عىلىمداعى سوڭعى جاڭالىقتار
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەكتورى, اكادەميك عالىم مۇتانوۆ باستاعان بٸر توپ عالىم تۇڭعىش رەت بەريلليي مەتالىن الۋدىڭ ەكولوگييالىق تازا تەحنولوگيياسىن جاساپ شىعارىپ, اقش-تىڭ ەكٸ پاتەنتٸنە يە بولدى.
قۇرامىندا بەريللييٸ بار شيكٸزاتتى كەن ورىندارىنان ەكولوگييالىق تازا تەحنولوگييامەن الۋ ەدٸسٸ ەلەمدٸك تەجٸريبەدە تۇڭعىش رەت «قازاتومٶنەركەسٸپ» ۇاك» اق قۇرامىنا كٸرەتٸن جەنە ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ جوعارى باعاسىنا يە ٷلبٸ مەتاللۋرگييالىق زاۋىتىنىڭ زەرتحاناسىندا ارنايى قۇرىلعىدا جاسالعان. عالىمداردىڭ ەسەبٸ بويىنشا, جاڭا تەحنولوگييانى ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ زور ەكونوميكالىق نەتيجە بەرمەك. ٶيتكەنٸ, بۇل تەحنولوگييانى قولدانۋ بارىسىندا جوعارى تەمپەراتۋرالىق ٷدەرٸس بولمايدى. سونداي-اق, كٶپ قۋات كٶزٸن قاجەت ەتپەيدٸ, زيياندى گازدار بٶلٸنبەيدٸ جەنە مەتالدى ەرٸتۋ كەزٸندە وتقا تٶزٸمدٸ قىمبات باعالى قۇرالدار قاجەت ەمەس. ساراپشىلار قازاق عالىمدارىنىڭ تەحنولوگيياسى ەلەم بويىنشا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكەنٸن ايتۋدا. ونىڭ ٷستٸنە اقش پاتەنتٸنە يە بولۋ – قازاقستاننىڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي-يننوۆاتسييالىق ەلەۋەتٸنٸڭ جەنە ەلەمدٸك دەڭگەيدە جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ مويىندالىپ جاتقاندىعىن ايقىنداي تٷسەدٸ.
الىپ جوبا قايتا جالعاستى
اراداعى بٸرشاما ٷزٸلٸستەن كەيٸن ٷلكەن ادروندىق كوللايدەر قايتا ٸسكە قوسىلدى. شۆەيتسارييا مەن فرانتسييا شەكاراسىنداعى تەرەڭ جەر استىنا ورنالاسقان 27 شاقىرىمدىق الىپ ساقينا بويىمەن پروتونداردىڭ العاشقى توبى جٸبەرٸلدٸ.
ەۋروپانىڭ يادرولىق زەرتتەۋلەر ۇيىمى ٷلكەن ادروندىق كوللايدەردٸ ەڭ كٸشٸ بٶلشەكتەردٸڭ سەۋلە جىلدامدىعىنا جاقىن جىلدامدىقپەن ٶزارا قاقتىعىسۋى كەزٸندە قانداي ەسەر بولاتىنىن انىقتاۋ ٷشٸن ارنايى جاساعان بولاتىن. عالىمدار بۇل سىناق ەلەمنٸڭ قالاي پايدا بولۋىنا قاتىستى بٸرقاتار ماڭىزدى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتٸنٸن العا تارتۋدا. العاش رەت كوللايدەر 2007 جىلى ٸسكە قوسىلىپ, كٶپ ۇزاماي اقاۋ ورىن الىپ, جۇمىسىن توقتاتقان بولاتىن. بٷگٸندە كوللايدەر دٷنيەجٷزٸندەگٸ ەڭ قىمبات عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى بولىپ سانالادى. جالپى, قازٸرگٸ تاڭدا بۇل جوباعا دٷنيەجٷزٸنٸڭ 44 ەلٸنەن 100 مىڭعا تارتا ادام تارتىلعان. جوبانىڭ جالپى قۇنى 2010 جىلدىڭ ٶزٸندە 7,5 ملرد دوللاردى قۇراعان-دى. مامانداردىڭ ەسەپتەۋٸنشە, جوبا جىل سايىن 1 ميلليون حالقى بار قالا تۇتىناتىن قۋات كٶزٸن قاجەتسٸنەدٸ.
جاڭا لازەر
تومسك قالاسىنداعى عالىمدار اۋاداعى تٷرلٸ توكسين مەن جارىلعىش زاتتاردى جەنە ەسٸرتكٸ توزاڭدارىن انىقتايتىن جاڭا لازەردٸ ويلاپ تاپتى.
عالىمدار جاڭا لازەردٸڭ قاشىق تولقىنداردى گەنەراتسييالاۋ نەتيجەسٸندە پايدا بولاتىنىن بايقاعان. لازەر ٶتە كەڭ اۋماققا تارالاتىنمەن دە ەرەكشەلەنۋدە. ماماندار جاڭا لازەرلەردٸڭ كٶمەگەمٸەن اتموسفەرا قاباتىنداعى تٷرلٸ گازداردىڭ قانشالىقتى مٶلشەردە جيناقتالعانىن انىقتاۋعا بولاتىنىن جەنە قورشاعان ورتانىڭ قانشالىقتى لاستانعانىن قولمەن قويعانداي ايقىنداپ بەرەتٸنٸن العا تارتتى. بۇدان باسقا لازەردٸ مەديتسينا سالاسىندا كەڭٸنەن قولدانۋعا بولادى.
الداعى ۋاقىتتا وسى لازەردٸڭ كٶمەگٸمەن ٸرٸ كەسٸپورىندار قورشاعان ورتاعا قانشالىقتى زالال كەلتٸرٸپ وتىرعانىن انىقتاي الادى. بٸراق جاڭا لازەردٸ كەسٸپورىن باسشىلارى قاجەتٸنە جاراتا قويسا دەڭٸز.
