باستاپقى ستراتەگييا بىلاي بولعان...
ەرينە, بۇل مٸندەتتەردٸڭ بارلىعىن تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ كٶبٸنە جان-جاقتى ويلاستىرىلعان زاڭنامالىق بازاعا بايلانىستى. ال قازاقستان جاستارىنىڭ وسى باعىتتاردا ٸلگەرٸلەۋٸ ٷشٸن قانداي شارالار قولعا الىنعان, قۇقىقتىق مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلعان با, جالپى ەل ەرتەڭٸنە دەگەن سىندارلى كٶزقاراس قالىپتاسقان با?
بۇل سالاداعى العاشقى نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكت – 1991 جىلعى 28 ماۋسىمداعى «قازاق كسر-دەگٸ مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭى بولدى. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ەكونوميكانىڭ بٸر تٷرٸنەن ەكٸنشٸ تٷرٸنە كٶشۋدٸ كٶرسەتەتٸن.
بۇل قۇجاتتا دەموكراتييالىق, اشىقتىق قاعيداتتارى دا قامتىلعان ەدٸ. ەرينە, جاستاردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىن ايقىنداعان ٶزەكتٸ جەنە دەر كەزٸندە قابىلدانعان زاڭ بولدى.
ودان كەيٸنگٸ قۇجات 1999 جىلى 28 تامىزدا بەكٸتٸلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاستار ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسى. وندا جاستاردىڭ بويىندا وتانسٷيگٸشتٸك سەزٸمدٸ قالىپتاستىرۋ, ولاردىڭ ادامگەرشٸلٸك-رۋحاني دامۋى; ەڭبەك, بٸلٸم جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قۇقىقتاردى قامتاماسىز ەتۋ; ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق قاجەتتٸلٸكتەردٸ جٷزەگە اسىرۋ, ينتەللەكتۋالدىق جەنە فيزيكالىق دامۋى ٷشٸن جاعداي جاساۋ; قوعامدىق باستامانى قولداۋ جەنە ىنتالاندىرۋ; حالىقارالىق مەدەني, ەكونوميكالىق, عىلىمي جەنە بٸلٸم بەرۋ پروتسەستەرٸنە قاتىسۋ سىندى ماڭىزدى باستامالاردىڭ ورىندالۋ جولدارى كٶرسەتٸلگەن.
تۇجىرىمدامانىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2001 جىلى 2003-2004 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان جاستارى» باعدارلاماسى بەكٸتٸلدٸ. ٸس-شارالار جوسپارىندا جۇمىسسىز جاستارعا ارنالعان بوس ورىندار جەرمەڭكەلەرٸن ٶتكٸزۋ, بيزنەس-ينكۋباتورلار مەن ارنايى ۆەب-سايتتار قۇرۋ, جاستاردىڭ جاي-كٷيٸ تۋرالى مەملەكەتتٸك ەسەپتٸ جارييالاۋ جەنە سول سيياقتى جاڭا فورماتتار ەنگٸزٸلدٸ.
سەرپٸن الدى, سەڭ قوزعالدى
جاستار ساياساتىن كەيٸننەن جٷزەگە اسىرۋعا نەگٸز بولعان 2004 جىلعى 7 شٸلدەدەگٸ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭ سالانىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپٸن بەردٸ. جاڭا باستامالاردى ىنتالاندىرىپ, جاستاردىڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتتٸ. سالادا سەڭ قوزعالىپ, ٸلكٸمدٸ ٸستەر قولعا الىندى. سونىمەن قاتار, نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكت جاستاردى جەكە ەلەۋمەتتٸك-دەموگرافييالىق توپقا بٶلۋگە, ولارعا بەلگٸلٸ بٸر ەلەۋمەتتٸك قۇقىقتار مەن مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸكتەر بەرۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. جاستاردىڭ جاس شەگٸ 14 پەن 29 ارالىعىندا بەلگٸلەنٸپ, بەكٸتٸلدٸ.
