قوناقتار ينستيتۋتتىڭ باس ديرەكتورى سەرٸك كەنەنباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەگٸس القاپتارىن ارالادى. ٶز كەزەگٸندە قازاق ەگٸنشٸلٸك جەنە ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, اكادەميك راحىم ورازاليەۆ ٶسٸپ تۇرعان بيدايدىڭ تٶزٸمدٸ ەرٸ مول ٶنٸم بەرەتٸن سۇرىپتارى جايىندا قىزىقتى باياندادى.
– جەر بەتٸندە شيكٸزاتتىڭ بەرٸ دە كٷندەردٸڭ-كٷنٸندە سارقىلۋى مٷمكٸن. جەر-انانىڭ ادامدارعا بەرگەن ىرىزدىعىنىڭ ٸشٸندە بيداي عانا مەڭگٸلٸك قاجەتتٸلٸك بولىپ قالادى. بٸز جوعارى تەحنولوگييالى ٶندٸرٸس قاتارىن كٶبەيتە وتىرىپ, ەگٸن شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باسا مەن بەرۋدەمٸز, – دەدٸ.
عالىم ٶز جۇمىسىندا جەردٸڭ ٶز قۇنارى مەن تابيعي تىڭايتقىشتاردى پايدالانۋدى بٸرٸنشٸ كەزەككە قويادى. «ەلەمنٸڭ دامىعان ەلدەرٸ حيمييالىق تىڭايتقىشتاردان باس تارتۋدا. ولاردا مەملەكەت تاراپىنان بەرٸلەتٸن سۋبسيدييا نەگٸزٸنەن وسى سالاعا باعىتتالعان. بۇل قازاقستان ٷشٸن دە ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتقان ەمەس», – دەيدٸ ول.
بٷگٸنگە دەيٸن ينستيتۋت عالىمدارى دەندٸ داقىلداردىڭ 116 جاڭا سۇرىبىن شىعارىپ, ٶندٸرٸسكە ەنگٸزگەن. ولاردىڭ 85 سورتى تەك قانا بيدايعا قاتىستى. دالامىز كەڭ, ەگٸس القاپتارى ەسەپسٸز بولعانىمەن قازاقستان جەرٸ قاۋٸپتٸ ەگٸنشٸلٸك ايماعى بولىپ سانالادى. سەبەبٸ, بٸزدە سۋارمالى ەگٸستٸك كٶلەمٸ ەسەپتەۋلٸ, كٶكتەن تٷسەتٸن ىلعال دا ەر جىلدارى ەرقالاي. سوندىقتان بيدايدىڭ قۋاڭشىلىققا تٶزٸمدٸ بولىپ, مول ٶنٸم بەرەتٸن تٷرٸن شىعارۋعا عالىمدارىمىز كٷش جۇمساپ كەلەدٸ.
وسى ورايدا, ينستيتۋت القاپتارىندا شىعارىلعان بيدايدىڭ جاڭا سۇرىپتارى ىلعال از بولعان جىلداردىڭ ٶزٸندە ەر گەكتاردان 18-22 تسەنتنەر ٶنٸم بەرۋگە قابٸلەتتٸ. بۇل ٶندٸرٸس رەنتابەلدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە جەتكٸلٸكتٸ كٶرسەتكٸش. ال, ىلعال قالىپتى بولعان جاعدايدا 40 تسەنتنەر ورتاشا تٷسٸم الىنسا, قار قالىڭ تٷسٸپ, جاڭبىر مول جاۋعان جىلدارى 55 – 60 تسەنتنەر ٶنٸم الۋعا مٷمكٸندٸك بار. مىسالى, جاۋىن-شاشىن مول بولعان بيىلعى جىلى بيدايدىڭ كەيبٸر سۇرىپتارىنان 60-65 تسەنتنەردەن استىق جينالادى دەپ كٷتٸلۋدە.
ينستيتۋت جۇمىسىنىڭ پەرمەندٸلٸگٸ – مۇندا شىعارىلعان بيدايدىڭ 80-نەن استام جاڭا سۇرىپتارى ەلەمنٸڭ 11 مەملەكەتٸندە ٶسٸرٸلٸپ جاتقانىنان بايقاۋعا بولادى. جىلدان-جىلعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان ەلدەردٸڭ قاتارى ارتىپ كەلەدٸ.
