نەتيجەسٸندە جازعى كٶرسەتكٸشتەرمەن سالىستىرعاندا قازان ايىندا تۇتىنۋشىلىق سەنٸم ايتارلىقتاي ٶسكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
ونى انىقتاۋ ٷشٸن قازاقستان مەن ٶزبەكستاندا ساراپشىلار حالىق سانىنا شامالاس اي سايىن 3600, قىرعىزستاندا 1600 جەنە تەجٸكستاندا 1200 ازاماتقا تەلەفون ارقىلى ساۋالناما ٶتكٸزەدٸ.
زەرتتەۋلەر ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸندە تۇتىنۋشىنىڭ سەنٸم يندەكستەرٸن الۋ ٷشٸن پايدالانىلاتىن United Research Technologies Group زەرتتەۋ كومپانيياسى ەدٸسناماسىنا نەگٸزدەلگەن.
قازاقستاندا...
قازاقستانعا كەلەتٸن بولساق, تۇتىنۋشىلىق سەنٸم يندەكسٸ (CCI) قازان ايىندا 103,3 پۋنكتتٸ قۇراپ, ٷش ايدا العاش رەت ٶسٸم كٶرسەتتٸ. بۇل - سوڭعى جىلداعى ەڭ جوعارى جەنە 14 ايلىق زەرتتەۋ تاريحىنداعى ەكٸنشٸ ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش.
ٶسۋدٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورى - جالپى ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى قوسالقى يندەكستەر. كٷتۋلەردٸڭ قوسالقى يندەكسٸ 4,3 پۋنكتكە, ال قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶزگەرٸستەرٸن باعالاۋ 4,1 پۋنكتكە ٶستٸ.
قازاقستاندىقتاردىڭ 56,2%-ى 12 ايدان كەيٸن ەل ەكونوميكاسى جاقسارادى دەپ ەسەپتەيدٸ. قىركٷيەك ايىندا مۇنداي قازاقستاندىقتاردىڭ ٷلەسٸ 49,4% بولعان.
ٶڭٸرلٸك بٶلٸنٸستە قىزىلوردا وبلىسى وپتيميستەردٸڭ كٶشٸن باستادى. وندا رەسپوندەنتتەردٸڭ 64%-ى بٸر جىلدان كەيٸن ەكونوميكالىق جاعداي جاقسارادى دەپ سانايدى. رەيتينگتٸڭ اۋتسايدەرٸ - قاراعاندى وبلىسى, وندا جاعىمدى جاۋاپتار ٷلەسٸ - 45%. قىركٷيەك ايىندا كٶشباسشى شىمكەنت قالاسى, ال ەڭ ناشار ٶڭٸر – شىعىس قازاقستان وبلىسى.
جەكە ماتەريالدىق جاعدايعا بايلانىستى قوسالقى يندەكستەر جاقسى ٶسٸم كٶرسەتتٸ.
ناقتى باعالاۋدىڭ قوسالقى يندەكسٸ 3,4 پۋنكتكە, ال بولجام مەن كٷتۋلەردٸڭ قوسالقى يندەكسٸ 2,9 پۋنكتكە ٶستٸ. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ ٸشٸندە قازاقستاندىقتاردىڭ 33,5%-ى ٶزدەرٸنٸڭ ماتەريالدىق جاعدايى سوڭعى جىلى جاقساردى دەپ ەسەپتەيدٸ. قىركٷيەكتە سونداي پٸكٸر بٸلدٸرگەن ادامدار ٷلەسٸ - 31,7%. سونداي-اق, الداعى 12 اي ٸشٸندە ماتەريالدىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىن كٷتەتٸندەردٸڭ قاتارى ازداپ ٶستٸ.
