تويعا قالاي دايىندالدىق
دوسىمىزدىڭ توي تويلاپ, ارقا-جارقا بولعان كەيپٸن بايقامادىق. "ەندٸ توي جاساماسپىن" دەدٸ ٷلكەن كٷيٸنٸشپەن ول.
— سول تويدى اپاما جاساماي-اق قويالىق دەپ ايتىپ كٶندٸرە المادىم. "كٶزٸمٸزدٸڭ تٸرٸسٸندە قۋانىشتارىڭدى كٶرەيٸن" دەگەن سوڭ امالسىز كٶنگەن ەدٸم. ەكٸ بالام مەن اعامنىڭ كەنجە بالاسىن وسىدان اۋىلعا اپارىپ سٷندەتتەگەنٸمدٸ بٸلەسٸڭ. سودان اپام توي جاساۋعا بەرٸمٸزدٸ كٶندٸردٸ, — دەدٸ دوسىم.
— توي كٷنٸ جاقىنداعاندا تٷركٸستاندى بەتكە الدىق. "تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق" دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. بٸر قولىمىزدى ەكٸ ەتە الماي قاتتى قينالدىق.
[caption id="attachment_29625" align="alignleft" width="374"]
توي بولاتىن كٷنٸ جەڭگەمدٸ قاسىما شاقىرىپ, قۇدالاردىڭ اتى-جٶنٸن تٸزٸپ جازىپ الدىم. كەلٸنشەگٸمە ٶز جاعىنان كەلەتٸن قوناقتاردىڭ تٸزٸمٸن بەر دەپ ەدٸم, ول تٸزٸمدٸ شەشەسٸ ەكەلەتٸنٸن ايتىپ, مەنٸڭ سٶزٸمە ەدەتتەگٸدەي مەن بەرگەن جوق. بۇدان كەيٸن تاعى دا بٸرنەشە رەت "تٸزٸم" مەسەلەسٸن قايتالاپ ايتقانىممەن تٸزٸم قولىما تيگەن جوق. كەلٸنشەگٸم "شەشەم تٸزٸمدٸ تويعا جازىپ ەكەلەدٸ" دەگەن سوڭ, قازىمىرلانىپ سۇراي بەرگەندٸ جٶن سانامادىم.
سودان كەش باتىپ, شاقىرىلعان قوناقتار داڭعاراداي مەيرامحاناعا جينالىپ, توي دا باستالدى. اسابا جاتتاندى, تالاي تويدا ايتقان ەڭگٸمەسٸ مەن انەكدوتتارىن ايتىپ جاتىر. بٸزدٸڭ ەۋلەتتٸڭ اتىنا دا قوشامەت-ماقتاۋ سٶزٸن اياعان جوق. تالاي تويعا قاتىسىپ, قۇلاعىمىز جاۋىر بولعان سٶزدەردٸ ەستٸگەندە سىرتقا قاشىپ شىققىم كەلدٸ. بٸراق ٶزەگٸمدٸ جارىپ شىققان قوس پەرزەنتٸمنٸڭ العاشقى قۋانىشى بولعاندىقتان امالسىز شىدادىم.
ەندٸ كەش...
تويدىڭ تاۋسىلمايتىن تٸرلٸگٸمەن جٷرٸپ, تٷنەۋ كٷنٸ جەڭەشەم ەكەۋمٸز جازعان ٷلكەن قۇدالاردىڭ تٸزٸمٸ جازىلعان قاعاز ٷيدە قالىپ كەتكەنٸن توي باستالعاندا بٸراق بٸلدٸم. قايتىپ بارىپ الىپ كەلۋگە, ەندٸ كەش. ال ەنەم جازىپ كەلگەن تٸزٸمدٸ كەلٸنشەگٸم, ماعان ايتپاستان اسابانىڭ قولىنا ۇستاتا سالىپتى. ونىسىن ماعان ەسكەرتپەگەن (ەدەتتەگٸدەي).
اسابا جارىق دٷنيەنٸڭ جاقسى سٶزدەرٸن جيناپ, تەرٸپ ايتىپ, اتا-اناما سٶز بەردٸ. ەكەم مەن انام وسى قۋانىشقا جەتكٸزگەن اللاعا شٷكٸرشٸلٸك ايتىپ, جٷرەكتەرٸن جارىپ شىققان تٸلەكتەرٸن ايتتى. سول كەزدە عانا اتا-انامنىڭ بويىنداعى قۋانىش مەنٸڭ بويىما اۋىسقانداي بولدى.
نەمەرەلەرٸن سٷندەتتەپ, مۇسىلماندىق پارىزىن ٶتەۋدٸڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن تام-تۇمداپ تٷسٸنگەندەي بولدىم.
بٸراق "وسىنداي وتباسىلىق قۋانىشتى... ٶز ارامىزدا بٶلٸسۋ ٷشٸن الاشاپقىن بولىپ, توي جاساۋدىڭ نە قاجەتٸ بار" دەگەن وي جەڭٸستٸك بەرمەگەنٸن جاسىرىپ قايتەيتٸن.
ەتتەڭ-اي, ەتتەڭ...
سونىمەن قويشى, اتا-انام سٶيلەپ, ەن مەن بيدەن كەيٸن سٶزدٸڭ كەزەگٸ قۇدالارعا كەلدٸ. قازاقتىڭ سالتى, قالىپتاسقان جٶن-جوبا بويىنشا اعامنىڭ قايىن جۇرتى, ياعني, ٷلكەن قۇدالار سٶيلەۋٸ تيٸس ەدٸ. بٸراق اسابا ەنەم جازىپ كەلگەن تٸزٸمدٸ شۇبارتىپ وقي جٶنەلگەندە ٶزٸمنٸڭ جازىق جەردە سٷرٸنگەنٸمدٸ بٸلدٸم. ەسكٸ قۇدالاردىڭ الدىندا ٷلكەن قاتەلٸك جٸبەرگەنٸمٸزدٸ سەزٸپ ٸشٸم قىلپ ەتە قالدى.
امال نە? اسابانىڭ اۋزىن جاۋىپ, قولىنداعى ميكرافوندى الىپ قويۋعا ەندٸ كەش. تويعا جينالعان قالىڭ ەلدٸڭ اراسىنان اساباعا بارام دەگەنشە اتى اتالعان قايىن جۇرتىم ورىندارىنان تۇرىپ اسابانىڭ جانىنا جينالىپ ٷلگەرگەن ەدٸ. بەرٸ كەش. وسى بٸر وعاش قىلىقتى... (بۇل ەندٸ كەشٸرٸلمەس قاتەلٸك) ەسكٸ قۇدالارىمىزدىڭ قالاي قابىلداعانىن بٸلۋ ٷشٸن تويحانانىڭ تٶرٸندە وتىرعان ٷلكەن قۇدالار جاققا كٶز سالدىم.
يە, بۇدان باسقا قالاي بولۋشى ەدٸ... ٷلكەن قۇدانىڭ قاباعى سالىڭقى. تويعا ەمەس, تٶبەلەسۋگە كەلگەن ادامعا ۇقساپ كەتٸپتٸ. سودان قايىن جۇرتىم اق تٸلەكتەرٸن اقتارىپ, جيەندەرٸنە جٷرەك تٷكپٸرٸن جارىپ شىققان تٸلەكتەرٸن ايتتى. بٸراق ولاردىڭ نە دەگەنٸن قابىلدايتىن جاعدايدا ەمەس ەدٸم. ەيتەۋٸر ىرجيىپ, ىقىلاستارىنا ىقىلاس تانىتقان بولدىم.
كەزەك ەسكٸ قۇدالارعا كەلدٸ. اسابا تٶپەلەتٸپ ماقتاۋ سٶزدەرٸن ايتىپ, ٷلكەن قۇدا باستاعان دەلەگاتسييانى ورتاعا شاقىردى. ەسكٸ قۇدالاردىڭ بٸرازى ورىندارىنان تۇرىپ, ورتاعا بەتتەگەنٸمەن, ەندٸ بٸر توبى ورنىنان مٸز باقپاي وتىرعان باس قۇدانىڭ "گروزنىي" تٷرٸن بايقاپ توسىلىپ قالعانىن بايقادىم.