2005 جىلدىڭ 9 قىركٷيەگٸندە جاستار ساياساتىنىڭ 2005-2007 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسى بەكٸتٸلدٸ. ونىڭ ماقساتتارى مىنالاردى قامتىدى: جاستاردىڭ ەلەۋمەتتٸك باعدارلانعان ٸس-شارالارىن ٶتكٸزۋ; جاستاردىڭ رۋحاني, مەدەني-اعارتۋشىلىق, كەسٸپتٸك دامۋى مەن فيزيكالىق ٸلگەرٸلەۋٸ ٷشٸن جاعداي جاساۋ; ونىڭ شىعارماشىلىق مٷمكٸندٸكتەرٸن اشۋ; جاستار ۇيىمدارىنىڭ ەلەۋمەتتەنۋٸ مەن جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن قاجەتتٸ جاعدايلار جاساۋ.
ودان ەرٸ قوعامنىڭ رۋحاني ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىن پاتريوتتىق تەربيەلەۋدٸڭ 2006-2008 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ەزٸرلەندٸ. بۇل قۇجات جاۋاپكەرشٸلٸك سەزٸمٸنەن كٶرٸنەتٸن, وتانىنىڭ, قوعامىنىڭ, وتباسىنىڭ, ٶزٸنٸڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن سانالى تاڭداۋ جاساپ, ٶز بەتٸنشە شەشٸم قابىلداي الاتىن وڭ, شىعارماشىلىق كٶزقاراسى بار ازاماتتى تەربيەلەۋدٸ كٶزدەدٸ. سونىمەن قاتار, كٷش-جٸگەرٸ مىقتى مورالدىق ٶزەگٸ بار, يكەمدٸ, ٶزگەرمەلٸ جاعدايلارعا وڭاي بەيٸمدەلەتٸن جەنە جاڭا يدەيالارعا اشىق تۇلعانى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالدى.
2015 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلدٸ. ونى جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا ايماقتارداعى جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتٸن, رەسپۋبليكالىق جەنە وبلىستىق جاستار فورۋمدارىن ٶتكٸزۋدٸ رەتتەيتٸن بٸرقاتار نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق قۇجاتتار بەكٸتٸلدٸ.
جاقىن بولاشاقتا ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن بەس ٶزگەرٸس
وسى زاڭدىق شەشٸمدەردٸڭ بارلىعى جاستار ساياساتى سالاسىن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋگە بەرٸك نەگٸز قالادى. بۇل – ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸ. سوڭعى كەزدەرٸ اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترلٸگٸ قولدانىستاعى «مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭعا بٸرنەشە نەگٸزگٸ ٶزگەرتۋلەر ەنگٸزۋمەن اينالىسۋدا.
ناقتىلاپ ايتقاندا, جاستار ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر تٷسٸنٸگٸن ەنگٸزۋ نازارعا الىنىپ جاتىر. ولارعا «بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىندا, ياعني ارنايى كەشەندەردە ەلەۋمەتتٸك, پسيحولوگييالىق, قۇقىقتىق, پەداگوگيكالىق, ەڭبەك, مەديتسينالىق قىزمەتتەر كٶرسەتەتٸن بولادى. سونىمەن قاتار, وسى جاستارعا قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ بارلىعىنا ارنايى ستاندارت ەزٸرلەنەدٸ.
ەكٸنشٸ, جاستاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرٸ بويىنشا جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن تيٸمدٸ دە ساپالى ۇيىمداستىرۋعا باسا كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. سونداي-اق كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ قولداۋ جەنە دامىتۋ, جاستاردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا قايشى كەلمەيتٸن باسقا دا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار سالالار بويىنشا قىزمەت كٶرسەتەتٸن زاڭدى تۇلعالار سانىن جيٸلەتۋگە كٷش سالىنادى.