قازاقستاندىقتاردىڭ ينفلياتسييالىق بولجامدارى قىركٷيەكتە كٷرت ٶسكەن سوڭ ازداپ تٶمەندەدٸ. باعانىڭ ٶسۋٸن كٷتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ بٸر اي ٸشٸندە 26%-دان 24,6%-عا دەيٸن, ال 12 اي ٸشٸندە 26,3%-دان 24,4%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. ايتا كەتۋ كەرەك, قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ زەرتتەۋٸ حالىقتىڭ ينفلياتسييالىق كٷتۋلەرٸنٸڭ كٷرت ٶسۋٸن كٶرسەتتٸ. وسى زەرتتەۋدٸڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس باعانىڭ قارىشتاپ ٶسۋٸن كٷتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ جىل ٸشٸندە 23%-دان 32%-عا دەيٸن, ال بٸر اي ٸشٸندە 15%-دان 22%-عا دەيٸن ٶستٸ. ۇلتتىق بانكتٸڭ قىركٷيەكتەگٸ زەرتتەۋٸندەگٸ تٶمەندەۋ Freedom Finance Global زەرتتەۋٸنٸڭ تامىزداعى تٶمەندەۋٸمەن سەيكەس كەلدٸ. ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, رەسمي تٷردە جىلدىق ينفلياتسييا اقپاننان باستاپ باياۋلاپ كەلەدٸ جەنە قازٸر 10,8% قۇرايدى, بۇل دا ازاماتتاردىڭ كٶڭٸل-كٷيٸنە وڭ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
قازاقستاندىقتاردىڭ جەكەلەگەن تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرٸنٸڭ ٸشٸندە ەڭ الدىمەن ەت پەن قۇستىڭ, نان مەن نان-توقاش ٶنٸمدەرٸنٸڭ, سٷت پەن سٷت ٶنٸمدەرٸنٸڭ, ۇننىڭ باعاسىنىڭ ٶسۋٸ الاڭداتادى. بۇل جالپى ورتالىق ازييانىڭ بارلىق ەلدەرٸندە تەن كٶرٸنٸس.
قىركٷيەكتە دوللار باعامىنىڭ 4,4%-عا كٷرت ٶسۋٸنە قاراماستان, قازاقستاندىقتاردىڭ دەۆالۆاتسييالىق بولجامى قازان ايىندا ازايىپ, تٸپتٸ تامىز دەڭگەيٸندە قالدى. قازان ايىندا بٸز دوللار باعامىنىڭ 2%-عا تٶمەندەگەنٸن كٶردٸك, بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ كٶڭٸل-كٷيٸنە ەسەر ەتكەن بولۋى مٷمكٸن. ونىڭ ٷستٸنە رۋبل تەڭگەگە قاتىستى 4,3% نىعايدى, بۇل دا تەڭگەنٸڭ دوللارعا شاققانداعى ەلسٸرەۋٸنە قاتىستى الىپساتارلىق سانىن ازايتتى.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 41,4%-ى جۇمىسسىزدىق كٶبەيەدٸ دەپ سانايدى. بٸر قىزىعى, وسىدان تۋرا بٸر جىل بۇرىن وسى كٶرسەتكٸش 35,6% بولاتىن, ياعني قازاقستاندىقتاردا جۇمىسسىز قالامىز با دەگەن ۋايىم باسىم.
ٶزبەكستاندا...
ٶزبەكستاندا تۇتىنۋشىلىق سەنٸم يندەكسٸ ٷشٸنشٸ اي قاتارىنان ٷش پۋنكتكە ٶسٸپ, 134,4 پۋنكتتٸ قۇراپ, حالىق اراسىنداعى وڭ كٶرسەتكٸشتٸڭ جوعارى دەڭگەيٸن كٶرسەتٸپ وتىر. بۇل جولى يندەكستٸڭ بارلىق كومپونەنتتەرٸ ۇلعايدى, بٸراق ەڭ ٷلكەن ٶسٸم جەكە ماتەريالدىق جاعدايدى باعالاۋ مەسەلەسٸندە بايقالۋدا, ونىڭ قوسالقى يندەكسٸ بٸردەن بەس پۋنكتكە ٶستٸ. سونداي-اق, ٶزبەكستاندىقتاردىڭ جالپى بولجامدارىنا قاتىستى سۇراقتار رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتتٸ. جاۋاپتاردىڭ شامامەن 80%-ى جاعىمدى بولدى. ونىڭ ٷستٸنە, اۋىل جەنە قالا حالقى اراسىنداعى تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸلٸكتٸڭ ايىرماشىلىعى ايتارلىقتاي ازايدى. اۋىل تۇرعىندارى تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸ قالا تۇرعىندارىنا قاراعاندا 0,3 پۋنكتكە عانا جوعارى كٶرسەتەدٸ.
ايماقتىق بٶلٸنٸستە كٶشباسشىلاردىڭ اۋىسۋىن بايقاۋعا بولادى. قازان ايىندا ەندٸجان مەن بۇحارا وبلىستارىنىڭ ورنىنا فەرعانا وبلىسى جەكە كٶشباسشى بولدى, وندا تۇرعىنداردىڭ 74%-ى ماتەريالدىق جاعدايىنىڭ جاقسارعانىن ايتادى. دەگەنمەن, تاشكەنت حالقىنىڭ 49%-ى عانا ٶمٸر ساپاسى كٶتەرٸلگەنٸن ايتقان.
