ەلەكتر قۇبىلىستارىن زەرتتەيتٸن كەشەن
«بۇل وتاندىق يننوۆاتسييالىق ٶنٸمنٸڭ ٶزگە ٶندٸرۋشٸلەردەن ارتىقشىلىعى, بٸرٸنشٸدەن, كٶپفۋنكتسييالى, بٸر مەزگٸلدە 20-دان استام زەرتحانالىق جۇمىستاردى اتقارا الادى. ەكٸنشٸدەن, شاعىن ەرٸ ىڭعايلى, ونى كەز كەلگەن كابينەتتە قولدانا بەرۋگە بولادى. سونداي-اق زامان تالابىنا ساي بٸرقاتار بالامالى ٶلشەۋ قۇرىلعىلارى تسيفرلىق نۇسقاعا اۋىستىرىلعان», – دەيدٸ جوبانىڭ باس ينجەنەرٸ – فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, دوتسەنت مەرلان دوسبولاەۆ.
اپپاراتتىق-باعدارلامالىق يننوۆاتسييالىق كەشەن ەلەكتر توعىنىڭ كەرنەۋٸن ٶلشەۋ, كٷشٸن ٶلشەۋ, توق كٷشٸنٸڭ كەرنەۋگە تەۋەلدٸگٸن انىقتاۋ, توق ٶتكٸزگٸشتەگٸ كەدەرگٸنٸ ٶلشەۋ, ٶتكٸزگٸشتەردٸ پاراللەل جەنە تٸزبەكتەي جالعاۋ, ديودتى تٸزبەككە قوسۋ, اۋىسپالى كەدەرگٸنٸ انىقتاۋ سيياقتى زەرتحانالىق جۇمىستاردى جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سوعان قاراماستان ونىڭ كٶلەمٸ نەبەرٸ – 40ح30ح15 سم. كەشەن سىرتتان ەلەكتر كٷشٸن الماي-اق دەربەس جۇمىس ٸستەۋگە قابٸلەتتٸ, اككۋمۋلياتورلىق باتارەيامەن جابدىقتالعان. تولىق زاريادتالعان باتارەيا كەمٸندە 15 ساباق ٶتكٸزۋگە جەتكٸلٸكتٸ. زەرتحانالىق كەشەننٸڭ بازالىق جەنە كەڭەيتٸلگەن ەكٸ نۇسقاسى ەزٸرلەندٸ. كەڭەيتٸلگەن نۇسقا بازالىق نۇسقانىڭ بارلىق قىزمەتتەرٸن قامتيدى جەنە بٸرقاتار بٸرەگەي جۇمىستاردى اتقارادى.
«اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەن لينۋكس بازاسىنداعى وپەراتسييالىق جٷيە ورناتىلعان جالقىپلاتالىق 7 ديۋيمدٸك مونيتورلى كومپيۋتەردٸڭ جۇمىسىن تولىقتاي اتقارادى, سونداي-اق پايدالانۋشى ينتەرفەيسٸمەن سەيكەستەندٸرٸلٸپ ارنايى ەزٸرلەنگەن باعدارلامامەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. كومپيۋتەر 12 بيتتٸك انالوگتى-ساندىق تٷرلەندٸرگٸشكە قوسىلعان, ول توقتىڭ كٷشٸ 0-5ا شەگٸندە, كەرنەۋٸ -20 - +20ۆ مٶلشەرٸندەگٸ ٶلشەمگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندەگٸ باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ – توقتىڭ كەرنەۋٸ مەن كٷشٸنە, جىلدام جەنە ورتاشا قۋاتتىلىعىنا, ۆولت-امپەرنوي سيپاتتاماسىنا (ۆاس) قاراماستان ەسەپتەپ, مونيتورعا شىعارۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. سونداي-اق, دەربەس كومپيۋتەردەگٸ دەرەكتەرمەن الماسۋ, ٸشكٸ نەمەسە سىرتقى جيناقتاعىشتان الىنعان نەتيجەلەردٸ جازىپ الۋ مٷمكٸندٸگٸ بار», – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ كەشەننٸڭ تەحنيكالىق جاعدايىن جوبانىڭ كوممەرتسييالىق مامانى اسقار جٷنٸسبەكوۆ.
يننوۆاتسييالىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ەكسپەريمەنتتٸك جەنە تەورييالىق فيزيكا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى ٷش جىل بويى تەر تٶكتٸ. اسقار جٷنٸسبەكوۆتٸڭ ايتۋىنشا, يننوۆاتسييالىق اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەن ەلٸ سەرييالى ٶندٸرٸسكە شىعارىلعان جوق. العاشقى پيلوتتىق ٷلگٸدەگٸ بٸرنەشە يننوۆاتسييالىق قۇرال مەكتەپ وقۋشىلارىنا كٶرنەكٸ قۇرال رەتٸندە ورتا-ارنايى بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنە بەرٸلدٸ. الداعى ۋاقىتتا سەرييالى ٶندٸرٸسكە شىعارىپ, شامامەن جىلىنا مىڭ داناسىن تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنۋ جوسپاردا بار.