ٷشٸنشٸ, جاستار قىزمەتكەرٸ لاۋازىمىن ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا. بۇل كەيٸنگٸ بۋىننىڭ تۇلعالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋىن قولداۋعا باعىتتالعان قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىراتىن, مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلەتتٸ ورگان بەكٸتكەن تالاپتارعا سەيكەس قاجەتتٸ بٸلٸكتٸلٸگٸ بار تۇلعا بولادى.
بەسٸنشٸ, «جاستاردىڭ دامۋ يندەكسٸ» تٷسٸنٸگٸ قالىپتاستىرىلادى. بۇل بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە سالاۋاتتىلىق, جۇمىسپەن قامتۋ, ساياسي جەنە ازاماتتىق بەلسەندٸلٸك سيياقتى بەس نەگٸزگٸ باعىت بويىنشا مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋ تۇرعىسىنان جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ كەشەندٸ كٶرسەتكٸشٸ بولۋى تيٸس.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, جوعارىدا اتالعان باستامالار جاس قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىق ەلەۋمەتتٸك كٸشٸ توپتارىمەن جۇمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جەنە مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتى سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋگە ىقپال ەتۋٸ كەرەك. سونىمەن بٸرگە, ونى قالىپتاستىرعان كەزدە جاستاردىڭ ٶز قالاۋى مەن قاجەتتٸلٸكتەرٸن ەسكەرگەن جٶن. وسىلايشا, ولاردىڭ پايىمىنا ساي, مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتىن ٸسكە اسىرۋدا بٸرٸنشٸ كەزەكتە جۇمىسپەن قامتۋعا, جاس وتباسىلاردى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق جاستاردىڭ مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋدىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸنە, پايدالى بٸلٸم بەرۋگە نازار اۋدارۋ قاجەت.
مەملەكەتتٸك باعدارلامال كٶزدەگەن مەجەدەن كٶرٸنۋدە
ارنايى ۇيىمداستىرىلعان ساۋالناما قورىتىندىسىنا سەيكەس, ٶڭٸرلەر بويىنشا جاس وتباسىلاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن قوستاناي (48,8 پايىز), پاۆلودار (43,1 پايىز) جەنە اقتٶبە (42,1 پايىز) وبلىستارىنىڭ جاس تۇرعىندارى اتاپ ٶتۋدە. اتىراۋ (56,3 پايىز) جەنە قىزىلوردا (49,5 پايىز) وبلىستارىنىڭ رەسپوندەنتتەرٸ جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەلەرٸن شەشۋ تۋرالى كٶبٸرەك ايتقان. بٸلٸمنٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن ساپاسىن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸنە باتىس قازاقستان (23,5 پايىز), قىزىلوردا (20,4 پايىز) وبلىستارى مەن الماتى قالاسىنىڭ (20,4 پايىز) رەسپوندەنتتەرٸ كٶبٸرەك نازار اۋدارىپتى.
ساۋالناما بارىسىندا رەسپوندەنتتەرگە مەملەكەتتٸك جاستار ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى دا ساۋال قويىلعان. جاستاردىڭ 48 پايىزى جاستاردى قولداۋ مەن دامىتۋ تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر دەپ جاۋاپ بەرگەن. ولاردىڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەت جاستاردى قولداۋ باعىتىندا بٸرشاما بەلسەندٸ جۇمىستار اتقارۋدا, تٷرلٸ جوبالار جٷزەگە اسىرىلۋدا. ساۋالناما نەتيجەسٸ بويىنشا مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا قاتىساتىن جاستاردىڭ سانى 2,3-9,9 پايىزدى قۇرايدى.
ەڭ كٶپ قاتىسۋ جۇمىسپەن قامتۋعا قاتىستى باستامالاردا اتاپ ٶتٸلدٸ. مەسەلەن, جاستاردىڭ 9,9 پايىزى «جاستار تەجٸريبەسٸنە», 9,2 پايىزى «جاسىل ەل» باعدارلاماسىنا قاتىسقان.
