«بٸز قىسقا عانا ۋاقىت ٸشٸندە سٶزٸ مەن ٸسٸنە جاۋاپ بەرە المايتىن بلوگەرلەردٸڭ وتانىنا اينالىپ كەتكەندەيمٸز. بۇل – قوعام ٷشٸن دە, مەملەكەت ٷشٸن دە قاۋٸپتٸ قۇبىلىس. مۇنىڭ بەرٸ بٸزدەگٸ زاڭنامادا بلوگەر مەرتەبەسٸ ايقىندالماعاننان بولىپ وتىر. جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جوق ەكەنٸن سەزٸنگەن مۇنداي ادامدار ەرينە, ويىنا كەلگەنٸن ٸستەيدٸ», – دەيدٸ دەپۋتات.
دەپۋتات باسپاسٶز تۋرالى زاڭعا بلوگەرلەرگە قاتىستى تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋدٸ ۇسىنىپتى. بٸراق بۇل ۇسىنىس قيسىنسىز ەكەنٸن ايتقىم كەلەدٸ. بلوگوسفەرا سالاسىن جۋرناليستەر مەرتەبەسٸ ەندٸ عانا انىقتالىپ جاتقان زاڭ جوباسىنا كٸرٸكتٸرۋ قاجەتسٸز. بلوگەرلەر تۋرالى بٶلەك زاڭ قاجەت.
وسىدان ەكٸ اي بۇرىن مينيستر دارحان قىدىرەلٸ ٸنٸمٸزدٸڭ ٶتٸنٸشٸمەن «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسىمەن تانىسىپ شىققان جايىمىز بار. بۇرىن اۋىزشا باسپاسٶز تۋرالى زاڭ دەپ ايتا بەرۋشٸ ەدٸك, بۇل جوبا «ماسس-مەديا تۋرالى» دەپ اتالىپتى.
70 باپتان تۇراتىن جوبا ۇزاقتاۋ كٶرٸنگەن. سٶيتسەك بۇل جوبا ٸس جٷزٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى» زاڭى مەن «تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ تۋرالى» زاڭى سيياقتى ەكٸ قۇقىقتىق نورمانى بٸر اتاۋمەن بٸرٸكتٸرگەن بولىپ شىقتى. ەندٸ وعان بلوگينگ سيياقتى كٷردەلٸ سالانى تاناۋىنان سٷيرەتٸپ بۇل جوباعا قوسۋدىڭ قاجەتٸ جوق دەپ ەسەپتەيمٸن.
ويىمدى دەلەلدەۋ ٷشٸن بۇل سالاعا قىسقاشا شولۋ جاساپ ٶتكٸم كەلەدٸ. بۇدان ون جىلداي بۇرىن بلوگينگ جاستاردىڭ ەۋەسقويلىق سالاسى سيياقتى كٶرٸنەتٸن. قازٸر بلوگينگ كەسٸبي ماماندىق سالاسىنا اينالدى. بلوگەر دەگەنٸمٸز وسى ماماندىقپەن اينالىسىپ, ينتەرنەت جەلٸلەرٸندە تۇراقتى تٷردە ونلاين-كٷندەلٸك جٷرگٸزەتٸن ادام. ينتەرنەتتە بٷگٸنگٸ كٷندە 2 ميللياردتان استام بلوگەر بار.
بلوگەرلەردٸڭ ۆيدەوبلوگەر (Youtube), مەتٸندٸك بلوگەر (Facebook, Vkontakte), فوتوبلوگەر (Instagram, Pinterest, Tumblr), ميكروبلوگەر (Twitter) سيياقتى بٸرنەشە سالالارى قالىپتاسقان. ەرقايسىسىنىڭ عالامتورلىق ٶز كەڭٸستٸگٸ, ەرقايسىسىنىڭ ٶز اۋديتوريياسى بار.
وسىدان شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن اقش-قا قازاق جۋرناليستەرٸنٸڭ العاشقى ساپارى كەزٸندە ەلەمدە, ەڭ الدىمەن اقش-تا ازاماتتىق جۋرناليزم سالاسى پايدا بولىپ قانات جايا باستاعانى تۋرالى اقپاراتتاردى ەستٸپ, قۋانعانبىز.
ياعني بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاي ازاماتتاردىڭ جەكە پٸكٸرلەرٸنە, وي-تولعامدارىنا جيٸرەك جول اشىلاتىن سيياقتى كٶرٸنگەن. بۇنى جۋرناليستيكانىڭ تىنىسىن كەڭەيتەتٸن قۇبىلىس سيياقتى قابىلداعانبىز. جاڭا مىڭجىلدىق باستالعان تۇستا بەرٸن باسا-كٶكتەپ ٶمٸرگە بلوگينگ ەندٸ. ازاماتتىق جۋرناليزم بٸرتٸندەپ بلوگوسفەراعا اينالدى.