ٶزبەكستاندىقتاردىڭ كٸرٸس دەڭگەيٸ بويىنشا اۋقاتتى ادامداردىڭ 85%-ى سوڭعى جىلدارى جەكە ماتەريالدىق جاعدايىنىڭ جاقسارعانىن ايتقان, كەدەيلەردٸڭ 29%-ى عانا وسىنداي پٸكٸردە بولدى. الداعى 12 اي ٸشٸندە ەلدەگٸ جەكە ماتەريالدىق جاعداي, ەكونوميكالىق احۋال بويىنشا دا كٷتۋلەر جاقساردى. قىركٷيەكتە تۇرعىنداردىڭ 70,9%-ى جەكە ماتەريالدىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىن كٷتكەن, ال قازان ايىندا مۇنداي ادامداردىڭ ٷلەسٸ 73,8%-عا دەيٸن ٶسكەن.
تاعى دا بٸرٸنشٸ جەنە سوڭعى ورىنداردى فەرعانا وبلىسى مەن تاشكەنت قالاسى يەلەندٸ. قىركٷيەك ايىندا كٶشباسشى دا, اۋتسايدەر دە سولار بولدى. بٸر ايدا فەرعانا وبلىسىنداعى ەكونوميكا مەسەلەسٸندەگٸ وپتيميستەردٸڭ ٷلەسٸ 73%-دان 78%-عا دەيٸن ٶستٸ. مەملەكەت استاناسىندا كەرٸسٸنشە, مۇنداي ادامداردىڭ ٷلەسٸ 61%-دان 57%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
بايلار مەن كەدەيلەر اراسىنداعى وپتيميزم ايىرماشىلىعى قىركٷيەككە قاراعاندا 13-تەن 22 ك.پ. دەيٸن بٸرشاما ٶستٸ. كەدەيلەردٸڭ 56%-ى ٶزبەكستان ەكونوميكاسى جاقسارادى دەپ سەنەدٸ, بايلاردىڭ 78%-ى دا وسىنداي ٷمٸتتە.
قازان ايىندا ٶزبەكستاندىقتاردىڭ ينفلياتسيياسى قىركٷيەك ايىنداعى كٷرت ٶسٸمنەن كەيٸن بٸرشاما تٶمەندەدٸ. ەگەر ول كەزدە رەسپوندەنتتەردٸڭ 40,1%-ى باعانىڭ قارىشتاپ ٶسۋٸن اتاسا, قازان ايىندا ٷلەسٸ 33,2%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. سونداي-اق, باعالار بۇرىنعىعا قاراعاندا جىلدام ٶسەدٸ دەپ سانايتىنداردىڭ ٷلەسٸ 50,6%-دان 49,8%-عا دەيٸن ازايدى.
جەكەلەگەن ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ ٸشٸندە ەكٸنشٸ اي قاتارىنان «ەت, قۇس» جەنە «ۇن» باعالارىنىڭ ٶسۋٸن ٶزبەكستاندىقتاردىڭ جارتىسىنان استامى سەزٸندٸ. دەگەنمەن, رەسمي ستاتيستيكا ەت باعاسى ٶسٸمٸنٸڭ بٸرشاما باياۋلاعانىن, تٸپتٸ ۇننىڭ ارزانداعانىن كٶرسەتەدٸ. ەگەر قىركٷيەكتە ۇن باعاسى بٸر ايدا 15,7%-عا ٶسكەن بولسا, قازان ايىندا 1,6% -عا تٶمەندەدٸ.
ال ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر ٸس جٷزٸندە ٶزگەرگەن جوق. ەگەر باعانىڭ ٶتە كٷشتٸ ٶسۋٸن كٷتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ بٸر ايدان كەيٸن 18,7%-دان 19,6%-عا دەيٸن ٶسكەن بولسا, وندا وسىنداي كٶرسەتكٸش بٸر جىلعا شاققاندا 27,7%-دان 27,2%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. وسىلايشا, ينفلياتسييانىڭ بٸرشاما تٶمەندەۋٸ حالىقتىڭ پٸكٸرٸنە ەسەر ەتكەن جوق. ەگەر كەلەسٸ ايلاردا ينفلياتسييا بەسەڭدەۋٸن جالعاستىرسا, ساندار قانداي بولاتىنىن انىقتاۋ قىزىقتى بولماق.