مەملەكەتتٸك باعدارلامالارعا قاتىسقانداردىڭ قاناعاتتانۋ دەڭگەيٸ ايتارلىقتاي جوعارى – بارلىق دەرلٸك باعدارلامالار مەن جوبالار بويىنشا ول 80 پايىزدان اسادى («تولىق قاناعاتتاندىرىلدى» جەنە «قاناعاتتانارلىق» دەگەن جاۋاپتاردىڭ قوسىندىسى). قاناعاتتانۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيٸ «سەرپٸن-2050» باعدارلاماسىنا (60,3 پايىز – تولىق قاناعاتتاندىرىلدى, 32,4 پايىز – جەتكٸلٸكتٸ قاناعاتتاندىرىلدى), «جاسىل ەل» جوباسىنا (56,3 پايىز – تولىق قاناعاتتاندىرىلدى, 33,3 پايىز – بٸرشاما قاناعاتتاندىرىلدى) , «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەنديياسىنا (64,7 پايىز – تولىق قاناعاتتاندىرىلدى, 24,7 پايىز – جەتكٸلٸكتٸ قاناعاتتاندىرىلدى) قاتىستى ايقىندالعان.
جاستار ساياساتىندا ەسكەرٸلۋٸ تيٸس ون جاعداي
قازٸرگٸ قازاقستاندىق جاستاردىڭ پٸكٸرلەرٸ مەن تالاپتارىن, سونداي-اق ەرتٷرلٸ سوتسيولوگييالىق ساۋالنامالار مەن ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرلەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, جالپى العاندا, جاستار ساياساتىن قالىپتاستىرۋ كەزٸندە مىنالارعا نازار اۋدارۋ كەرەك دەپ وي تٷيۋگە بولادى:
بٸرٸنشٸدەن, وتباسى ينستيتۋتىن ەلسٸرەتٸپ الماۋ قاجەت. بٷگٸنگٸ تاڭدا وتباسىنىڭ دەستٷرلٸ ەمەس تٷرلەرٸ – ازاماتتىق نەكە, اتا-اناسىنىڭ بٸرەۋٸ عانا بار وتباسى, ەكٸنشٸ ەيەلٸ بار وتباسى, بالاسىز وتباسى (بالالى بولۋدان سانالى باس تارتۋ), سولوگامييا (جالعىزدىقتى سانالى تٷردە تاڭداۋ, ۇزاق مەرزٸمدٸ وتباسىلىق ٶمٸردەن باس تارتۋ) كەڭ تارالۋدا. مۇنداي تاڭداۋدىڭ سالدارى بالالار مەن جاستار سانىنىڭ ازدىعىنا جەنە حالىقتىڭ قارتايۋىنا الىپ كەلەتٸنٸ سٶزسٸز.
ەكٸنشٸدەن, كورپوراتيۆتٸك بيۋروكراتييادان ستارتاپتار نارىعىنا جەنە فريلانس يندۋستريياسىنا كٶشۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە كٸرٸسەتٸن ۋاقىت كەلدٸ. قازاقستاندا 2 ميلليونعا جۋىق ادام ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىسا, ولاردىڭ ايتارلىقتاي بٶلٸگٸن جاستار قۇرايدى. كٶبٸسٸ ٶزدەرٸن فريلانسەر رەتٸندە كٶرسەتەدٸ نەمەسە بٸرنەشە جۇمىس ورنىندا ەڭبەك ەتەدٸ. ولار ەركٸن كەستەنٸ, «تٶمەنگٸ جەنە تٶبەسٸ جوق» شەكسٸز تابىستى, كٶپ تاپسىرمانى جەنە ٶزٸن-ٶزٸ تەربيەلەۋدٸ قۇرمەتتەيدٸ. بۇل سالادا شاشتارازدار مەن استرولوگتاردان اقپاراتتىق بيزنەسمەندەر مەن قارجىلىق كەڭەسشٸلەرگە دەيٸنگٸ كٶپتەگەن ماماندىقتار ۇسىنىلعان.