جوبا جەتەكشٸسٸ – ەلەمدٸك عىلىمي قاۋىمداستىقتا تانىمال عالىم, فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا اكادەميگٸ, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تٸلەكقابىل رامازانوۆ. جالپى جوبانىڭ جۇمىسىنا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ جەتٸ مامانى قاتىستى: باس ينجەنەر (كونسترۋكتور) – فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, دوتسەنت مەرلان دوسبولاەۆ, كوممەرتسييالاندىرۋ جٶنٸندەگٸ مامان – اسقار جٷنٸسبەكوۆ, جەتەكشٸ كونسترۋكتور – ەراسىل ەرلانۇلى, كونسترۋكتور – اسان ەبدٸراحمانوۆ, ينجەنەر-تەحنولوگ – ەلنۇر ەلەۋباەۆ, ينجەنەر – ماقسات وراز. ولار – ەل عىلىمىنىڭ دامۋىنا ٷلەس قوسۋدى ماقسات ەتٸپ, ويلارىن ٸس جٷزٸندە تابىستى جٷزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان يننوۆاتسييالىق عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اۆتورى, ٶنەرتاپقىش-فيزيكتەر.
جوبانىڭ باس كونسترۋكتورى دوسبولاەۆ مەرلان قىلىشۇلى 2008 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىنان بەرٸ پلازما فيزيكاسى, نانوتەحنولوگييالار جەنە كومپيۋتەرلٸك فيزيكا كافەدراسىندا وقىتۋشى بولىپ جۇمىس ٸستەيدٸ. جەتەكشٸ عىلىمي قىزمەتكەر, ف.-م.ع.ك., دوتسەنت م.ق. دوسبولاەۆتىڭ اينالىسىپ جٷرگەن عىلىمي باعىتى, بٷگٸنگٸ كٷنگٸ پلازما فيزيكاسىنىڭ جاڭا سالاسى – قاتتى يدەال ەمەس توزاڭدى پلازما فيزيكاسى. م.ق. دوسبولاەۆ ەل-فارابي اتىنداعى عىلىم جەنە تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى (2015 ج.), «جوو ٷزدٸك وقىتۋشىسى – 2015» گرانتىنىڭ, «ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ ٷزدٸك جاس عالىمى» ديپلومىنىڭ (2014 ج.) يەگەرٸ. ٷش مەرتە جاس جەنە دارىندى عالىمدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك ستيپەندييانىڭ يەگەرٸ (2008 ج., 2010 ج., 2013 ج.), قر Thomson Reuters دەرەكتەر بازالارى بويىنشا «عىلىم كٶشباسشىسى» تەۋەلسٸز سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى (2016 ج). بٷگٸنگٸ كٷندە ونىڭ 160-قا جۋىق عىلىمي جۇمىستارى بار, سونىڭ ٸشٸندە يمپاكت-فاكتورلى Thomson Reuters بازاسىنىڭ جۋرنالىندا – 44 جۇمىسى جارييالانعان. م.ق. دوسبولاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەزٸرلەنگەن ٷش ستۋدەنتتٸك يننوۆاتسييالىق جوبا قازاقستان كٶرمەلەرٸندە جٷلدە الدى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ عىلىمي ينفراقۇرىلىمىنىڭ ستراتەگييالىق ماقساتى عىلىم, بٸلٸم جەنە ٶندٸرٸستٸ بٸرٸكتٸرۋ نەگٸزٸندە ەلەۋمەتتٸك-گۋمانيتارلىق ورتا مەن ەكونوميكا سالاسىن يننوۆاتسييالىق دامىتۋ ٷشٸن مامانداردى قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى ەكسپەريمەنتتٸك جەنە تەورييالىق فيزيكا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى 1992 جىلى 10 اقپاندا قۇرىلعان. ينستيتۋت فيزيكانىڭ ەرتٷرلٸ سالاسىندا عىلىمي جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزەدٸ. قازاقستانداعى رەتسٸز جارتىلاي ٶتكٸزگٸشتەردٸڭ, حالكو-گەنيدتٸ شىنى تەرٸزدەس جارتىلاي ٶتكٸزگٸشتەردٸڭ جەنە امورفتىق نانوقۇرىلىمدىق الماز تەرٸزدەس كٶمٸرتەكتٸك جۇقا قابىقشالاردىڭ قاسيەتتەرٸن فۋندامەنتالدى زەرتتەۋلەردٸڭ نەگٸزٸن قالايدى.
ەكسپەريمەنتتٸك جەنە تەورييالىق فيزيكا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جۇمىستارىنا فيزيكا سالاسىنداعى عالىمدار عانا ەمەس, سونداي-اق ماتەماتيكتەر, حيميكتەر, بيولوگتار, سوتسيولوگتار, ت.ب. قاتىسادى. ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ ناقتى ۇسىنىستاردا كٶرٸنٸس تاپتى. وعان عالىمداردىڭ يننوۆاتسييالىق جوبالار بويىنشا حالىقارالىق كٶرمەلەرگە قاتىسۋى, العان اۆتورلىق كۋەلٸكتەرٸ مەن پاتەنتتەرٸ دەلەل. قازٸرگٸ ۋاقىتتا فاكۋلتەتتە تەورييالىق فيزيكا, جىلۋ فيزيكاسى مەن مولەكۋلالىق فيزيكا, فيزيكالىق ەلەكترونيكا, پلازما فيزيكاسى مەن حيميياسى ماماندىقتارى بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاتسييالاردى قورعايتىن مامانداندىرىلعان كەڭەستەر جۇمىس ٸستەيدٸ.
www.kaznu.kz
