Toiǵa qalai daiyndaldyq
Dosymyzdyń toi toilap, arqa-jarqa bolǵan keipin baiqamadyq. "Endi toi jasamaspyn" dedi úlken kúiinishpen ol.
— Sol toidy apama jasamai-aq qoialyq dep aityp kóndire almadym. "Kózimizdiń tirisinde qýanyshtaryńdy kóreiin" degen soń amalsyz kóngen edim. Eki balam men aǵamnyń kenje balasyn osydan aýylǵa aparyp súndettegenimdi bilesiń. Sodan apam toi jasaýǵa bárimizdi kóndirdi, — dedi dosym.
— Toi kúni jaqyndaǵanda Túrkistandy betke aldyq. "Toidyń bolǵanynan boladysy qyzyq" dep beker aitpaǵan ǵoi. Bir qolymyzdy eki ete almai qatty qinaldyq.
[caption id="attachment_29625" align="alignleft" width="374"]
Toi bolatyn kúni jeńgemdi qasyma shaqyryp, qudalardyń aty-jónin tizip jazyp aldym. Kelinshegime óz jaǵynan keletin qonaqtardyń tizimin ber dep edim, ol tizimdi sheshesi ákeletinin aityp, meniń sózime ádettegidei mán bergen joq. Budan keiin taǵy da birneshe ret "tizim" máselesin qaitalap aitqanymmen tizim qolyma tigen joq. Kelinshegim "sheshem tizimdi toiǵa jazyp ákeledi" degen soń, qazymyrlanyp surai bergendi jón sanamadym.
Sodan kesh batyp, shaqyrylǵan qonaqtar dańǵaradai meiramhanaǵa jinalyp, toi da bastaldy. Asaba jattandy, talai toida aitqan áńgimesi men anekdottaryn aityp jatyr. Bizdiń áýlettiń atyna da qoshamet-maqtaý sózin aiaǵan joq. Talai toiǵa qatysyp, qulaǵymyz jaýyr bolǵan sózderdi estigende syrtqa qashyp shyqqym keldi. Biraq ózegimdi jaryp shyqqan qos perzentimniń alǵashqy qýanyshy bolǵandyqtan amalsyz shydadym.
Endi kesh...
Toidyń taýsylmaityn tirligimen júrip, túneý kúni jeńeshem ekeýmiz jazǵan úlken qudalardyń tizimi jazylǵan qaǵaz úide qalyp ketkenin toi bastalǵanda biraq bildim. Qaityp baryp alyp kelýge, endi kesh. Al enem jazyp kelgen tizimdi kelinshegim, maǵan aitpastan asabanyń qolyna ustata salypty. Onysyn maǵan eskertpegen (ádettegidei).
Asaba jaryq dúnieniń jaqsy sózderin jinap, terip aityp, ata-anama sóz berdi. Ákem men anam osy qýanyshqa jetkizgen Allaǵa shúkirshilik aityp, júrekterin jaryp shyqqan tilekterin aitty. Sol kezde ǵana ata-anamnyń boiyndaǵy qýanysh meniń boiyma aýysqandai boldy.
Nemerelerin súndettep, musylmandyq paryzyn óteýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin tam-tumdap túsingendei boldym.
Biraq "osyndai otbasylyq qýanyshty... óz aramyzda bólisý úshin alashapqyn bolyp, toi jasaýdyń ne qajeti bar" degen oi jeńistik bermegenin jasyryp qaiteitin.
Átteń-ai, átteń...
Sonymen qoishy, ata-anam sóilep, án men biden keiin sózdiń kezegi qudalarǵa keldi. Qazaqtyń salty, qalyptasqan jón-joba boiynsha aǵamnyń qaiyn jurty, iaǵni, úlken qudalar sóileýi tiis edi. Biraq asaba enem jazyp kelgen tizimdi shubartyp oqi jónelgende ózimniń jazyq jerde súringenimdi bildim. Eski qudalardyń aldynda úlken qatelik jibergenimizdi sezip ishim qylp ete qaldy.
Amal ne? Asabanyń aýzyn jaýyp, qolyndaǵy mikrafondy alyp qoiýǵa endi kesh. Toiǵa jinalǵan qalyń eldiń arasynan asabaǵa baram degenshe aty atalǵan qaiyn jurtym oryndarynan turyp asabanyń janyna jinalyp úlgergen edi. Bári kesh. Osy bir oǵash qylyqty... (bul endi keshirilmes qatelik) eski qudalarymyzdyń qalai qabyldaǵanyn bilý úshin toihananyń tórinde otyrǵan úlken qudalar jaqqa kóz saldym.
Iá, budan basqa qalai bolýshy edi... Úlken qudanyń qabaǵy salyńqy. Toiǵa emes, tóbelesýge kelgen adamǵa uqsap ketipti. Sodan qaiyn jurtym aq tilekterin aqtaryp, jienderine júrek túkpirin jaryp shyqqan tilekterin aitty. Biraq olardyń ne degenin qabyldaityn jaǵdaida emes edim. Áiteýir yrjiyp, yqylastaryna yqylas tanytqan boldym.
Kezek eski qudalarǵa keldi. Asaba tópeletip maqtaý sózderin aityp, úlken quda bastaǵan delegatsiiany ortaǵa shaqyrdy. Eski qudalardyń birazy oryndarynan turyp, ortaǵa bettegenimen, endi bir toby ornynan miz baqpai otyrǵan bas qudanyń "groznyi" túrin baiqap tosylyp qalǵanyn baiqadym.
