كەكشىل قاسقىر

Dalanews 05 اقپ. 2015 13:16 397

بەلگىلى اقىن، مارقۇم اسقار كىرەبايەۆتىڭ كوزىنىڭ تىرىسىندە جازىلعان مىنا اڭگىمەنىڭ تانىمدىق جاعى بار ەكەنىندە كۇمان جوق. سوندىقتان دا ونى وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك.

دەرەككوز: Ras.kz

بۇل بالا كەزىمدە ءوزىم كۋا بولعان وقيعا ەدى.

قاراقۇمداعى ءبىر قۇدىقتىڭ باسىندا ەكى ءۇي ەدىك. كورشىمىز دۇيسەن دەگەن شوپان. سول كىسى ءبىر كۇنى ءبىزدىڭ ۇيدە اكەمە ءبىر اڭگىمە ايتىپ وتىردى. وسى جەردەن كو­ءرىنىپ تۇراتىن بيىك توبەنىڭ باۋرايىندا مال جايىپ ءجۇرىپ، ول قاس­قىردىڭ اپانىنا كەزدەسىپتى. اپاننىڭ الدىندا ءۇش-تورت كۇ­شىك ويناپ ءجۇرىپتى. ەرتەڭىنە كەتپەن الىپ بارىپ، ءىندى ەرىنبەي قازىپ، كۇشىكتىڭ ءبارىن ۇستاپ الىپ، ءولتى­ءرىپ تاستاپتى.

– ەرتەڭ ءوسىپ العاسىن بۇلار مالعا شابادى، – دەدى دۇيسەن.

– ءاي، بەكەر قىلعان ەكەنسىڭ، – دەدى اكەم وعان رەنجىپ. – قاس­قىر كورشىسىنە شاباتىن با ەدى. ەندى بالە بولاتىن بولدى. مالىڭا ساق بول! تىپ-تىنىش ۇيقىمدى قاندىرىپ جۇرگەن مەنى دە قارا­لاي تۇنىمەن مال كۇزەتتىرەتىن بول­دىڭ-اۋ.

ايتقانىنداي، ەكى-ۇش كۇننەن سوڭ دۇيسەننىڭ ەكى-ۇش قويىن قاسقىر ءولتىرىپ كەتتى. ودان سوڭ تاعى بىر-ەكى رەت. جەمەيدى. قوي­لار­دى تەك تاماقتاپ ءولتىرىپ كەتە بە­رەدى. جيىرمادان اسا مالى شىعىن بولدى.

ال ول ۇيدەن بىرەر ءجۇز مەتر جەردە وتىراتىن ءبىزدىڭ وتار امان.

ءبىر كۇنى ءتۇن ىشىندە دۇيسەننىڭ ءۇي جاعىنان شىققان ويبايلاعان جامان داۋىستان ءبارىمىز ورە تۇرەگەلدىك. دۇيسەننىڭ ايەلى زار جىلاپ ءجۇر. نە بولعان؟

سويتسەك، قوجايىننىڭ مال كۇزەتىندە جۇرگەنىن «زەرتتەپ» العان قاسقىر ونىڭ ۇيىنە كەلەدى. كيىز ءۇي ىستىق بولعاسىن، تۇنەمە­لىك ىرگەنىڭ ءشيىن اشىپ، كيىزىن ءتۇرىپ قويادى ەكەن. ول كەزدە شوپان بايعۇستا قانداي ءجونى ءتۇزۋ ءۇي بار. ءشيى ىسىرىلعان اشىق ىرگەدەگى كەرەگەنىڭ ساعاناعى سىنىق تا، ول جەردە ەڭبەكتەگەن ەرەسەك ادام ەركىن سىيىپ كەتەتىندەي تەسىك بار ەكەن. جانكەشتى قاسقىر سول تەسىكتەن كىرىپ، شوپان ايەلىنىڭ قۇشاعىندا جاتقان ەمىزۋلى با­لانى العان دا قاشقان عوي. بالا­نىڭ اناسى اۋەلى قورىققانىنان ءۇنى شىقپاي قالىپ، سالدەن سوڭ ەسىن جيىپ بارىپ، ويبايىن سال­عان ەكەن.

angry_wolf-1392941قاسقىر تىستەپ كەتكەن بالا تاس قاراڭعى تۇندە قايدان تابىل­سىن، ەرتەڭىنە تاڭ اتا جىرتقىشتىڭ ءىزى شىقتى. ۇيدەن شىعا ءبىر توبەدەن اسىپ، ەكىنشى توبەنىڭ باسىنا شىققان سوڭ  تاما­عىنان تىستەپ ولتىرگەن ءسابيدى تاستاپ كەتىپتى. جەمەگەن. دەنەسىن بۇلدىرمەگەن. تەك ولتىرگەن. ولگە­نىنە كوزى جەتكەسىن بارىپ، ءسابي مۇردەسىن «ەندى الا قويىڭدار» دەگەندەي توبە باسىنداعى اشىق شاعىل قۇمنىڭ باسىنا، كوزگە تۇسەتىن جەرگە قالدىرىپ كەتكەن.

