بٸزدٸڭ تٸلٸشٸمٸز ەلتاڭبا اۆتورى, ەۇۋ پروفەسسورى جانداربەك مەلٸبەكوۆ پەن شەكٸرتٸ گٷلنيسا مەركەبايعا جولىعىپ, ەڭگٸمەلەسٸن قايتقان ەدٸ.
جانداربەك مەلٸبەكوۆ, ەلتاڭبا اۆتورى, ەۇۋ پروفەسسورى:
-قاشاندا سٶز باستاۋ قيىن, دەسە دە مەن قاشان جەنە قاي جەردە بولماسىن ەڭگٸمەمدٸ بيىل 30 جىلدىعى اتالىپ ٶتٸپ جاتقان ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنەن باستاعاندى جٶن كٶرەمٸن. سەبەبٸ, مەنٸڭ ٶمٸرٸم مەن ٶنەرٸم جەنە ٶزٸم قىزمەت ەتەتٸن ەۇۋ-دا وسى تەۋەلسٸزدٸكپەن بايلانىستى .
ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن ەلتاڭبا نۇسقاسىن جاساۋعا بايقاۋ جارييالانعانى بەلگٸلٸ. نەسٸن جاسىرايىن, ٶزگە ەلدە, ٶزبەكستان جەرٸندە جٷرسەم دە, ەلدەگٸ جاعدايعا كٶڭٸلٸم ەلەڭدەپ, بەي-جاي قاراي المادىم. نەگٸزگٸ ماقساتىم – بايقاۋدا جەڭۋ ەمەس, ەلتاڭبا ارقىلى حالقىمىزدىڭ تاريحىن, سالت-دەستٷرٸن, جالپى, قازاقي بولمىسىن كٶرسەتۋ ەدٸ. اللاعا مىڭ دا بٸر شٷكٸر, بايقاۋعا ۇسىنىلعان 293 جوبانىڭ ٸشٸنەن مەنٸڭ جوبام قابىلداندى. تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا راحمەت, سودان كەيٸن مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ, مارقۇم ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ ەلتاڭبانى ەلٸمٸزدٸڭ باستى نىشانى ەتٸپ قابىلداردا سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ ۇشان-تەڭٸز, ول ۇمىتىلماق ەمەس. ٶيتكەنٸ, دەپۋتاتتاردىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق ناقىشتارعا تيٸسكەندەر كٶپ بولدى, اقىرى 306 دەپۋتاتىڭ 237-سٸ جاقتاپ داۋىس بەردٸ. ونىڭ ٶزٸ ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ دەپۋتاتتارعا: «سەندەر قانداي ادامسىڭدار, ۇلتتىق ناقىشقا, تۇلپارعا, شاڭىراققا تٸل تيگٸزەتٸن» دەپ سٶيلەگەنٸنەن كەيٸن عانا بارىپ كٶبەيدٸ. نەسٸن جاسىرايىن, سول كەزدەگٸ قۋانىشىمدا شەك بولمادى.
2001 جىلى كەشەگٸ استانا, بٷگٸنگٸ نۇر-سۇلتان قالاسىنا كٶشٸپ كەلدٸم. بۇل – ەلەمدە تەڭدەسٸ جوق, جاڭا دەۋٸردٸڭ جاڭا قالاسى. شەتەلدٸك قوناقتار بۇل قالانىڭ ادامعا جاڭا قۋات بەرەتٸنٸن ايتادى. شىنىندا دا بۇل قالا – تاتۋلىقتى, دوستىقتى بٸلدٸرەتٸن قالا بولىپ قالىپتاستى.
مەنٸڭ قولىمنان شىققان جوبالار ٶزبەكستاننىڭ بارلىق قالاسىندا بار. ەلٸمٸزدٸڭ استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا دا جەتەرلٸك, تٷلەپ, تٷرلەنگەن تٷركٸستاندا دا تۇر. 2017 جىلى ٶتكەن حالىقارالىق EXPO كٶرمەسٸنە دە مەنٸڭ ۇلتتىق ناقىشتاعى جوبالارىم ەنگٸزٸلگەن.
