قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ (ققق) تالداۋ ورتالىعى 2025 جىلدىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىنداعى ەلٸمٸزدٸڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنا شولۋ جاسادى. جالپى كٶرسەتكٸشتەرگە قاراساق, بيىلعى بەس ايداعى ساۋدا اينالىمى بىلتىرعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 4,5%-عا تٶمەندەپ, 53,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. ونىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ – ەكسپورتتىڭ كٷرت ازايۋى (-9,2%), ال يمپورت, كەرٸسٸنشە, 2,2%-عا ارتقان, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"قازاقستان ەكسپورتىنىڭ قۇلدىراۋىنا نەگٸزٸنەن شيكٸزات ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ ەسەر ەتكەن. اتاپ ايتقاندا, مينەرالدىق ٶنٸمدەر ەكسپورتى 2,7 ملرد دوللارعا, حيمييا ٶنٸمدەرٸ 399 ملن دوللارعا قىسقارعان. دەگەنمەن بۇل تٶمەندەۋ ازىق-تٷلٸك ەكسپورتىنىڭ (+764 ملن دوللار) ٶسۋٸمەن ٸشٸنارا ٶتەلدٸ. بۇعان ەلەمدٸك نارىقتا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ ٶسۋٸ ىقپال ەتتٸ. نەتيجەسٸندە ەكسپورت قۇرىلىمىنداعى مۇناي ٷلەسٸ بىلتىرعى 56,4%-دان بيىل 52,9%-عا دەيٸن ازايدى", - دەيدٸ قاۋىمداستىق ساراپشىلارى.
بيىلعى بەس ايداعى قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸ – قىتاي (11,9 ملرد دوللار), رەسەي (9,6 ملرد دوللار), يتالييا (7,3 ملرد دوللار), نيدەرلاندى (2,4 ملرد دوللار) جەنە فرانتسييا (2,0 ملرد دوللار). بۇل ەلدەرمەن جاسالعان ساۋدا كٶلەمٸ جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ 62%-ىن قۇرادى.
سوڭعى ٷش جىلدا شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ٷلەسٸ بٸرتٸندەپ ارتىپ كەلەدٸ. بىلتىر بۇل كٶرسەتكٸش 32%-دان 35,3%-عا دەيٸن ٶستٸ. بۇعان مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ ("قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى", "يمپورت الماستىرۋ باعدارلاماسى", "ۇلتتىق ەكسپورتتىق ستراتەگييا", "گپيير-2") ىقپالى بايقالعانىمەن, ولاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ەلٸ دە شەكتەۋلٸ كٷيدە قالىپ وتىر.
"يمپورت قۇرىلىمى سوڭعى ۋاقىتتا ينۆەستيتسييالىق جەنە شيكٸزاتتىق باعىتتاعى تاۋارلارعا قاراي اۋىسۋدا. يمپورتتىڭ نەگٸزگٸ ٶسٸمٸن مينەرالدى ٶنٸمدەر (+225,9 ملن دوللار) مەن كٶلٸك قۇرالدارى (+187,0 ملن دوللار) قۇرادى. بۇل ەلدەگٸ ينفراقۇرىلىمدىق جەنە ينۆەستيتسييالىق جوبالاردىڭ جاندانۋى, سونداي-اق وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ جەتكٸلٸكتٸ دامىماعانىن كٶرسەتەدٸ", دەلٸنگەن تالداۋدا.
جەكەلەگەن يمپورتتىق تاۋارلار باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸ بايقالدى. مىسالى, ٷيگە ارنالعان جيھاز باعاسى بٸر تونناعا شاققاندا 1 ملن تەڭگەگە قىمباتتاپ, 1,8 ملن تەڭگەگە جەتكەن. سونداي-اق شوكولاد (+894 مىڭ تەڭگە, تونناسىنا 2,5 ملن تەڭگە), مۇزداتقىش جابدىقتار (+262,1 مىڭ تەڭگە, تونناسىنا 2,6 ملن تەڭگە) جەنە مايلاۋ ماتەريالدارى (+208 مىڭ تەڭگە, تونناسىنا 1,9 ملن تەڭگە) باعاسى ايتارلىقتاي ٶستٸ. بۇل قىمباتشىلىققا سىرتقى نارىقتاعى باعا ٶسٸمٸ مەن ۆاليۋتا باعامىنىڭ اۋىتقۋى ەسەر ەتكەن.
بيىلعى جىلدىڭ العاشقى بەس ايىندا قازاقستانداعى ينفلياتسييا بىلتىرمەن سالىستىرعاندا ٷدەپ, 11,3%-عا جەتتٸ. ال ەۋرووداق پەن رەسەيدە, كەرٸسٸنشە ينفلياتسييا باياۋلاعان (ەو-دا – 2%, رەسەيدە – 9,4%). قىتايدا ينفلياتسييا دەڭگەيٸ 0,1% شاماسىندا.
"قازاقستانداعى باعا ٶسٸمٸنە رەسەيدەگٸ ينفلياتسييا مەن رۋبلدٸڭ تەڭگەگە شاققانداعى باعامىنىڭ نىعايۋى (جىل باسىنان بەرٸ +41%) تٸكەلەي ەسەر ەتۋدە. لوگيستيكا شىعىندارىنىڭ ٶسۋٸ مەن نارىقتاعى بەسەكەنٸڭ تٶمەندٸگٸ دە يمپورتتىق ينفلياتسييانى كٷشەيتٸپ وتىر. بۇل جاعداي ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن قالىپقا كەلتٸرۋٸنە قيىندىق تۋعىزادى".
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بيىل سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ ديناميكاسى ناشارلاۋى مٷمكٸن:
"ەكسپورتتىق تٷسٸمدەردٸڭ قىسقارۋى, يمپورتتىڭ ٶسۋٸ جەنە ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ كٷشەيۋٸ – ەلدٸڭ تٶلەم بالانسىنا, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعامىنا جەنە قارجى تۇراقتىلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. جىل سوڭىنا قاراي ەكسپورت كٶلەمٸ, ۇلتتىق بانكتٸڭ بولجامى بويىنشا, 75,5 ملرد دوللارعا دەيٸن تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن. ال يمپورت 62,3 ملرد دوللارعا دەيٸن ٶسەدٸ دەگەن بولجام بار. مۇنداي جاعدايدا ساۋدا پروفيتسيتٸ بىلتىرعى 21,8 ملرد دوللاردان بيىل 13,2 ملرد دوللارعا دەيٸن (-39,5%) قىسقارادى. بۇل جاعداي تەڭگە باعامىنىڭ تۇراقتىلىعىنا قوسىمشا تەۋەكەلدەر تۋىنداتادى".
وسىلايشا, بيىلعى جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا سىرتقى ساۋداداعى احۋالدىڭ ناشارلاۋى جالعاسۋى مٷمكٸن. ەلەمدٸك شيكٸزات نارىعىنداعى جاعدايدىڭ جاقسارماۋى جەنە يمپورت قۇرىلىمىنىڭ كاپيتالدىق تاۋارلارعا قاراي ىعىسۋى بۇل قاۋٸپتەردٸ ارتتىرادى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ سىرتقى جاعدايلارعا تۇراقتىلىعى ەكسپورتتىق تاۋارلاردىڭ باعاسى قانشالىقتى تەز قالپىنا كەلەتٸنٸنە, مەملەكەتتٸك ٸرٸ ينۆەستيتسييالىق جوبالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋىنا جەنە شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ قانشالىقتى كەڭەيەتٸنٸنە تٸكەلەي بايلانىستى بولماق.