قازان ايىندا ٶزبەكستاندىقتاردىڭ دەۆالۆاتسييالىق بولجامى بٸرشاما ازايدى. جىل بويى دوللارعا شاققاندا سۋمنىڭ ەلسٸرەۋٸنە قاتىستى كٶرسەتكٸش تٶمەن. تۇرعىنداردىڭ 60,8% ەلسٸرەۋدٸ كٷتەدٸ, بۇل قىركٷيەكتەگٸ كٶرسەتكٸشتەن 63,3% تٶمەن. سۋم قاتارىنان ەكٸنشٸ اي تۇراقتى, سونداي-اق تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸلٸكتٸڭ جالپى جاقسارۋى جەنە ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەۋٸ ىقتيمال فاكتور بولدى. ايتا كەتەيٸك, بۇل جولى پەسسيميستەردٸڭ ازايۋىنا دوللار باعامىنىڭ ساقتالۋىن كٷتەتٸندەردٸڭ كٶبەيۋٸ سەبەپ. ەكٸنشٸ جاعىنان, 60,8% كٶرسەتكٸش بەرٸبٸر ٶتە جوعارى, ەسٸرەسە ورتالىق ازييانىڭ باسقا ەلدەرٸمەن سالىستىرعاندا.
سومنىڭ ەلسٸرەۋٸن كٷتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ 49,1%-دان 48,7%-عا دەيٸن از دا بولسا تٶمەندەدٸ. كرەديتتٸك سەنٸم ايدان ايعا تۇراقتى ٶسۋٸن جالعاستىرۋدا. قازٸر نەسيەلەر ٷشٸن جاقسى ۋاقىت دەپ سانايتىنداردىڭ ٷلەسٸ شٸلدە ايىنداعى 31,2%-دان قازان ايىندا 33,8%-عا دەيٸن ٶستٸ.
دەپوزيتتٸك يندەكس بويىنشا زەرتتەۋدٸڭ تٶرت ايىنداعى ەڭ جوعارى مەن بايقالۋدا: 58,5 پۋنكت. ٶزبەكستاندىقتاردىڭ 41,3%-ى قازٸر دەپوزيتتەر ٷشٸن جاقسى ۋاقىت دەپ ەسەپتەيدٸ. تىنىشتىق يندەكسٸ جالپى تۇتىنۋشىلىق سەنٸمنٸڭ ٶسۋٸمەن بٸرگە ٶسٸم كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. الايدا جىل بويى جۇمىسسىزدىقتىڭ ٶسۋٸن كٷتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ قىركٷيەكتەگٸ 40,9%-دان قازاندا 44,2%-عا دەيٸن ٶستٸ.
قىرعىزستاندا...
قىرعىزستاندا قازان ايىندا تۇتىنۋشىلىق سەنٸم يندەكسٸ قىركٷيەكپەن سالىستىرعاندا 1,4 پۋنكتكە ٶسٸپ, تٶرت ايداعى زەرتتەۋ رەكوردىن جاڭارتىپ, 129,2 پۋنكتتٸ قۇرادى. بەس قوسالقى يندەكستٸڭ قىركٷيەكتە ٶسٸم كٶشباسشىسى بولعان ٸرٸ ساتىپ الۋلار ٷشٸن قولايلى جاعدايلاردان باسقا تٶرتەۋٸ ٶسٸمدٸ كٶرسەتتٸ. سونداي-اق, اۋىل جەنە قالا حالقى اراسىنداعى جوعارى نەتيجە ايىرماشىلىعى ٷردٸسٸ ساقتالىپ, باسقا ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە قاراعاندا قىرعىزستاننىڭ اۋىل حالقى كٶبٸنەسە جوعارى تۇتىنۋشىلىق سەنٸم كٶرسەتٸپ وتىر.
قازان ايىندا قىرعىزستاندىقتاردىڭ 49,1%-ى ولاردىڭ سوڭعى جىلداعى جەكە ماتەريالدىق جاعدايى قانداي دا بٸر جولمەن جاقسارعانىن اتاپ ٶتتٸ. قىركٷيەكتە كٶرسەتكٸش 48,5% بولدى, بٸراق ماتەريالدىق جاعدايى كەرٸسٸنشە 16%-دان 12,8%-عا دەيٸن ناشارلاعانداردىڭ ٷلەسٸ ايتارلىقتاي تٶمەندەدٸ.