مەن ٶزٸم «استانالىق» دەگەن اتتى ارقالاۋ – ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك, دەپ سانايمىن. ويلاۋ دەڭگەيٸڭ, جۇمىس ٸستەۋ قابٸلەتٸڭ ٶزگەشە بولادى. سەبەبٸ, كەشەگٸ استانا, بٷگٸنگٸ نۇر-سۇلتان– قازاق حالقىنىڭ مىڭداعان جىلدار بويى ارمانداعان قالاسى. وسى قالانىڭ شىرايىن كٸرگٸزٸپ تۇرعان ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ, ٶيتكەنٸ مۇندا بٸلٸم بەرۋمەن قاتار, ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا قاتىستى كٶپتەگەن يگٸ ٸس-شارالار جيٸ ٶتٸپ تۇرادى.
ەسٸرەسە, سوڭعى ون جىلدا رەكتور ەرلان سىدىقوۆتىڭ باسشىلىعىمەن قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. اتىن قازاقستان كٶلەمٸندە عانا ەمەس, ەلەمدٸك بٸلٸم كەڭٸستٸگٸندە دە ابىرويمەن تانىتۋدا. سونىڭ بٸر ايعاعى – ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ وسى ۋاقىت ارالاعىندا قر پرەزيدەنتٸنٸڭ «التىن ساپا» سىيلىعىن يەلەندٸ, ەلەمنٸڭ الدىڭعى قاتارلى 50 جوعارى وقۋ ورنى رەيتينگٸنە كٸردٸ, جىل سايىنعى جەتٸستٸكتەرٸ جەتٸپ ارتىلادى. شيرەك عاسىر تولعان ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ماراپاتتار تٸزٸمٸ مەن ساپا مويىنداۋلارىن ودان ەرٸ جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. سوڭعىلاردىڭ ٸشٸندە حالىقارالىق دەڭگەيگە ۇمتىلىپ, ەلەمنٸڭ ەڭ بەدەلدٸ وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىستار ورناتىپ, قازاق مەملەكەتٸن, قازاقتىڭ جاۋھارلارىن تانىستىرۋ باعىتىندا دا ەڭبەكتەنٸپ جاتىر. مىسالى, اقش, انگلييا, ۆەنگرييا, قىتاي, رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمەن بايلانىس ورناتىلدى. جٷز جىلعا جۋىق تاريحى بار ارمەنييا ۋنيۆەرسيتەتٸندە, ەزەربايجان ۋنيۆەرسيتەتٸندە اباي ورتالىقتارى اشىلىپ, ۆەنگرييانىڭ ورتالىق ساياباعىنا اباي مٷسٸنٸ قويىلدى. مٷسٸن اۆتورى بٸزدٸڭ سەۋلەت-قۇرىلىس فاكۋلتەتٸنٸڭ وقىتۋشىسى ەكەنٸ ەكٸ ەسە ماقتانىش. كٶپتەگەن حالىقارالىق كونفەرەنتسييالار ٶتٸپ جاتادى. مۇنىڭ سىرتىندا حالىقارالىق كونفەرەنتسييالارعا, مەيلٸ ول شەتەلدە نەمەسە ٶزٸمٸزدە ٶتسٸن, بايانداماسى قابىلدانعان عالىمدار مەن وقىتۋشىلاردىڭ قاتىسۋىنا كەڭ جول اشىلعان.
سونداي-اق ەلٸمٸزگە كەلگەن شەت مەملەكەتتەردٸڭ باسشىلارى, حالىقارالىق دەرەجەدە تانىلعان عالىمداردىڭ ەۋرازييا ۋنيۆەرسيتەتٸنە ارنايى سوعىپ, ستۋدەنتتەر الدىندا دەرٸس وقۋى دا جاقسى دەستٷرگە اينالدى. مىسالى, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى دا كەلٸپ دەرٸس وقىعانى كٶپكە ايان. ال ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ٶز ٸشٸندە نارىقتىق قاعيدالار ەنگٸزٸلٸپ, كافەدرا, فاكۋلتەتتەردٸ, وقىتۋشىلاردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا دا ٷزدٸك بولۋعا ۇمتىلدىراتىن شارالار مەن سىيلىقتارى بار.
ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸلٸم بەرۋ ٸسٸندەگٸ بەتالىسى جاقسى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ سەكٸلدٸ جاڭا زاماناۋي وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي ورتالىقتار اشىلىپ, جاستارىمىز عىلىمعا قاراي بەت بۇرىپ جاتىر.
جاڭا جوبالارىم جوق ەمەس, سولاردىڭ بٸرٸ قازاق ارحيتەكتۋراسىن دامىتۋعا باعىتتالعان – «Oitek» ارحيتەكتۋراسى. بۇل جوبا ەۇۋ ستۋدەنتتەرٸ –
ٶز شەكٸرتتەرٸمنٸڭ قاتىسۋىمەن جٷزەگە اسىرىلۋدا.
جٷيەنٸڭ نەگٸزگٸ كونتسەپتسيياسى - ٷش ۇرپاققا ارنالعان تۇرعىن ٷيدٸڭ جوباسىن قۇرۋ, تۇرعىن ٷيدٸڭ فۋنتسيونالدىق ايماقتانۋىن قازاقي باعىتتا جاساۋ. بۇل جوبادا مەن عانا ەمەس, سەۋلەت-قۇرىلىس فاكۋلتەتٸنٸڭ تٶرتٸنشٸ كۋرس ستۋدەنتتەرٸ امانگەلدينا دانەل, ەدٸلبەكوۆا گٷلٸم, مىرزاحان ەيگەرٸم, دەۋلەتوۆا اقەركە, تاعى باسقا دا شەكٸرتتەرٸم بار.
«Oitek» ارحيتەكتۋراسى ٶز باستاۋىن كيٸز ٷي قۇرىلىمدارىنان الادى. «Oitek» ارحيتەكتۋراسىنداعى عيماراتتار, كەشەندٸ جۇمىستار, يدەولوگييا, سالت-دەستٷر, قوعامدىق, ەلەۋمەتتٸك مەدەنيەت, تاريحي مەنٸ بار رۋحاني قۇندىلىقتار ۇلتتىق سانا تۇرعىسىنان قاراستىرىلادى. «Oitek» ارحيتەكتۋراسىنىڭ ۇستاناتىن ماڭىزدى باعىتتارى ارحيتەكتۋرادا جاڭا باعىت بولعاندىقتان ٷلكەن ەڭبەكتٸ قاجەت ەتەدٸ. الايدا, اتا-بابا رۋحىن بويىنا سٸڭٸرگەن جاس ۇرپاق, بولاشاق جاستار ٷشٸن قولىمىزدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاسايتىن بولامىز.
گٷلنيسا مەركەباەۆا, سەۋلەت-قۇرىلىس فاكۋلتەتٸنٸڭ 4 كۋرس ستۋدەنتٸ:
ۋاقىت – جٷيرٸك, تٶرت جىل دا زۋىلداپ ٶتە شىقتى. ەۇۋ-دا كٶپتەگەن تەجٸريبە جينادىم. كافەدرامىزدا ٶتە بٸلٸكتٸ ماماندار جۇمىس ٸستەيدٸ. تەك قانا ساپالى بٸلٸم بەرٸپ قانا قويماي, ەردايىم دامۋ ٷشٸن بٸزدٸ قولداپ, ەر تٷرلٸ كونكۋرستارعا قاتىسۋعا ۇسىنىستار جاسايدى. جىل سايىن تانىمال حالىقارالىق كونكۋرستارعا بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن قاتىسىپ كەلەمٸز جەنە جاڭا جوبالار جاساۋدا ەردايىم قولداۋ تابامىز.
سول جوبالاردىڭ بٸرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلتاڭبا اۆتورى جانداربەك مەلٸبەكۇلىنىڭ باستاۋىمەن قولعا الىنعان «Oitek» جوباسى.