ٷشٸنشٸدەن, جوعارى ۇتقىرلىق ۇعىمىن قالىپتاستىرۋعا نازار اۋدارۋ كەرەك. جاستار دەستٷرلٸ نورمالار مەن نەگٸزدەردەن ازات بولدى, ولار ٶز ەلٸن, جۇمىسىن, قورشاعان ورتاسىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا ٶزگەرتۋگە قابٸلەتتٸ بولۋدى قالايدى, ولار الداعى ونجىلدىقتاردا يپوتەكاعا بايلانعىسى كەلمەيدٸ. قازٸرگٸ جاستار ٶز باسپاناسىن «كەيٸنٸرەك» ساتىپ الۋعا بەيٸم جەنە ساتىپ الۋدان گٶرٸ جالعا الۋدى جٶن كٶرەدٸ.
تٶرتٸنشٸدەن, دەستٷرلٸ ساياسي فورمالاردان الشاقتاۋدى تەجەگەن جٶن. Deutsche Bank-تٸڭ 2030 جىلعا ارنالعان بولجامىندا اتاپ ٶتٸلگەندەي, «جاس ۇرپاقتىڭ ساياسي پروتسەستەردەن الىستاۋ سەزٸمٸن ەلەۋسٸز قالدىرۋعا بولمايدى», ٶيتكەنٸ «ولار كەرٸ سوققى جاساي الادى». ساياساتسىزدىقتىڭ كٷشەيۋٸمەن قاتار جاستاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندٸلٸگٸ دە ارتىپ كەلەدٸ, بۇل ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن قورعاۋ ماقساتىنداعى جاپپاي نارازىلىقتاردا كٶرٸنەدٸ.
بەسٸنشٸدەن, دەستٷرلٸ باق-قا سەنٸمسٸزدٸكتٸڭ ارتۋى الاڭداتارلىق دەڭگەيگە جەتتٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر نەگٸزگٸ اقپارات كٶزٸ رەتٸندە ەرەكەت ەتەدٸ, ال بەلگٸلٸ بٸر حاباردى تاراتۋشىنىڭ بەدەلٸ مەن اۋديتوريياسى ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
التىنشىدان, تسيفرلاندىرۋ ۋاقىتتىڭ تالابى بولىپ تۇر. زەرتتەۋلەرگە سەيكەس, 2022 جىلى بارلىق ونلاين كونتەنتتٸڭ 82 پايىزى بەينە فورماتتا كٶشەدٸ. سولاي بولدى دا. قازٸرگٸ جاستار اراسىندا باعدارلامالاۋ تٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸن بٸلۋ قالىپتى جاعدايعا اينالۋدا, ال ورتا مەكتەپ وقۋشىسى تەلەگرام-بوتتىڭ كودتاۋىن جازۋعا ەبدەن قابٸلەتتٸ. ەرتەڭ قانداي مازمۇندى تۇتىناتىنىمىزدى بٷگٸن جاستاردىڭ ٶزٸ ايتادى.
جەتٸنشٸدەن, تاعامعا دەگەن جاڭا كٶزقاراس قالىپتاستى. ٷيدەگٸ دەستٷرلٸ تاعامنان باس تارتىپ, شاعىن تاعامدار مەن ازىق-تٷلٸك جەتكٸزۋگە كٶشۋ بايقالادى, ال كەيبٸر جاستار قورشاعان ورتاعا جەنە جانۋارلار ەلەمٸنە دەگەن كٶزقاراسىنا بايلانىستى ۆەگەتارياندىققا اۋىسادى. قازٸرگٸ جاستار اس قابىلداۋدى وتباسىلىق دەستٷردٸڭ بٸر تٷرٸ رەتٸندە قاراستىرمايدى.