بولعان وقيعانىڭ بارى وسى.

دالا تاعىلارىنىڭ ەڭ جىرت­قى­شى دا جۇرەكتىسى – قاسقىر. ولار اقىلدى دا ءمارت بولادى. ول ءوز ىنىنە تاقاۋ قونىستانعان وتارعا ەش ۋاقىتتا تيىسپەيدى ەكەن. بۇل – كورشىسىمەن بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدى قالاعانى. سول زاڭدى بۇزعان ادام – دۇيسەندى ول قاندى قۇنىكەر سانا­عان جانە ونىڭ يىسىنەن كۇ­شىكتە­ءرىن ءولتىرۋشى سول ەكەنىن قاپىسىز انىقتاعان. سوسىن ءوزى­نە-وزى انت بەرگەن: «بالادان بالانىڭ ارتىعى جوق. قانعا – قان!»

ول جانە وزىنە-وزى بەرگەن سەرتىن ورىنداپ، ءوز بالالارىن ءولتىرۋشى­دەن قان قاقساتىپ تۇرىپ كەك الدى!
دالا تاعىلارىنىڭ ەڭ جىرت­قى­شى دا جۇرەكتىسى – قاسقىر. ولار اقىلدى دا ءمارت بولادى. ول ءوز ىنىنە تاقاۋ قونىستانعان وتارعا ەش ۋاقىتتا تيىسپەيدى ەكەن. بۇل – كورشىسىمەن بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدى قالاعانى.

1988 جىلى الماتىداعى «جا­لىن» باسپاسىنان مەنىڭ بالالار­عا ارنالعان ولەڭدەر جيناعىم شىقتى. ماقتانعانىم ەمەس، كى­تاپ­تىڭ ىشىندە كوشپەندى جۇرتى­مىزدىڭ ءسالت-داستۇرىن قامتىعان جابدىقتار، دالا شوپتەرىنىڭ ءتۇر-تۇرى تۇگەلدەي قامتىلعان ءتاپ-تاۋىر ولەڭدەر بار ەدى. وسى ۇلتتىق-ەكزوتيكالىق ولەڭدەرىمنىڭ جيناعىن باستاۋىش سىنىپتار مۇعالىمدەرى، مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وزىمە دە ۇلگەرتپەي كىتاپ دۇكەندەرىنەن پىشاق ءۇستى­نەن ساتىپ الىپ كەتتى. سول كىتاپتا وسى وقيعانى سيۋجەتتى ولەڭگە اينالدىرىپ بەرە وتىرىپ، ءتۇز تاعى­لارىنىڭ قاسيەتىنەن بالالاردى حاباردار ەتكىم كەلگەن. وكىنىشكە وراي، باسپاگەرلەر ءدال سول ولەڭ­دەرىمدى جيناققا ەنگىزبەي قويىپ­تى. نەگە؟

كەيىنىرەك باسپاعا با­رىپ، ونداعى جىگىتتەرمەن سويلەس­كەنىمدە:

– الدىندا ءبىر وتار قوي تۇر­عاندا، جانىن جالداپ كيىز ۇيگە كىرىپ، ودان بالا الىپ قاشىپ، ونى جانە جەمەي تاستاپ كەتەتىن ول قاسقىر اۋىش پا، الدە ۆەگەتاريا­نەس پە؟! – دەدى ولار.

قاسقىردى سۋرەتىنەن عانا كورگەن جىگىتتەرگە مەن تابيعات زا­ڭى­نىڭ كۇردەلىلىگى، ءتىلى جوق بولعانىمەن ءاربىر جاراتىلىس يەسىنىڭ وزىنە ءتان اقىل-ساناسى، جازىل­ما­عان بۇلجىماس زاڭدارى بولا­تى­نىن قانشا دالەلدەسەم دە، ءتۇ­سىندىرە المادىم. ال ادەبيەتتىڭ توڭىرەگىندە جۇرگەن ولاردىڭ ءتۇي­سىگى وسىلاي بولسا، كوپ نارسەدەن بەيحابار، اسفالتتا وسكەن ۇرپاعىمىزدى ءبىز اتا-بابامىز مەكەن­دە­گەن دالا زاڭى مەن ۇلتتىق سانا­عا قالاي تاربيەلەمەكپىز؟!

جانىڭدى كەيدە وسىنداي ءنار­­سەلەر دە قۇلازىتادى.

اسقار كىرەبايەۆ


ۇسىنىلعان
سوڭعى جاڭالىقتار
x