ۇلتتىق ستيلدٸ زەرتتەي كەلە, بۇل ستيلدە جۇمىس جاساۋ بٸزگە بٸر جاڭالىق بولدى: بٸر جاعىنان قىزىقتىرسا, ەكٸنشٸ جاعىنان قوبالجىتادى. ٶيتكەنٸ, «جۇمىسىمىزدى جۇرت قالاي قابىلدار ەكەن?», «ەل نە دەيدٸ?», «ادامداردىڭ رەاكتسيياسى قانداي بولادى?» دەگەن سان-ساۋالدار مازا بەرمەيدٸ. قانشا ادام بولسا, سونشا پٸكٸر بار: بٸرەۋلەرٸ بٸزدٸ قولداسا, بٸرەۋلەرٸ بٸزدٸ تىڭدامايتىن شىعار, ال كەيبٸرەۋلەرٸ, تٸپتٸ تٷسٸنبەۋٸ دە مٷمكٸن. بٸراق وسىنىڭ بەرٸنە قاراماستان, بٸز ەۋەل باستان-اق قانداي قادام جاسايتىنىمىزدى بٸلدٸك, العا قويعان ماقساتىمىزدان تايىنبادىق جەنە سوڭىنا دەيٸن جۇمىس جاسايمىز دەگەن ويدامىز.
ەگەمەندٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەرتەڭٸ – جاستاردىڭ جان-جاقتى دامىعان, تەلٸم-تەربيەلٸك ٸس-ەرەكەت بٸلٸم تەرەڭدٸگٸمەن ٶلشەنەدٸ. بٸلٸمدٸ ۇرپاق – ۇلتىمىزدىڭ باعا جەتپەس قازىناسى. حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى ٶمٸر سىنىنان ٶتٸپ كەلگەن ۇرپاق تەربيەسٸ, جيناقتالعان تاعلىمى, تەلٸم-تەربيەلٸك ٷلگٸلەرٸ جەنە مەدەنيەت پەن ٶنەردٸ باعالاۋ, مەدەني مٸنەز-قۇلىقتارىنىڭ قالىپتاسۋى رۋحاني قۇندىلىقتار ارقىلى بەرٸلەتٸنٸ دەلەلدەندٸ.
بۇل مەسەلەنٸڭ دۇرىس جولعا قويىلماۋى نەتيجەسٸندە جاستاردىڭ تەربيەلٸك مەنٸ تٶمەن جات ەلدٸك تۋىندىلارعا ەلٸكتەۋشٸلٸك, رۋحاني كەدەيشٸلٸككە ەكەلٸپ سوعادى. بٸز ۇسىنىپ وتىرعان جوبامىز ارقىلى قازاق ارحيتەكتۋراسىن بٶلەك, زاماناۋي ستيل رەتٸندە كٶرسەتۋگە بولاتىنىن دەلەلدەدٸك دەپ ويلايمىز.
بۇل جوبانىڭ ماقساتى – تەك قازاق ارحيتەكتۋراسىن تانىستىرۋ ەمەس, سونىمەن بٸرگە قازاق جاستارىنىڭ پاتريوتتىق سەزٸمٸن وياتۋ, سالت-دەستٷرلەرٸمٸزدٸ, تاريحىمىزدى, تٸلٸمٸزدٸ, دٸنٸمٸزدٸ ارحيتەكتۋرا ارقىلى ناسيحاتتاپ, فيلوسوفييالىق بٸلٸم رەتٸندە بولاشاق ۇرپاققا مۇرا رەتٸندە قالدىرۋ. جاس قازاق ارحيتەكتۋراسىنىڭ اۆانگارديستتەرٸ رەتٸندە, وسى ستيلدٸ باسقا دا جوبالار اياسىندا قولدانىپ, دامىتۋدى ماقسات ەتەمٸز. ەڭ بٸرٸنشٸ قازاق حالقىنا, كەيٸن حالىقارالىق ارحيتەكتورلار قاۋىمداستىعىنا قازاق ارحيتەكتۋراسىنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸن جەنە ونىڭ باي ەرٸ تەرەڭ تەربيەلٸك مەنٸن دەلەلدەپ شىعۋ بٸزدٸڭ ارمانىمىز ەرٸ ماقساتىمىز.
مٸنە, ٶزٸمنٸڭ بالا كٷننەن ارمانداپ تٷسكەن وقۋ ورنىم – ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنە 25 جىل تولىپ وتىر. بۇل مەرەيلٸ تويدىڭ بٸز ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقىپ جٷرگەندە تويلانۋى ەكٸ ەسە قۋانىش ەرٸ باقىت. ەندەشە, بٸزدٸڭ بۇل جوبامىز سٷيٸكتٸ ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ تويىنا تارتۋ دەسەك تە بولادى.
