قازاقستان ەكونوميكاسى حالىق تابىسىنىڭ ٶسٸپ جاتقانىن ناقتىلايدى, الايدا بۇل ٶسٸم بٷگٸندەرٸ شىنايى ٶمٸردەن ەلدەقايدا جىراقتاپ جاتقانىنىڭ كۋەسٸ بولىپ وتىرمىز. 2025 جىلدىڭ II-توقسانىندا جان باسىنا شاققانداعى اقشالاي تابىس 359 638 تەڭگەگە جەتٸپ, بٸر جىلدا 8,9%-عا ارتىپتى. قاعازدا بۇل ٶسٸم پوزيتيۆتٸ قارقىن رەتٸندە كٶرسەتٸلەدٸ. الايدا قىمباتشىلىق ٷدەپ, تۇتىنۋ باعاسى جوعارى قارقىنمەن ەكپٸندەپ جاتقان ٶمٸردە مۇنداي نومينالدى ٶسٸم حالىق جاقسىراق ٶمٸر سٷرە باستادى دەگەندٸ ەستە بٸلدٸرە المايدى. تەك ولاردىڭ شىعىنى قىمباتتاي تٷسكەنٸن ايقىندايدى. بۇل تۋرالى ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆ ايتادى, دەپ جازادى Dalanews.kz economyKZ.org-قا سٸلتەمە جاساپ.
"حالىقتىڭ تابىسىنىڭ بٷتٸندەي كٶلەمٸ كٷندەلٸكتٸ تۇتىنىسقا كەتەدٸ: ورتا ەسەپپەن تابىس كٶلەمٸنٸڭ 98,7%-ى تاۋار ساتىپ الۋ مەن قىزمەتەرگە جٷگٸنۋگە جۇمسالادى, ال جيناققا نەمەسە ينۆەستيتسيياعا ەشتەڭە قالمايدى. 2025 جىلى ٸٸ-توقساندا بٸر ادامعا شاققاندا ورتاشا شىعىن كٶلەمٸ 311 192 تەڭگەگە, تۇتىنىسقا كەتەتٸن اقشا 315 252 تەڭگەگە جەتتٸ. الماتى, ماڭعىستاۋ جەنە شىمكەنتتە بۇل كٶرسەتكٸش 100%-عا جەتٸپ وتىر, بۇل ٶڭٸرلەردە حالىق تولىعىمەن اي سايىنعى تابىسقا تەۋەلدٸ جەنە اقشا جيناۋعا جاعدايلارى جوق", - دەيدٸ ول.
تابىس قۇرىلىمى دا ەكونوميكالىق ٶسٸم كٶرسەتكٸشٸ حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنا ەمەس, تەك ساندىق ٶسٸمگە سٷيەنٸپ وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ. نەگٸزگٸ تابىس كٶزٸ – ەڭبەكاقى, ونىڭ ٷلەسٸ 75%, سونىڭ ٸشٸندە 66,8% – جالدامالى جۇمىس, 8,2% – ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتۋشىلار. بٸراق بٸرقاتار ٶڭٸرلەردە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەرگە تەۋەلدٸلٸك جوعارى: تٷركٸستان, جامبىل, اباي جەنە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا ەلەۋمەتتٸك ترانسفەرتتەردٸڭ ٷلەسٸ 20%-دان اسادى. بۇل ٶڭٸرلەردە تابىستىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ەڭبەكاقى ەمەس, مەملەكەت تاراپىنان تٶلەنەتٸن جەردەماقى مەن ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتەر ارقىلى قالىپتاسىپ وتىر. مۇنداي مودەل تۇراقسىز, ٶيتكەنٸ ترانسفەرت قىسقارسا, تابىس بٸردەن قۇلدىرايدى.
شىعىن قۇرىلىمى دا ٶمٸر ساپاسىنىڭ ايتارلىقتاي ٶزگەرمەگەنٸن كٶرسەتەدٸ. ازىق-تٷلٸككە ورتا ەسەپپەن بارلىق شىعىننىڭ 52,5%-ى جۇمسالادى:
- ەڭ كٶبٸسٸ – تٷركٸستاندا (62,7%) جەنە جامبىلدا (61,9%),
- ەڭ ازى – الماتىدا (36,8%) جەنە استانادا (38,5%).
تاۋارلارعا كەتەتٸن شىعىن كٶلەمٸ - ورتا ەسەپپەن 20,3%,
- ەڭ جوعارىسى – الماتىدا (29,4%) جەنە استانادا (27,8%),
- ەڭ تٶمەنٸ – تٷركٸستاندا (11,3%) جەنە جامبىلدا (12,1%).
قىزمەتتەرگە كەتەتٸن شىعىن كٶلەمٸ – ورتا ەسەپپەن 18,5%,
- ەڭ جوعارىسى – الماتىدا (27,1%) جەنە استانادا (25,3%),
- ەڭ تٶمەنٸ – تٷركٸستاندا (7,8%) جەنە جامبىلدا (8,2%).
"سونىمەن قاتار كەي ايماقتاردا قارىز بەن نەسيەنٸ ٶتەۋگە كەتەتٸن شىعىن جوعارى, بۇل ٷلەس ۇلىتاۋ وبلىسىندا 12%-دان استام, قاراعاندىدا شامامەن 10%-دى قۇرايدى. بۇل بورىش جٷكتەمەسٸن اۋىرلاتىپ, پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەر ٶسكەندە نەمەسە تابىس ازايعاندا كەي وتباسىلاردى تىعىرىققا تٸركەپ, كەدەيلەندٸرە تٷسەدٸ.مۇنىڭ بەرٸ نەگٸزگٸ مەسەلەنٸ ايقىن كٶرسەتەدٸ: تابىس ٶسٸپ جاتقانىمەن, ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ ارتپاي وتىر. شىنايى تابىس (ينفلياتسييانى شەگەرگەندە) ەلدەقايدا باياۋ ٶسٸپ جاتىر, كەي ٶڭٸرلەردە مٷلدە توقىراپ قالعان. دەمەك, حالىق بۇرىنعىداي تاۋار مەن قىزمەتتٸڭ سول كٶلەمٸن عانا تۇتىنادى, تەك قىمباتتىراق باعامەن", - دەيدٸ ەكونوميست.
بۇل جاعداي ساندىق ٶسٸمنٸڭ شەگٸنە جەتكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ەگەر باستى ماقسات تابىس پەن شىعىن كٶلەمٸن ارتتىرۋ بولسا, ال ولاردىڭ ساپاسى مەن قۇرىلىمى ٶزگەرمەسە ەل ينفلياتسييالىق يٸرٸمگە تٷسٸپ قالادى: ساندار ٶسە بەرەدٸ, ال ادامدار ٶزٸن باي سەزٸنبەيدٸ.
قازاقستانعا مۇندايدا جاڭا كٶزقاراس, جاڭا امال قاجەت:
- ينفلياتسييانى اۋىزدىقتاۋ, سوندا جالاقى ