بۇل ەلدە بٸراز جىل تۇرعان, كەرٸستٸڭ تۇرمىسىن, بولمىسىن جاقسى بٸلەتٸن شىعىستانۋشى داستان اقاش وسىلاي تۇجىرىمدايدى. «كورەي بٸلٸمٸ قانداي?». داستان مىرزا وسى ساۋالعا جاۋاپ ٸزدەگەن ەكەن.
بٸلەسٸز بە?..
كورەيلەر بٸلٸمگە ەرتە باستان كٶڭٸل بٶلگەن ەل. رەفورمانىڭ كٶكەسٸن كٶردٸ بۇل سالا. رەفورما دەگەندە وسى سالاعا قاتىستى ەلەمنٸڭ وزىق جوبالارىن ٷستٸ-ٷستٸنە ٷيٸپ-تٶگە بەرگەن جوق. الدىمەن زەرتتەدٸ. يە, امەريكانىڭ بٸلٸم جٷيەسٸنە قاراپ بوي تٷزەدٸ. بٸراق, «امەريكالىققا» اينالىپ كەتكەن جوق.
جالپى, كورەيلەر وسىنىسىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. ەشقاشان دا, قايتالاپ ايتايىن, ەشقاشان دا ٶزگەنٸڭ دٷنيەسٸنە ەلٸكتەمەيدٸ. قاجەتٸن الادى, قاجەتسٸزٸن لاقتىرا سالادى.
سوسىن بۇلاردىڭ قوعامىندا «وقىماساڭ, جۇمىسسىز قالاسىڭ» دەگەن قاعيدا قاتاڭ ساقتالادى. بٸلٸمسٸز جەتٸستٸككە جەتپەيسٸڭ. سودان دا شىعار, بالا بالاباقشاعا بارا سالا ماتەماتيكانى ەجٸكتەپ ٷيرەنە باستايدى. ەرٸ قارايعى بەتالىس بەلگٸلٸ... مەكتەپ, جوعارعى وقۋ ورنىنا تٷسۋ. بٸراق, بۇل ايتقانعا عانا وڭاي. ٸس جٷزٸندە اۋىر.
مىسالعا, تاڭعى ساعات 5-تە مەترو بەكەتٸندە سەن جۇمىسشىلاردى, قۇرىلىسشىلاردى ەمەس, ۇيقىسىن اشا الماي تۇرعان ستۋدەنتتەردٸ كٶرەسٸڭ. ەي, بٸر جانكەشتٸ. بىلاي قاراساڭ, ەلدٸڭ تۇرمىسى تٷزۋ. الايدا, بەسەكە كٶپ, ورىن از.
ساعات تٷنگٸ 11-00. كورەي جاستارى كٸتاپحانادا وتىرادى. كەيٸن بۇعان مەن دە تٶسەلدٸم. بايقاعانىم, ەشكٸم ٶزٸنٸڭ بٸلٸم الىپ جاتقانىن, تٷننٸڭ بٸر ۋاعىنا دەيٸن كٸتاپتان باس المايتىنىن بۇلدامايدى. بۇل ولاردىڭ قوعامدىق مەدەنيەتٸنە سٸڭٸپ كەتكەن.
بٸر جولى بۇل ەلگە وباما (اقش پرەزيدەنتٸ) كەلەدٸ. ول دا تاڭقالعان ەكەن. «بالالارىڭىزدى بالاباقشادان باستاپ وقىتاتىن بۇل نە جانتالاس?» دەپتٸ. ەسٸرەسە, انالاردىڭ رٶلٸنە. بۇل ەلدە بالا وقىتۋداعى انانىڭ رٶلٸ زور. باراك بٷي دەپتٸ: «كورەي بٸلٸمٸنەن ٷلگٸ الۋ كەرەك» (한국의 교육을 본받아야 한다). امەريكانىڭ نازارىنا ۇساق-تٷيەك دٷنيەلەر ٸلٸگە بەرمەيدٸ.
سوسىن ۇستاز بەدەلٸ دەگەن ەنشەيٸن ايتا سالاتىن سٶز ەمەس. كەرٸستەر پافوسكا بەرٸلمەيتٸن, تٸپتٸ جول بەرمەيتٸن حالىق. مەكتەبٸنە باردىم. ماڭدايشاسىندا «شەكٸرت ۇستازدىڭ كٶلەڭكەسٸن دە باسۋعا بولمايدى» دەپ جازىلىپ تۇر. ال بٸزدە شە?
بٸز قاي قاتاردامىز?
سوسىن ۇستاز بەدەلٸ دەگەن ەنشەيٸن ايتا سالاتىن سٶز ەمەس. كەرٸستەر پافوسكا بەرٸلمەيتٸن, تٸپتٸ جول بەرمەيتٸن حالىق. مەكتەبٸنە باردىم. ماڭدايشاسىندا «شەكٸرت ۇستازدىڭ كٶلەڭكەسٸن دە باسۋعا بولمايدى» دەپ جازىلىپ تۇر. ال بٸزدە شە?
ونى قويشى. ساباق ٷستٸندە ۇستازدىڭ, وقۋشىلاردىڭ دا كٶڭٸلٸن بٶلۋگە بولمايدى. مەكتەپكە عانا قاتىستى ەمەس, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى لەكتسييالاردا دا سولاي. «ساباق ۋاقىتىندا سىنىپقا پرەزيدەنت تە كٸرە المايدى» دەگەن سٶز كورەي قوعامىندا كٶپ قولدانىلادى.