ايماقتىق بٶلٸنٸستە وش وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى ٷزدٸك كٶرسەتكٸشتەردٸ كٶرسەتتٸ, وندا 59,5% ماتەريالدىق جاعدايدىڭ جاقسارعانىن اتاپ ٶتتٸ. ەكٸنشٸ اي قاتارىنان شۋ وبلىسى اۋتسايدەر بولىپ شىقتى, وندا وپتيميستەردٸڭ ٷلەسٸ 36,3%-دى عانا قۇرادى.
سونداي-اق ەكونوميكالىق جاعدايداعى ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋ ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ, ونىڭ يندەكسٸ قىركٷيەككە قاتىستى ەكٸ تارماققا ٶستٸ. قىرعىزستاندىقتاردىڭ 56%-ى ەل ەكونوميكاسى قانداي دا بٸر جاقسارۋدى كٶرسەتتٸ دەپ ەسەپتەيدٸ, ال قىركٷيەكتە مۇنداي كٶرسەتكٸشتەر 54,4% بولعان. ونىڭ ٷستٸنە پەسسيميستەر ٷلەسٸ 18,2%-دان 16,9%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
قۇلدىراعان جالعىز قوسالقى يندەكس «ٸرٸ ساتىپ الۋلار ٷشٸن قولايلى جاعدايلاردى باعالاۋ» بولدى. دەگەنمەن, قوسالقى يندەكس شٸلدە جەنە تامىز ايلارىنا قاراعاندا ەدەۋٸر جوعارى. قىرعىزستاندىقتاردىڭ 37,6%-ى قازٸر ٸرٸ ساتىپ الۋلار ٷشٸن قولايلى جاعداي دەپ ەسەپتەيدٸ. قىركٷيەك ايىندا ولاردىڭ ٷلەسٸ 38% قۇرادى. سونداي-اق, پەسسيميستٸك جاۋاپتار ٷلەسٸ 43,9%-دان 45,7%-عا دەيٸن ٶستٸ. جيىنتىعىندا بۇل جوعارىدا اتالعان يندەكستٸڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەلدٸ.
قىرعىزستاندىقتاردىڭ 34,8%-ى باعا ٶستٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر ينفلياتسييانى باعالاۋمەن بٸرگە تٶمەندەدٸ. ەلدەگٸ رەسمي ينفلياتسييا قازان ايىندا 9,6%-دان 9,1%-عا دەيٸن كٷرت تٶمەندەدٸ, بۇل حالىقتىڭ پٸكٸرٸمەن ساي كەلەدٸ جەنە 2021 جىلعى سەۋٸردەن باستاپ ەڭ تٶمەن مەن بولىپ تابىلادى.
قىرعىزستاندىقتاردى دا, قازاقستاندىقتاردى دا, ٶزبەكستاندىقتاردى دا ۇن باعاسى الاڭداتۋدا. بٸراق بۇل جولى ۇن باعاسى قاتتى ٶسكەنٸن اتاپ ٶتكەن رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ 72,8%-دان 67,6%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. بۇل جولى رەسمي ستاتيستيكا جەرگٸلٸكتٸ باق جازعان ۇن باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە ٸشٸنارا سەيكەس كەلەدٸ.
قىرعىز سومى قازان ايىندا 0,7%-عا ەلسٸرەپ كەتتٸ, بٸراق ەلدەگٸ دەۆالۆاتسييالىق كٶڭٸل-كٷي ارتتى. دەل وسىنداي كٶرٸنٸس قىركٷيەك ايىندا دا بايقالعان. سول كەزدە تۇرعىنداردىڭ 31,2%-ى بٸر جىلدان كەيٸن سومنىڭ ەلسٸرەۋٸن كٷتكەن, بٸراق قازان ايىندا ادامداردىڭ 34,8% وسىنداي پٸكٸردە بولعان.
حالىقتىڭ كرەديتتٸك سەنٸمٸ تۇراقتى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. بٸر ايدا نەسيە الۋ ٷشٸن قولايلى جاعداي بار دەپ سانايتىنداردىڭ ٷلەسٸ 23,1%-دان 23%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. قىرعىزستاندىقتاردىڭ دەپوزيتتٸك سەنٸمٸ ازداپ ٶستٸ: وڭ جاۋاپتاردىڭ ٷلەسٸ قىركٷيەكتەگٸ 29,2%-دان قازانداعى 31,9%-عا دەيٸن ٶستٸ. تىنىشتىق يندەكسٸ ٷشٸنشٸ اي قاتارىنان ٶسۋدە: تۇرعىنداردىڭ 62%-ى قازٸر تىنىش ۋاقىت دەپ ەسەپتەيدٸ, ال الاڭداعاندار ٷلەسٸ - 28,2%. جۇمىسسىزدىقتى ارتتىرۋ بويىنشا تۇرعىنداردىڭ بولجامى 36,1%-دان 34%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. دەگەنمەن بۇل شٸلدە مەن تامىزدىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸنەن 2-3 ك.پ. جوعارى.
