭعى قاڭعىباس جۋبا دا تۋعان-تۋىستار. تٸپتٸ, «مەشينەمدٸ قايتار» دەيتٸن القاش ورىستىڭ دا ولارمەن بايلانىسى بار. سوندىقتان زاڭ قورعايدى, ەدٸلدٸك بار دەگەن – اڭعال بالانىڭ ەسەكدەمەسٸ.
ەدٸلحان ەرجانوۆتىڭ ەرەكشەلٸگٸ, كامەراسى كەيٸپكەرلەردٸڭ كٶزٸمەن قاراي الادى. مىسالى, اۋىل ادامدارى اعالارىن تەپكٸلەپ جاتقاندا, ەلييا تەرەزەدەن قارايدى. قارايدى دا ٶزٸ سيياقتى بەيكٷنە, سەل اۋىتقۋى بار “جاۋ بالاسىن” كٶرەدٸ. وعان قاراپ كٷلٸمسٸرەيدٸ. مىناۋ جىرتقىش ەلەمنٸڭ تەكەتٸرەستەرٸ ولارعا جات سيياقتى. ولاردى دٷنيەاۋي مەسەلەلەردٸڭ ەشقايسىسى مازالامايدى. ال دجوندى جەرلەپ جاتقان كەزدە اۋىلدىڭ ادامدارى كەنەتتەن بيلەي باستاعان سەتٸن الىڭىز. سٸز ايتارسىز, «ادامدار, قانداي ايۋان بولسا دا, بٸرەۋدٸڭ جانازاسىندا بيلەمەيدٸ» دەپ. رەجيسسەر سٸزبەن شارتتىلىقتىڭ تٸلٸندە سٶيلەسٸپ وتىر. مۇنى كٶرٸپ تۇرعان – ەربولاتتىڭ كٶزٸ. ەسٸڭٸزدە بولسا, ول جەۋتەڭدەپ پوليتسەيدٸڭ تۋعان كٷنٸنە كەلگەندە, بەرٸ بيلەي جٶنەلمەيتٸن بە ەدٸ? سودان قالعان ەسەر بۇل. «بٸرەۋدٸڭ جوعىن بٸرەۋ ەن ايتىپ جٷرٸپ ٸزدەيدٸ» نەمەسە «جانى اشىماستىڭ جانىندا باسىڭ اۋىرماسىن». دەمەك, بۇل قوعامدا اۋىرۋعا دا, ٶلۋگە دە, باقىتسىز بولۋعا دا بولمايدى. ٶيتكەنٸ, ەشكٸمنٸڭ جانى اشىمايدى. جانى اشىسا دا سوققىعا جىعادى: جۋبا سيياقتى, «كەشٸر, بالام» دەيدٸ دە, ۇرادى, «كەشٸر» دەيدٸ دە, ۇرادى. ۇرادى دا, كەشٸرٸم سۇرايدى, كەشٸرٸم سۇرايدى دا, ۇرادى. ۇرادى...
[caption id="attachment_9991" align="alignright" width="448"]
ال ەلييا ىلعي دا بٸر كٷنباعىستى قۇشاقتاپ جٷرەدٸ. وسى گٷلدٸڭ ماعىناسىن تٷسٸنٸپ كٶرەيٸكشٸ. ەرينە, ەڭ الدىمەن ەرجانوۆ جاقسى كٶرەتٸن ۆينسەنت ۆان گوگ ويعا ورالادى. ەلەمدەگٸ ەڭ ەيگٸلٸ «كٷنباعىستاردىڭ» اۆتورى بۇل ٶسٸمدٸك جايلى نە دەيتٸن ەدٸ? “جۇمىستارىمنان اشىنعان ايقاي شىعىپ تۇراتىنى ٷشٸن كەشٸرٸم سۇرايمىن, ەسەسٸنە كٷنباعىستارىمنان ريزاشىلىق ەسەدٸ” دەيتٸن. كٷنباعىستار – ۆان گوگتىڭ تورىققان ەلەمٸندەگٸ جالعىز عانا جىلى نوتا بولاتىن. ەرجانوۆتا دا سولاي. “سارى تٷس نەنٸ بٸلدٸرەدٸ سٸز ٷشٸن?” دەگەن سۇراققا رەجيسسەر: “مەن ٷشٸن بۇل جىلىلىقتىڭ, وتباسىلىق ۇيىتقىنىڭ بەلگٸسٸ” دەگەن ەدٸ. سۋرەتكەر ماقساتىنا جەتتٸ. سارى بوياۋ – كٶرەرمەنٸن باس كەيٸپكەرلەردٸڭ جان-دٷنيە تەرەڭٸنە جەتەلەيتٸن شامشىراق سەكٸلدٸ: جەتٸم بالا جىلىلىقتى اڭسايدى. ەمير بايعازيننٸڭ اسلانى قايتا-قايتا مونشاعا تٷسە بەرەتٸنٸ سيياقتى, ەرجانوۆتىڭ ەربولاتى دا وتىرا قالىپ, قولى تيگەن جەردٸ سارى بوياۋمەن سىرلاي بەرەدٸ. اسلان تازارعىسى كەلەدٸ, ەربولات وتباسىلىق جىلۋدى قايتارعىسى كەلەدٸ. بٸراق ول شاراسىز. سوندىقتان اۋىل ادامدارى دٶڭگەلەگٸن تاسىپ ەكەتكەن ماشينا دا, كەيٸن ەلييا سٷيەنٸپ قايتىس بولاتىن اق قايىڭ دا سارىعا بويالىپ شىعا كەلەدٸ. تٸپتٸ, دجوندى جەرلەگەن كەزدە باسىنا قادالعان تاقتاي دا سارىعا بويالادى.
فيلم حەپپي ەندپەن اياقتالمايدى. بٸر وتباسى ٷزٸلدٸ. بٸراق ولاردىڭ سوڭىندا “كٷنباعىس” قالدى. دٷنيەنٸڭ جارىق سەۋلەسٸن جۇتىپ ٷلگەرمەگەن ەلييا دٷنيەگە از كٷن قوناق بولعانى ٷشٸن العىس ايتتى. ەدٸلحان ەرجانوۆتىڭ دٷنيەنٸ گروتەسكٸلٸ, ازداپ ابسۋردتى كٶرۋٸ – كٶركەمدٸك كونتسەپتسيياعا اينالىپ ٷلگەرگەن. بەرٸ دە سۋرەتكەرلٸك جٷيەگە سىيىپ, ەستەتيكالىق تٸزبەكتٸ قۇراپ, بٷتٸن ەلەمدٸ – ەدٸلحان ەلەمٸن قۇراپ تۇر. جاس رەجيسسەر ٶز ستيلٸن, ٶز سوقپاعىن تاپتى, قازاقتىڭ عانا ەمەس, ەلەمدٸك كينو ٶنەرٸنە تاعى بٸر تالانتتى, بٸلٸمدار, ينتەللەكتۋال, قىزىقتى سۋرەتكەر قوسىلدى دەپ سەنٸممەن ايتا الامىز. ۋاقىتىندا ايىلعان سٶز قۇندى. بايعازيننٸڭ «ساباقتارىنان» كەيٸن بۇل – بٸزدٸڭ زامانداسىمىزدىڭ قوعامداعى قۇبىلىستار تۋرالى اشىق ايتۋعا ٶرەسٸ جەتكەن ەكٸنشٸ تۋىندى. جەنە مۇنداي رەجيسسەرلەرٸمٸز باردا, ەلٸ دە بولسا كٷدەر ٷزبەۋگە بولادى.