بارۋ بار دا, قايتۋ بار
كورەي قوعامىندا بۇل سٶز ەلدەقاشان ماقالعا اينالىپ كەتكەن. ٶزٸمٸزشە قازاقشاعا اۋدارعان تٷرٸمٸز عوي. ماعىناسىن تٷسٸنٸپ وتىرسىز با? بۇلار دا بٸز سيياقتى بٸر كەزدە جاستاردى شەتەلگە وقۋعا جٸبەرگەن ەكەن. بٸزدٸكٸندەي «بولاشاق» باعدارلاماسى بولعان. سول كەزدە وسى سٶز اينالىمعا ەنٸپ كەتٸپتٸ. ٸشتەي بٸزدە «نۇرلى جولىمىزدىڭ» بٸلٸممەن ۇشتاسقانىن قالايمىز... بٸلٸمسٸز ەشبٸر باعدارلاما جٷزەگە اسپايدى. مەڭگٸلٸك بولمايدى.
بۇل ەل ەلەمدٸ ەكٸگە بٶلەدٸ. «بٸلٸم تۋرالى مەدەنيەتٸ بار ەلدەر» جەنە «جوق ەلدەر» دەپ. شىنىمدى ايتسام, بۇلار بٸزدٸ (قازاقستاندى) قاي قاتارعا قوساتىنىن بٸلمەيمٸن. سۇراۋعا وقتالعام. باتپادىم. جاۋابىن بٸلەتٸن سيياقتىمىن.
ۇستاز – بٸرٸنشٸ, پرەزيدەنت – ەكٸنشٸ
[caption id="attachment_9858" align="alignright" width="462"]
كورەيادا «ساباق ۋاقىتىندا سىنىپقا پرەزيدەنت تە كٸرە المايدى» دەپ ايتتىق. جالپى, كورەي پرەزيدەنتتەرٸ ٶزدەرٸن عالىم مەن ۇستازدان تٶمەن قويادى. وعان ارلانبايدى. اتاقتى پاك دجون حي (وڭتٷستٸك كورەيانىڭ 1963-79 جج. ارالىعىنداعى پرەزيدەنتٸ) بٸلٸمگە كٶپ كٶڭٸل بٶلگەن.
ۇستازدىڭ قوعامداعى رٶلٸن ايقىنداۋ, ونىڭ بەدەلٸن كٶتەرۋگە بٸرٸنشٸ كەزەكتە پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ باستاماشى بولعان.
«شەكٸرت ۇستازدى مازاق قىلاتىن تەربيەسٸز مەكتەپتە تازا بٸلٸم بەرۋ قالىپتاسپايدى» دەپ بٸر جولى قاتتى اشۋ شاقىرىپتى.
ال پاك دجون حي قازٸرگٸ وڭتٷستٸك كورەيا پرەزيدەنتٸنٸڭ ەكەسٸ. قازٸرگٸ پرەزيدەنت پاك گىن حيە بەگٸم ەكەسٸنٸڭ جولىن جالعاستىرىپ جاتىر. «قايتٸپ?» دەيسٸز عوي.
مىسالعا, بٸزدە «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى بار, ودان بۇرىن «2030 ستراتەگيياسى» بولدى. بۇلار كٷللٸ ەلدٸ دامىتۋعا ارنالعان, كٷللٸ سالانى قامتيتىن باعدارلامالار عوي. مۇنداي جوبالار كورەيلەر دە بار. تەك... ولار بولاشاق دامۋدىڭ ٶزٸن بٸر سالاعا سٷيەنٸپ باعدارلايدى.
جاقىندا بۇل ەلدٸڭ بيلٸگٸ «مەملەكەتتٸڭ جٷز جىلدىق جوسپارى – بٸلٸم سالاسىن رەفورمالاۋ» دەگەن باعدارلامانى قابىلدادى. 100 جىلدىق جوسپار?! از ەمەس, بەكەر دە ەمەس. بٸز دە وسىعان ۇقساس باعدارلاما قابىلدادىق. «جٷز مەكتەپ, جٷز اۋرۋحانا» دەپ اتالاتىن. اتى ەدەمٸ. الايدا, سونىڭ نەتيجەسٸن كٶرە الدىق پا وسى?
P.S. جاپونداردى كٶپ جازامىز. بٸراق, كورەيلەر كٶرشٸسٸنەن كەم ەمەس. تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋدەن بۇل ەل 1-شٸ ورىندا. تەحنيكا عىلىمدارىنا كٶپ كٶڭٸل بٶلەدٸ. بۇل تاراپتا جىل سايىن جارىق كٶرەتٸن كٸتاپتاردىڭ سانىن ساناپ شىعۋدىڭ ٶزٸ مٷمكٸن ەمەس.
كورەي جەنە اعىلشىن تٸلٸ باسىمدىقتا. الايدا «اعىلشىن تٸلٸمەن» اۋىراتىندار از. ايتتىم عوي, بۇلار بٸر دٷنيەگە باسىبايلى كٸرٸپ, بٸرجولاتا ەلٸكتەپ كەتپەيدٸ. قايماعىن عانا قالقىپ الادى.
وقۋدىڭ قۇنى... ارزان. ناقتى ايتسام, 1500-4000 دوللار. ودان اسپايدى. بايقاساڭىز, بٸزبەن بٸردەي. ەلدە بٸزدەگٸ وقۋ قۇنى جوعارى ما?
داستان اقاش
شىعىستانۋشى, اۋدارماشى