تەجٸكستاندا...
تەجٸكستانداعى تۇتىنۋشىلىق سەنٸم يندەكسٸ قازان ايىندا 151 پۋنكتتٸ قۇرادى جەنە ورتالىق ازييانىڭ قاراستىرىلىپ وتىرعان تٶرت ەلٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش بولىپ قالا بەرەدٸ. بٸر ايدا يندەكس تۇتاس 7,8 پۋنكتكە ٶستٸ, ال بەس قوسالقى يندەكستٸڭ بارلىعى ٶسٸمدٸ كٶرسەتتٸ. ٸرٸ ساتىپ الۋلار ٷشٸن قولايلى جاعدايلاردىڭ قوسالقى يندەكسٸ كٷشتٸ ٶستٸ. سونداي-اق, ٶتكەن 12 ايداعى جەكە ماتەريالدىق جاعدايداعى جەنە ەكونوميكاداعى ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋ ايتارلىقتاي ارتتى.
قازان ايىندا ٸرٸ ساتىپ الۋلاردىڭ قولايلى جاعدايىنىڭ قوسالقى يندەكسٸ 11,8 پۋنكتكە كٷرت ٶسٸپ, 98,7 پۋنكتكە جەتتٸ, بۇل بەيتاراپ ايماققا ٶتە جاقىن جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىندا ەڭ جوعارى نەتيجە. تەجٸكستان تۇرعىندارىنىڭ 47,8%-ى قازٸر ٸرٸ ساتىپ الۋلار مەن شىعىندار ٷشٸن قولايلى ۋاقىت ەكەنٸن ايتادى. بٸر اي بۇرىن ولاردىڭ ٷلەسٸ 39,7%-دى قۇراعان.
سونداي-اق تەجٸكستانداعى ەكونوميكالىق احۋالداعى ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋدىڭ جاقسى ٶسكەنٸن اتاپ ٶتەيٸك. اتالعان قوسالقى يندەكس قازان ايىندا 9,2 پۋنكتكە ٶسٸپ, تٶرت ايدىڭ ٸشٸندە رەكوردتىق دەڭگەيدە تۇر. سوڭعى جىلى ەكونوميكانىڭ جاقسارعانىن اتاپ ٶتكەندەردٸڭ ٷلەسٸ قىركٷيەكتە 74,8% بولسا, قازاندا 80,7%-عا دەيٸن ٶستٸ.
ايماقتىق بٶلٸنٸس پٸكٸر پليۋراليزمٸن كٶرسەتپەدٸ. دۋشانبە قالاسى اۋتسايدەر بولدى, وندا جاعىمدى جاۋاپتاردىڭ ٷلەسٸ 73,8%-عا جەتەدٸ. بٸراق حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيٸ ورتالىق ازييانىڭ بارلىق ەلدەرٸندە بايقالاتىن توپتار اراسىنداعى ناقتى كوررەلياتسييانى ساقتاپ قالدى. رەسپوندەنت قانشالىقتى باي بولسا, ودان سوعۇرلىم جاعىمدى جاۋاپتار الىنادى.
جەكە ماتەريالدىق جاعدايداعى ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋ دا سوڭعى جىل ٸشٸندە ايتارلىقتاي ٶسٸپ, 8,1 تارماققا ۇلعايدى..
تەجٸكستان حالقىنىڭ ينفلياتسييالىق باعالارى مەن كٷتۋلەرٸنە قاتىستى پٸكٸرٸ قىركٷيەكتەگٸ كٷرت ٶسۋدەن كەيٸن تٶمەندەدٸ. ەگەر قىركٷيەكتە تۇرعىنداردىڭ 20,8%-ى كەلەسٸ ايدا باعانىڭ كٷشتٸ ٶسۋٸن كٷتسە, قازان ايىندا ولاردىڭ ٷلەسٸ 14,8%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ, بۇل تٸپتٸ تامىزداعى كٶرسەتكٸشتەن دە تٶمەن.
