وسى كٷنگە دەيٸن نۇر-سۇلتان قالاسى سەۋلەت, قالا قۇرىلىسى جەنە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتٸن اتقارعان.
نۇرلان مىرزا 90-شى جىلدارى تۋعان شاھارى سەمەي قالاسىندا كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىستى. قازاقستاننىڭ 3 دٷركٸن چەمپيونى «ەلٸم-اي» فۋتبول كلۋبىنىڭ جەڭٸستٸ سەتتەرٸ قازٸرگٸ اباي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸمەن تٸكەلەي بايلانىستى.
Dalanews.kz ٸسكەرلٸگٸمەن تانىلعان نۇرلان ۇرانحاەۆ جايلى, ٶڭٸردە بٸرگە ەڭبەك ەتكەن بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بولعان عالىمجان جاقييانوۆ پەن سۇحباتتاسىپ, پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
«مەن سەمەي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بولعان كەزدە, نۇرلان قالادا الدىڭعى قاتارداعى كەسٸپكەر, بەلسەندٸ ازامات ەدٸ. سول ۋاقىتتان بٸلەتٸنمٸن. جاسىراتىنى جوق وتباسىمىزبەن دە ارالاسقانبىز. ول سپورتتىڭ ەسٸرەسە, فۋتبولدىڭ جانكٷيەرٸ بولاتىن.
بٸر كٷنٸ كەلٸپ, قالامىزدا اياق دوپتى جانداندىرساق دەگەن تٸلەگٸن بٸلدٸردٸ. باستاماسىن قولداپ, جەرگٸلٸكتٸ بيزنەسمەندەردٸڭ باسىن قوسىپ, بٸر اۋىزدان نۇرلاننىڭ فۋتبولدى جانداندىرۋ يدەياسىن قۇپتادىق.
سونىمەن جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن بٸر تيىندا شىعارماي, دەمەۋشٸلەردٸڭ جەردەمٸمەن كوماندا اياعىنان نىق تۇرا باستادى.
94-95-شٸ جىلدارى ەلٸمٸزدٸڭ ەكٸ دٷركٸن چەمپيونى بولدى. العاشقى رەت وسى نۇرلان, قازاقستانعا برازييالييا ەلٸنەن شەت ەلدٸك ويىنشىلار الدىرتىپ, «ەلٸم-ايدا» جاقسى ويىن ٶرنەگٸن كٶرسەتكەن ەدٸ.
دەمەك, فۋتبولدىڭ وتانى سەمەي جەرٸندە اياق دوپتىڭ قايتادان جاندانۋىنا نۇرلان ۇرانحاەۆتىڭ قوسقان ٷلەسٸ زور. مٸنە, سول كەزدە ۋاقىتپەن ساناسپاي, تىڭباي ەڭبەك ەتكەنٸن جاقسى بٸلەمٸن», – دەدٸ عالىمجان جاقييانوۆ.
– نۇرلان تەلمانۇلىنىڭ سپورتان بٶلەك, قوعامعا قانداي پايداسىن تيگٸزدٸ?
– ٶزٸڭٸز جاقسى بٸلەسٸز, 1995 جىلى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى يۋنەسكو كٶلەمٸندە اتالىپ ٶتتٸ. ەسٸرەسە, حالىقتىق تويعا سەمەي وبلىسى ٷلكەن كٷش تٷستٸ.
مٸنە, سول كەزدە نۇرلان دا باسقا كەسٸپكەرلەرمەن بٸرگە قول ۇشىن سوزىپ, ازاماتتىعىن بٸلدٸرٸپ, قارجىلاي قولداۋ كٶرسەتكەن ەدٸ. سونىمەن قاتار وبلىستا بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەرگە, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى قولداۋ ماقساتىندا «بالاۋسا» قايىرىمدىلىق قورىن قۇرعان بولاتىنبىز.
مٸنە, وسى قورعا دا ٶز دەڭگەيٸندە قارجىلىق كٶمەك كٶرسەتٸپ تۇردى.
– ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ جارلىعىمەن نۇرلان ۇرانحاەۆ اباي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. توقاەۆتىڭ كادرلىق تاڭداۋىنا نە دەيسٸز?
– نۇرلان سەمەيدٸڭ ٶز تۋماسى. تۋعان جەرٸندە ەكٸم بولعانى ورىندى.
ەكٸنشٸ جاعىنان الىپ قاراساق, مەنٸڭ كٶزقاراسىم بويىنشا ەكٸمدٸ تاعايىنداماي, حالىق تاڭداپ, سايلاسا دەيمٸن. حالىق الدىندا جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جوعارى بولۋشى ەدٸ.