ال ٶزٸمٸزدە, ٶزگە وبلىستاردى ايتپاعاندا جەتٸسۋ جەرٸندە 26 جاڭا سۇرىپ كەڭٸنەن پايدالانىلۋدا. سونىڭ ٸشٸندە «قاراساي», «ستەكلوۆيدنايا – 24», «بوگارنايا» دەگەن سۇرىپتاردىڭ ساپاسى جوعارى, ماكارون ٶندٸرٸسٸندە پايدالانۋعا ٶتە قولايلى بولىپ تۇر. ايتسا ايتقانداي, بٸتٸك ەرٸ بيٸك بولىپ بوي كٶتەرگەن بيداي القابى قاراعان ادامنىڭ كٶزٸن تويعىزىپ, كٶڭٸلٸن ٶسٸرەتٸندەي. ەر شالعايدان كەلگەن قوناقتار ەر سۇرىپ جايلى مەلٸمەتتەر الىپ, ونى ٶسٸرۋدىڭ جاي-جاپسارىن بٸلٸپ جاتتى.
سەمينارعا قاتىسۋشىلار دەندٸ بۇرشاق داقىلدارى ٶسٸرٸلەتٸن القاپقا ات باسىن تٸرەگەن. جالپى, ەگٸنشٸلٸككە قاتىستى بارلىق باعىتتا جۇمىس جٷرگٸزەتٸن ەلٸمٸزدەگٸ بٸرەگەي عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قامتيتىن سالاسى كەڭ ەكەنٸنە وسى جولى كٶزٸمٸز جەتە تٷسكەن. بۇل جەردە بيدايدىڭ, تارىنىڭ, ارپانىڭ, سۇلىنىڭ, جٷگەرٸ مەن قىزىلشانىڭ اۋدانداستىرىلعان سۇرىپتارىن شىعارۋمەن قاتار, دەندٸ-بۇرشاق داقىلدارىنىڭ ساپالى ەرٸ تٶزٸمدٸ تٷرلەرٸن زەرتتەۋ جولعا قويىلعان.
بٶلەك-بٶلەك تەلٸمدەردە ٶسٸپ تۇرعان سوفلور, سويا, نوقات, جۇمىق, مايبۇرشاق, قاراقۇمىق سيياقتى ٶنٸمدەر كٸمدٸ دە بولسا قىزىقتىرارلىقتاي. مۇنداعى جٷگەرٸ القابىنداعى مويىندارىن كٶككە سٶزعان دالا ارۋىنىڭ, جەتٸسۋ جەرٸندە ەجەلدەن ٶسٸرٸلەتٸن قانت قىزىلشاسىنىڭ جاڭا سۇرىپتارى جەرمەن جۇمىس جاسايتىن شارۋاجاي جۇرتشىلىقتىڭ مٷددەلٸلٸگٸن تۋعىزۋعا تيٸستٸ.
ەلەمدٸك عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ بٸر جەتٸستٸگٸ رەتٸندە باعالاناتىن – «ترەتيكالە» ٶنٸمٸ – ححٸ عاسىردىڭ داقىلى اتاعىنا يە بولعان. بيداي مەن قارا بيدايدى بۋدانداستىرۋ ارقىلى الىنعان بۇل داقىل نەگٸزٸنەن مال ازىعى رەتٸندە جەنە ديەتالىق تاعام دايىنداۋدا پايدالانىدادى. بٸر گەكتار القاپتان 100 تسەنتنەرگە دەيٸن ٶنٸم بەرەتٸن ترەتيكالە بۇدان ەلدەقايدا از شىعىم بەرەتٸن ارپانىڭ ورنىن الماستىراتىن مٷمكٸندٸككە يە. ينستيتۋتتا ونىڭ 10-عا تارتا سۇرىبى ٶسٸرٸلۋدە.
كٷن تەرتٸبٸنە ەنگٸزٸلگەن «رەسپۋبليكالىق تۇقىم ٶندٸرۋشٸ شارۋاشىلىقتاردىڭ اسسوتسياتسيياسى» قۇرىلتاي شارتىنىڭ جوباسىمەن ينستيتۋت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى شىنبولات رساليەۆ تانىستىرىپ, جينالعان قاۋىمنىڭ ۇسىنىس ەسكەرتپەلەرٸن ەسكەرە كەلٸپ, اتالعان بٸرلەستٸكتٸ قۇرۋ جايىندا مەموراندۋم قابىلداندى. ەلٸمٸزدٸڭ ەر شالعايىنان كەلگەن ماماندار مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى ٶزدەرٸن تولعانتقان مەسەلەلەرگە قاتىستى سۇراقتارىن قويىپ, تۇششىمدى جاۋاپ تا الىپ ٷلگەرگەن. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, بۇل باسقوسۋدىڭ ەلٸمٸزدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن, سونىڭ ٸشٸندە ەگٸنشٸلٸكتٸ جامىتۋعا قوسار ٷلەسٸ قوماقتى بولادى دەگەن سەنٸممەن تارقاستىق.
قۋات قايرانباەۆ,
قاراساي اۋدانى, الماتى وبلىسى.
سۋرەتتٸ تٷسٸرگەن اۆتور.