تەجٸكستان حالقىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ ۇندى باعاسى كٶتەرٸلگەن تاۋار رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. ەگەر قىركٷيەكتە كٶرسەتكٸش 73% بولسا, قازاندا ٷلەسٸ شامالى 71,8%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. ايتپاقشى, قىركٷيەكتەگٸ رەسمي دەرەكتەر ۇننىڭ ايلىق ٶسٸمٸن شامامەن 13% دەپ كٶرسەتتٸ.
تەجٸكستانداعى دەۆالۆاتسييالىق بولجامدار سومونيدٸڭ دوللارعا قاتىستى تۇراقتى باعامى اياسىندا تٶمەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. قازان ايىندا دوللار باعامى ٶزگەرگەن جوق جەنە قاتارىنان سەگٸزٸنشٸ اي تۇراقتى. بٸر اي ٸشٸندە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەلسٸرەۋٸن كٷتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ 20,8%-دان 20,6%-عا دەيٸن ازداپ تٶمەندەدٸ. ەل حالقىنىڭ 26,8%-ى (قىركٷيەكتە 26,4%) 1 جىل كٶلەمٸندە ونىڭ ەلسٸرەۋٸن كٷتٸپ وتىر.
كرەديتتٸك سەنٸم يندەكسٸ ٷشٸنشٸ اي قاتارىنان تٶمەندەپ كەلەدٸ, الايدا سوڭعى ەكٸ ايدا تٶمەندەۋ قارقىنى از بولدى. تۇرعىنداردىڭ 24,9%-ى قازٸر نەسيەلەر ٷشٸن جاقسى ۋاقىت دەپ ەسەپتەيدٸ (قىركٷيەكتە 25,4%). دەپوزيتتٸك سەنٸم تۇتاستاي العاندا تۇراقتى بولىپ قالۋدا. قازان ايىندا يندەكس 65,8 پۋنكتتەن 66,7 پۋنكتكە دەيٸن ٶستٸ, بۇل كٶبٸنەسە بەيتاراپ جاۋاپتار ٷلەسٸنٸڭ 20,6%-دان 26,6%-عا دەيٸن ۇلعايۋى ەسەبٸنەن ورىن الدى. تەجٸكستانداعى تىنىشتىق يندەكسٸ دە تۇتىنۋشىلىق سەنٸم يندەكسٸمەن بٸرگە ٶستٸ: تۇرعىنداردىڭ 85,2%-ى قازٸر تىنىش ۋاقىت (قىركٷيەكتە 80,9%) دەپ سانايدى. سونداي-اق جۇمىسسىزدىق كٶبەيەدٸ دەپ الاڭداعاندار ٷلەسٸ از بولىپ شىقتى. رەسپوندەنتتەردٸڭ 34,4%-ى جىل بويى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ ٶسەدٸ دەگەن, الايدا قىركٷيەكتە مۇنداي ادامدار ٷلەسٸ 39,7% بولعان.
قازان ايىندا ورتالىق ازييانىڭ بارلىق ەلدەرٸ ەكٸنشٸ اي قاتارىنان تۇتىنۋشىلىق سەنٸمنٸڭ ارتقانىن كٶرسەتتٸ. ەسٸرەسە, تەجٸكستان ەرەكشە كٶزگە تٷستٸ, ونىڭ CCI يندەكسٸ ٶسٸپ, بارلىق رەكوردتاردى ەڭسەرۋدە. سونداي-اق, قازاقستان 100 پۋنكتتەن سەنٸمدٸ تٷردە ٶتٸپ, سوڭعى 12 ايداعى ەڭ جوعارى تۇتىنۋشىلىق سەنٸم كٶرسەتتٸ. ٶزبەكستان مەن قىرعىزستان دا ارتتا قالماۋعا تىرىسىپ, CCI يندەكسٸنٸڭ بارلىق تٶرت ايداعى رەكوردتىق كٶرسەتكٸشتەرٸن كٶرسەتتٸ.