قىزىق بولعاندا بلوگەرلەردٸڭ ٶزٸ دە ماماندانۋى بويىنشا ٸشٸنەن سەلەبريتي, ساراپشى, لايفستايل, بيزنەسمەن دەپ تٶرتكە جٸكتەلەدٸ. سەلەبريتي-بلوگەرٸمٸز – اكتەر, ەنشٸ, سپورتشى, ساياساتكەرلەردٸڭ پيار قۇرالى بولسا, ساراپشى بلوگەرلەر ٶز سالاسىندا كٶپتەگەن پايدالى اقپاراتتار بەرەدٸ, جٶن-جوسىق سٸلتەيدٸ, لايفستايل-بلوگەرلەر ٶزٸنٸڭ ٶمٸر سٷرۋ سالتىن بيزنەس-جوباعا اينالدىرىپ, جەكە ٶمٸرٸن جارناماعا كٸرٸكتٸرٸپ, جارنامالاۋمەن پايدا تابادى, بيزنەسمەن-بلوگەرلەر اككاۋنت ارقىلى ٶز تاۋارلارىن, ٶز قىزمەتٸن جارنامالايدى. بٸراق بەرٸنە ورتاق تالاپتار مەن جاۋاپكەرشٸلٸكتەر, قازىقتى قاعيدالار بار. وسى تۇرعىدان العاندا بلوگەرلەردٸ جۋرناليستەرمەن شاتاستىرۋعا دا, تەڭەستٸرۋگە دە بولمايدى!
ٶزٸن دە, ٶزٸنٸڭ جازىلۋشىلارىن دا قۇرمەتتەيتٸن بلوگەر ٶزدەرٸنٸڭ كەسٸبي ەتيكاسىن ۇستانۋى قاجەت. مۇندا ەڭ الدىمەن ٶز اۋديتوريياسىمەن بٶلٸسەتٸن اقپاراتتارىندا ادالدىقتى, شىنايىلىقتى ۇستانادى.
ەكٸنشٸدەن, مورالدىق كٷردەلٸ تاقىرىپتاردى تالقىلاعاندا اسىرا سٸلتەۋشٸلٸكتەن ساقتانۋ كەرەك, بٸرەۋدٸڭ ار-نامىسىنا تييۋٸنە جول بەرٸلمەيدٸ. ٷشٸنشٸدەن, ٶز قاتەلٸكتەرٸن مويىنداي بٸلۋگە بەيٸم جەنە ٶز ەرەكەتتەرٸنٸڭ سىنالۋىنا دايىن بولۋعا تيٸس.
تٶرتٸنشٸدەن, ٶز وقىرماندارىنا زالالى تيەتٸن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ جارنامالامايدى. بەسٸنشٸدەن, كەلٸسٸلگەن مٸندەتتەمەلەرٸن ەر كەز ورىندايدى. بٸراق قازاقستاندا بلوگەرلەردٸڭ بەرٸ مۇنى ۇستانىپ وتىرعان جوق. جاۋاپتى تۇلعالارعا, لاۋازىم يەلەرٸنە «مەن بلوگەرمٸن» دەپ قوقان-لوقى جاسايتىندار دا كەزدەسٸپ جاتادى.
ەلٸمٸزدە ينتەرنەتتٸڭ دامۋىنا, كونتەنتتٸڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى بلوگەرلٸك سالا دا جەدەل ٸلگەرٸلەي باستاعانى انىق. الايدا ونىمەن ٸلەسە سالانى رەگلامەنتتەيتٸن قۇقىقتىق نورمالار كەنجەلەپ قالدى.
جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ كەمدٸگٸن بايقاعان كەيبٸر بلوگەرلەر قالايدا پايدا تابۋ ماقساتىمەن نەمەسە شانتاج ٷشٸن فەيك اقپاراتتاردى قىسىلماي كەدەسٸنە جاراتا بەرەتٸن بولدى. سوندىقتان دا مەجٸلٸس دەپۋتاتى اناس بەكقوجاەۆتىڭ: «بٸز قىسقا عانا ۋاقىت ٸشٸندە سٶزٸ مەن ٸسٸنە جاۋاپ بەرە المايتىن بلوگەرلەردٸڭ وتانىنا اينالىپ كەتكەندەيمٸز. بۇل – قوعام ٷشٸن دە, مەملەكەت ٷشٸن دە قاۋٸپتٸ قۇبىلىس» دەپ دابىل قاعۋى ٶتە ورىندى.
بۇل ورايدا ٶز باسىم قازاقستان ٷشٸن بۇل سالادا ەڭ الدىمەن «بلوگەرلەر ەتيكاسى» قابىلدانۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمٸن. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸنە نۇقسان كەلتٸرەتٸن جالعان اقپارات تاراتقانى ٷشٸن بٸزدٸڭ زاڭنامامىزدا شارا قولدانۋ ەلٸ كٶزدەلمەگەن.
سوندىقتان بٸرقاتار بلوگەرلەر مٷلدە جاۋاپكەرشٸلٸك سەزٸنبەيتٸنٸ راس. تٸپتٸ كەيدە حايپ قۋىپ, جالعان اقپارات تاراتاتىنى دا, جازىقسىز جاندارعا جالا جاباتىنى دا, قوقان-لوقى جاسايتىنى دا, جەكەلەگەن الاياقتىق ەرەكەتتەرگە, قارجى پيراميداسى سيياقتى كەلەڭسٸز جايتتارعا جارناما جاسايتىنى دا راس. وعان شەكتەۋ قويىلۋ ٷشٸن ەرينە, بلوگەر مەرتەبەسٸ انىقتالاتىن «بلوگەرلەر تۋرالى» زاڭ قاجەت. بلوگەر مەرتەبەسٸ انىقتالىپ قانا قويماي, ول ەلٸمٸزدە ماماندىق رەتٸندە بەلگٸلەنٸلۋٸ قاجەت. جوعارى وقۋ ورىندارىندا بۇل ماماندىققا ٷيرەتەتٸن فاكۋلتەتتەر دە اشىلسا قۇبا قۇپ.
مارات توقاشباەۆ, قازاقستان پەداگوگيكالىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ, پروفەسسور, جازۋشى-پۋبليتسيست.
https://dalanews.kz/news/88938-er-esimi-el-esinde-zhobasy-iske-qosyl