ەلٸپتٸڭ ارتىن باعايىق, اباي وبلىسىنا ەكٸم بولۋ وڭاي ەمەس. باسىمنان ٶتكەن. جاقسى تٷسٸنەمٸن. ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعداي ٶتە كٷردەلٸ. ٶندٸرٸس ورىندارى توقتاپ تۇر.
اباي وبلىسىنىڭ ورتالىعى سەمەي قالاسى دا سوڭعى كەزدەرٸ دامىماي قالدى. كٶپتەگەن مەسەلەلەر شەشۋ كەرەك. ۋاقىت كٶرسەتەدٸ.
– وتىز جاسىندا وردا بۇزعان نۇرلان ۇرانحاەۆتىڭ بويىنداعى قانداي قاسيەتٸن باعالار ەدٸڭٸز?
– ەكەسٸ مارقۇم تەلمان اقساقال وبلىسقا تانىمال اتقامٸنەرلەردٸڭ بٸرٸ ەدٸ. ال نۇرلاندى ەل بٸلەتٸن, كەسٸپكەر, ٸسكەر, بەلسەندٸ ازامات رەتٸندە بٸلەمٸن. مٸنەزدەمەنٸ جاقسى جاعىنان عانا بەرە الامىن.
– سەمەي وبلىسىنىڭ سوڭعى ەكٸمٸ رەتٸندە, اباي وبلىسىنىڭ تۇڭعىش ەكٸمٸنە قانداي اقىل-كەڭەس بەرەر ەدٸڭٸز?
– بٸر تٸلەك,
حالىقپەن قازاق تٸلٸندە سٶيلەسٸپ, وبلىسقا قارايتىن شالعاي جاتقان اۋىل, اۋداندارعا جيٸ ات باسىن بۇرىپ, سول ەلدٸ مەكەننٸڭ تۇرعىندارىنىڭ حال-احۋالىن بٸلٸپ تۇرسا دەيمٸن.
ال ٸسكەرلٸك قابٸلەتٸ جاعىنان, اباي وبلىسىن دامىتىپ, الىپ كەتەدٸ دەپ ويلايمىن.
– سوڭعى رەت نۇرلان تەلمانۇلىمەن قاشان سٶيلەستٸڭٸز?
– 2000-شى جىلدىڭ باسىنا دەيٸن كٶرگەن كەزدە ارالاسىپ, اماندىق سۇراسىپ جٷردٸك. بٸراق قاتتى ارالاسقان جوقپىز. سەلەمٸمٸز تٷزۋ بولدى. ٶزدەرٸڭ ارقىلى سەلەم جولداپ قويايىن. جۇمىسىنا تابىس تٸلەيمٸن.
مەن بٸلەتٸن نۇرلان ٸسكەر, بەلسەندٸ ازامات بولاتىن. حالقىنا جۇمىس جاساسا دەپ تٸلەيمٸن. ەل امان بولسىن! قۋانىش, كٶپ راحمەت.
...
جاقييانوۆ: «سەمەيٸم…»
ول سەمەي وبلىسىنىڭ تاراتىلىپ, ٶسكەمەنگە قوسىلۋىن قۇپتاعان جوق.
«سەمەي – سەمەي بولىپ قالۋى كەرەك. كەشەگٸ بابالاردان قالعان دەستٷردٸ باسشىلىققا الساق تا, بٷگٸنگٸ گەوساياساتتى تارازىعا سالساق تا, قازاق ەلٸنٸڭ بٸر ورداسى – ۇلى عۇلامالاردىڭ وتانى – سەمەي» دەدٸ. باسقا قولىنان نە كەلۋشٸ ەدٸ? ول كەزدەگٸ ەكٸمنٸڭ بيلٸگٸ شەكتەۋلٸ بولاتىن, مەسەلە ەكٸمدە دە ەمەس ەدٸ…
ول سەمەيدٸ رەفورمالاعىسى كەلدٸ. ٶلكەنٸ سوتسياليزمنٸڭ جوسپارلى جٷيەسٸنەن جاڭا نارىق قاتىناستارىنا كٶشٸرۋ ٷشٸن تٷبەگەيلٸ رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرعان.
اياقتاي العان جوق باستاعان ٸسٸن. سول كەزدەرٸ ٷكٸمەت ٸشٸندە «ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ وتانى – سەمەي» دەگەن پٸكٸر بولعان.
باستىسى, سەمەي وبلىسىن تاراتقان سول كەزگٸ ٷكٸمەتتٸڭ شەشٸمٸ قانشالىقتى قيسىندى بولدى? مۇنىڭ ەكونوميكالىق-ەلەۋمەتتٸك ەرٸ ساياسي تۇرعىدان قاتەلٸك بولعانىن ۋاقىتتىڭ ٶزٸ دەلەلدەگەن سىندى.
سۇحباتتاسقان, قۋانىش راحمەتوللاۇلى