اسابا بٸرنەشە رەت باس قۇدانى شاقىرعانىمەن ول كٸسٸ ورنىنان قوزعالعان جوق. سودان اسابانىڭ جانىنا بارىپ, ميكروفوندى جۇلىپ الىپ قالىڭ "پۋبليكانىڭ" الدىندا ٶزٸمنٸڭ قانداي قاتەلٸك جٸبەرگەنٸمدٸ ايتىپ, ٷلكەن قۇدانىڭ الدىندا باسىمدى يٸپ, كەشٸرٸم سۇراۋىما تۋرا كەلدٸ.
اتا-انام دا ويلاماعان جەردەن قاتەلٸك كەتكەنٸن ايتىپ, قۇدالارىنىڭ ٶكپەسٸن جازۋعا بارىن سالدى.
ەڭ سوڭىندا بۇل ٸسكە قۇداعي ارالاسقاننان كەيٸن عانا ٷلكەن قۇدانىڭ بەتٸ بەرٸ قاراعان بولدى. بٸراق مۇنداي سوراقى تٸرلٸككە... قالاي كٶنە سالسىن, تٷسٸن بەرمەي ورتاعا شىعىپ, سول رەنٸشتٸ جٷزٸن بۇزباي تٸلەك ايتقان بولدى.
تٸلەكتەن كەيٸنگٸ بيگە ٷلكەن قۇدانىڭ شاشباۋىن كٶتەرٸپ كەلگەن دەلەگاتسييا مۇنداي ٶكپەنٸڭ بٸراز ۋاقىت ٶتكەنشە تارقامايتىنىن بٸلدٸرٸپ, "پروتەست" رەتٸندە بيگە جاسى دا, كەرٸسٸ دە شىقپاي قويدى. وسىلاي توي جاسايمىز دەپ ٷلكەن قۇدامنىڭ ەپپاق كٶڭٸلٸنە داق تٷسٸرٸپ العانىما قاتتى قاپالاندىم.
15 مەتر جەرگە 15 مىڭ تەڭگە الادى
سودان سٷندەتتەلگەن ٷش بالانى مەيرامحاناعا الىپ كٸرۋ رەسٸمٸ باستالىپ كەتتٸ.
اپام ەكٸ ات پەن بٸر تاقتى جالداپ قويعان ەكەن. سٷندەتتەلگەن بالانىڭ شاشباۋىن كٶتەرۋگە داعدىلانعان توي اگەنتتٸگٸنەن كەلگەن بالا جالاڭداپ تۇر. اعاشتان جاسالعان ەدەمٸ تاققا وتىرعىزىپ سٷندەتتەلگەن بالانىڭ بٸرەۋٸن 15 مەتر جەرگە كٶتەرٸپ اپارعانى ٷشٸن 15 مىڭ تەڭگە (ەر مەترٸ مىڭ تەڭگە) الاتىنىن ەستٸگٸندە شالقامنان تٷسە جازدادىم. الماتىداعى ەجەپتەۋٸر كەسٸبٸمدٸ تاستاپ, سٷندەتتەلگەن بالالاردىڭ شاشباۋىن كٶتەرەتٸن شابارمان بولعىم كەلٸپ كەتتٸ.
بٸراق تەز ەس جيىپ, وڭاي جولمەن اقشا تابۋعا داعدىلانعان شابارماننىڭ بەتٸن قايتاردىم. "ەكٸ بالام بٸر اتقا مٸنگەسەدٸ. اعامنىڭ بالاسى ٶزٸ بٸر اتقا مٸنەدٸ", — دەپ كەسٸپ ايتتىم.
سودان ەسٸك پەن تٶردەي ەر-تۇرمانى كەلٸسكەن ٷلكەن بەستٸ اتقا ەكٸ بالام ەركٸن وتىرسىن (بۇدان باسقا بٶتەن ويىم بولعان جوق) دەگەن ويمەن ەكەۋٸن مٸنگەستٸردٸم.
ال ٷستٸنە توقىم تارتىلعان شاعىنداۋ قۇنانعا اعامنىڭ بالاسىن قولتىعىنان كٶتەرٸپ, وتىرعىزىپ, قوس اتتى جەتەكتەپ ٸشكە بەتتەدٸم.
تويعا جينالعان جۇرت قول سوعىپ, قيقۋلاپ جاتىر. اسابا دا ەلٸرٸپ العان, ميكروفوندى جەپ قويارداي بولىپ, ماقتاۋ سٶزٸن ٷستٸ-ٷستٸنە تٶپەلەۋدە. تويشىل قاۋىم مەن دٷڭكٸلدەگەن مۋزىكادان قوس ات ٷركٸپ, سٷندەتتەلگەن بالالاردى جىعىپ كەتپەسە ەكەن دەپ ٸشٸمنەن ۋايىمداپ كەلەمٸن.
ٶتكەندە ينتەرنەتتەن سٷندەتتەلگەن بٸر بالانى اتا-اناسى مەيرامحاناعا اتپەن الىپ كٸرگەندە, اتى تۋلاپ, بالانى تۋلاق سەكٸلدٸ بٸر بۇرىشقا لاقتىرىپ جٸبەرگەنٸن كٶرگەنمٸن.
بٸراق تالاي تويعا قاتىسقان تٷركٸستاننىڭ قوس اتى اقىلدى ەكەن. اينالاسىنداعى ەلٸرگەن جۇرتتى ەلەڭ قىلماستان قىزىل الاشانى الشاڭداي باسىپ, تٶرگە بارىپ بٸراق توقتادى. دەرەۋ بالالاردى اتتان تٷسٸرٸپ ورىندارىنا جايعاستىردىم. سول كەزدە اقشا ٷنەمدەيمٸن دەپ تاعى دا اعاتتىققا بوي الدىرعانىمدى بٸلمەدٸم.
توي تارقاپ, ەرتەسٸ ارقامىزدان اۋىر جٷك تٷسكەن سوڭ, ارقا-جارقا بولىپ شەي ٸشٸپ وتىرعاندا جەڭگەم: "مەنٸڭ بالامدى قۇيرىق جالى كەلٸسپەگەن قۇنانعا مٸنگٸزٸپ, ٶزٸڭنٸڭ ەكٸ بالاڭدى وقتاۋداي جاراعان بەستٸ اتقا مٸنگٸزدٸڭ", — دەپ ٶكپە-رەنٸشٸن ايتقاندا نە جىلارىمدى, نە كٷلەرٸمدٸ بٸلمەي دال بولدىم.
– ەگەر سٷندەت توي اعايىن, جەكجات اراسىندا وسىنداي ٶكپە-رەنٸش تۋعىزاتىنىن بٸلگەندە تويدى جاساتپاس ەدٸم. امال نە? بەرٸنە ٸشتەي كٶندٸگۋگە تۋرا كەلدٸ. سودان ويلانا كەلە "ەندٸ توي جاساماسپىن" دەگەن بايلامعا كەلدٸم, – دەگەن دوسىمىزدىڭ ەڭگٸمەسٸنەن قازٸرگٸ استا-تٶك توي قازاقتىڭ مٸنەزٸن بۇزىپ, اعايىن اراسىنا سىنا قاعىپ جاتقانىنا كٶزٸمٸز جەتە تٷستٸ.
تەۋەلسٸزدٸك العان 25 جىلدىڭ ٸشٸندە قازاقتار توي جاساپ, ٶكپەشٸل, داراقى, دٷنيەنٸڭ قادٸرٸن بٸلمەيتٸن جۇرتقا اينالىپ بارا جاتقانىن انىق اڭعارعانداي بولدىق. بٸزگە مۇنداي توي قاجەت پە?
ەسكەرتۋ! ماقالاعا قولدانعان فوتونىڭ بۇل وقيعاعا قاتىسى جوق.
نۇرلان جۇماحان
https://dalanews.kz/8148