توعىزىنشىدان, ەرٸكتٸلٸك تۋرالى جاڭا تٷسٸنٸك قالىپتاسىپ ٷلگەردٸ. دەستٷرلٸ تٷردە الترۋيزم دەپ ەسەپتەلسە, بٷگٸندە ول قوعامعا پايدالى قىزمەتتٸ ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋ جەنە مانساپتىق ٶسۋمەن بٸرٸكتٸرۋگە ۇمتىلۋ رەتٸندە قاراستىرىلادى. نەگٸزگٸ ماقسات - ٶز داعدىلارىڭىزدى جەنە جەكە قاسيەتتەرٸڭٸزدٸ جەتٸلدٸرۋ. سونداي-اق ولار ٶز تٷيٸندەمەلەرٸن تولتىرۋعا, جاقسى ۋاقىت ٶتكٸزۋگە, جۇمىس تەجٸريبەسٸن جيناقتاۋعا جەنە كەسٸبي قىزمەت سالاسىنا قاتىسۋعا ەرٸكتٸ.
ال, ونىنشىدان, مۋلتيترەندتٸك نەمەسە مەدەني دەليميتاتسييا بويىنشا اتاۋعا بولادى. قازاقستاندىق جاستاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ بەلگٸلٸ بٸر ٷمٸت پەن سەنٸمگە يە, ەسٸرەسە امەريكاندىق ٶمٸر سالتى تۋرالى يدەيالاردىڭ ارقاسىندا باتىس ەلەمٸمەن سەيكەستەنەدٸ. باسقالارى وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا ەلدەرٸنە قۇمار. مىسالى, كورەي تولقىنى (نەمەسە حالليۋ) تەلەحيكايالارمەن نەمەسە مۋزىكامەن شەكتەلمەيتٸن جاھاندىق جانر. كٶپتەگەن جانكٷيەرلەر كورەي كيٸمٸن, كوسمەتيكاسىن جەنە كورەي تاعامدارىن يمپورتتاۋ نارىعىن جاسايدى. دەستٷرلٸ مۋلتفيلمدەردٸڭ ورنىن مانگا (كوميكس) جەنە انيمە سەريالدارى باسىپ جاتىر. بٷگٸنگٸ تاڭدا K-pop جاستاردى كيٸندٸرەدٸ, تاماقتاندىرادى جەنە باعىتتايدى. تٷرلٸ مەدەني سەيكەستەندٸرۋ كودتارىمەن قاتار, دٸني فاكتور ماڭىزدى رٶل اتقارادى: سوڭعى جىلدارى دەستٷرلٸ يسلام قۇندىلىقتارى (ورازا ۇستاۋ, جۇما كٷنٸ مەشٸتكە بارۋ) جاستار اراسىندا تانىمال بولدى.
مەملەكەتتiك جاستار ساياساتىن قالىپتاستىرۋ كەزiندە جاستاردىڭ قاجەتتiلiكتەرiن, مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن مٷددەلەرiن ەسكەرە وتىرىپ, ولارعا جاڭا ەلەۋمەتتiك جاعدايلار جاساۋ ماقساتىندا جوعارىدا اتالعان تەندەنتسييالاردى ەسكەرۋ قاجەت. تيٸسٸنشە, دامىعان ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸنە نەگٸزدەلگەن جاستار ساياساتىنىڭ جاڭا بٸرتۇتاس تۇجىرىمداماسىن قايتا باعدارلاۋ, مٷمكٸن, قۇرۋ قاجەت. قازٸرگٸ جاستاردىڭ اعىمداعى مٷددەلەرٸ مەن قاجەتتٸلٸكتەرٸن تالداۋدى ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت زاڭنامالىق دەڭگەيدە حالىقتىڭ وسى توبىنىڭ ەلەۋەتٸن ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا جەنە جاقسارتۋعا ۇمتىلادى.