تەجٸكستانداعى ٶسٸم بٸرٸنشٸ كەزەكتە ٸرٸ ساتىپ الۋلار ٷشٸن قولايلى جاعدايدىڭ كٷرت جاقسارۋىنا بايلانىستى بولدى. Freedom Finance Global ماكروەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزگەلٸ مۇنداي نەتيجە بۇرىن-سوڭدى بولماعان. سونداي-اق سوڭعى جىلعى ەكونوميكالىق جەنە جەكە ماتەريالدىق جاعدايداعى ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋ كٷرت جەنە بٸر ۋاقىتتا جاقساردى. قىرعىزستان مەن قازاقستاندا تۇتىنۋشىلىق سەنٸمنٸڭ ٶسۋٸ دە وسى ەكٸ مەسەلەگە بايلانىستى بولدى. قازاقستاندا CCI جالپى يندەكسٸنە دەستٷرلٸ تٷردە كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەتٸن ەكونوميكا بويىنشا باعالار مەن كٷتۋلەر ەرەكشە جاقساردى. جىل بويى ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸ بويىنشا بولجامدار زەرتتەۋلەردٸڭ بارلىق 14 ايىنداعى رەكوردتى جاڭارتتى, ال ەكونوميكانىڭ جاقسارۋى 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان بەرٸ سونشالىقتى جوعارى بولعان جوق. ٶزبەكستاندا دا تۇتىنۋشىلىق سەنٸم جەكە ماتەريالدىق جاعدايداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ باعاسىن تٶمەندەتتٸ, بٸراق بۇل تارماق بويىنشا جەنە ەكونوميكا بويىنشا كٷتۋلەر ايتارلىقتاي ٶستٸ. ٶسۋ قارقىنى تەجٸكستانعا قاراعاندا تٸپتٸ جوعارى بولدى.
قىركٷيەكتە ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ ٶسۋٸنەن كەيٸن بارلىق ەلدەردە قازان باعانىڭ ٶسۋٸ مەسەلەسٸندە ەلدەقايدا تىنىش بولىپ شىقتى. تەك ٶزبەكستان عانا بٸركەلكٸ نەتيجە كٶرسەتە المادى, ال قالعان بارلىق ەلدەردە ينفلياتسييالىق باعالار مەن كٷتۋلەر اناعۇرلىم ايقىن قارقىنمەن تٶمەندەدٸ. ەسٸرەسە, تەجٸكستان مەن قازاقستان ەرەكشە كٶزگە تٷستٸ, وندا ينفلياتسييالىق باعالار كٷرت تٶمەندەدٸ. رەسپوندەنتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ باعالار ٶسۋٸن توقتاتقانمەن, ۇندى ەڭ قىمباتتاعان تاۋارلاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ.
دەۆالۆاتسييانىڭ بولۋىنا قاتىستى ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ تۇرعىندارى ەرتٷرلٸ پٸكٸر بٸلدٸردٸ. قازاقستان مەن ٶزبەكستاندا مۇنداي كٷتۋلەردٸڭ تٶمەندەۋٸ بايقالادى. تەجٸكستاندا بەرٸ دەستٷرلٸ تٷردە تۇراقتى, بٸر ايداعى باعام باعا بەلگٸلەۋدەگٸ ٶزگەرٸستەردٸڭ پايىزدىڭ وننان بٸر بٶلٸگٸن دە كٶرسەتپەدٸ.
الايدا قىرعىزستاندا دەۆالۆاتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ ٶسۋٸ جالعاسۋدا, دوللاردىڭ سومعا قاراعاندا ٶسۋٸ بايقالمايدى. باعامنىڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ بٸرتٸندەپ ۇلعايۋى جەنە جيناقتاۋ ىقپالى ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن, شٸلدە ايىنىڭ باسىنان باستاپ باعام ەكٸ سومنان استام ٶستٸ.
ورتالىق ازيياداعى تٶرت ەل تۇرعىندارىنىڭ تۇتىنۋشىلىق سەنٸمٸن زەرتتەۋدٸڭ تٶرتٸنشٸ تولقىنى نەتيجەسٸ ٶزارا ۇقساس بولىپ شىقتى. تۇتىنۋشىلىق سەنٸم مەن ينفلياتسيياعا بايلانىستى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بارلىق جەردە جاقسارعانى بايقالادى. تىعىز ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق جەردە ينفلياتسييا مەن ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸڭ تٶمەندەۋٸ قيسىندى بولىپ كٶرٸنەدٸ. سونداي-اق, بەلگٸلٸ بٸر ەلدەردەگٸ كەيبٸر ٶڭٸرلەر قانداي دا بٸر سەبەپتەرمەن كٶشباسشى نەمەسە سوڭعى ورىنداردى يەلەنەتٸنٸن بايقاۋعا بولادى, بۇل جەرگٸلٸكتٸ جەنە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگٸ بيلٸك ٷشٸن ماڭىزدى اقپارات بولۋى مٷمكٸن.