Asaba birneshe ret bas qudany shaqyrǵanymen ol kisi ornynan qozǵalǵan joq. Sodan asabanyń janyna baryp, mikrofondy julyp alyp qalyń "pýblikanyń" aldynda ózimniń qandai qatelik jibergenimdi aityp, úlken qudanyń aldynda basymdy iip, keshirim suraýyma týra keldi.
Ata-anam da oilamaǵan jerden qatelik ketkenin aityp, qudalarynyń ókpesin jazýǵa baryn saldy.
Eń sońynda bul iske qudaǵi aralasqannan keiin ǵana úlken qudanyń beti beri qaraǵan boldy. Biraq mundai soraqy tirlikke... qalai kóne salsyn, túsin bermei ortaǵa shyǵyp, sol renishti júzin buzbai tilek aitqan boldy.
Tilekten keiingi bige úlken qudanyń shashbaýyn kóterip kelgen delegatsiia mundai ókpeniń biraz ýaqyt ótkenshe tarqamaitynyn bildirip, "protest" retinde bige jasy da, kárisi de shyqpai qoidy. Osylai toi jasaimyz dep úlken qudamnyń áppaq kóńiline daq túsirip alǵanyma qatty qapalandym.
15 metr jerge 15 myń teńge alady
Sodan súndettelgen úsh balany meiramhanaǵa alyp kirý rásimi bastalyp ketti.
Apam eki at pen bir taqty jaldap qoiǵan eken. Súndettelgen balanyń shashbaýyn kóterýge daǵdylanǵan toi agenttiginen kelgen bala jalańdap tur. Aǵashtan jasalǵan ádemi taqqa otyrǵyzyp súndettelgen balanyń bireýin 15 metr jerge kóterip aparǵany úshin 15 myń teńge (ár metri myń teńge) alatynyn estiginde shalqamnan túse jazdadym. Almatydaǵy ájeptáýir kásibimdi tastap, súndettelgen balalardyń shashbaýyn kóteretin shabarman bolǵym kelip ketti.
Biraq tez es jiyp, ońai jolmen aqsha tabýǵa daǵdylanǵan shabarmannyń betin qaitardym. "Eki balam bir atqa mingesedi. Aǵamnyń balasy ózi bir atqa minedi", — dep kesip aittym.
Sodan esik pen tórdei er-turmany kelisken úlken besti atqa eki balam erkin otyrsyn (budan basqa bóten oiym bolǵan joq) degen oimen ekeýin mingestirdim.
Al ústine toqym tartylǵan shaǵyndaý qunanǵa aǵamnyń balasyn qoltyǵynan kóterip, otyrǵyzyp, qos atty jetektep ishke bettedim.
Toiǵa jinalǵan jurt qol soǵyp, qiqýlap jatyr. Asaba da elirip alǵan, mikrofondy jep qoiardai bolyp, maqtaý sózin ústi-ústine tópeleýde. Toishyl qaýym men dúńkildegen mýzykadan qos at úrkip, súndettelgen balalardy jyǵyp ketpese eken dep ishimnen ýaiymdap kelemin.
Ótkende internetten súndettelgen bir balany ata-anasy meiramhanaǵa atpen alyp kirgende, aty týlap, balany týlaq sekildi bir buryshqa laqtyryp jibergenin kórgenmin.
Biraq talai toiǵa qatysqan Túrkistannyń qos aty aqyldy eken. Ainalasyndaǵy elirgen jurtty eleń qylmastan qyzyl alashany alshańdai basyp, tórge baryp biraq toqtady. Dereý balalardy attan túsirip oryndaryna jaiǵastyrdym. Sol kezde aqsha únemdeimin dep taǵy da aǵattyqqa boi aldyrǵanymdy bilmedim.
Toi tarqap, ertesi arqamyzdan aýyr júk túsken soń, arqa-jarqa bolyp shái iship otyrǵanda jeńgem: "Meniń balamdy quiryq jaly kelispegen qunanǵa mingizip, ózińniń eki balańdy oqtaýdai jaraǵan besti atqa mingizdiń", — dep ókpe-renishin aitqanda ne jylarymdy, ne kúlerimdi bilmei dal boldym.
– Eger súndet toi aǵaiyn, jekjat arasynda osyndai ókpe-renish týǵyzatynyn bilgende toidy jasatpas edim. Amal ne? Bárine ishtei kóndigýge týra keldi. Sodan oilana kele "endi toi jasamaspyn" degen bailamǵa keldim, – degen dosymyzdyń áńgimesinen qazirgi asta-tók toi qazaqtyń minezin buzyp, aǵaiyn arasyna syna qaǵyp jatqanyna kózimiz jete tústi.
Táýelsizdik alǵan 25 jyldyń ishinde qazaqtar toi jasap, ókpeshil, daraqy, dúnieniń qadirin bilmeitin jurtqa ainalyp bara jatqanyn anyq ańǵarǵandai boldyq. Bizge mundai toi qajet pe?
Eskertý! Maqalaǵa qoldanǵan fotonyń bul oqiǵaǵa qatysy joq.
Nurlan JUMAHAN
https://dalanews.kz/8148
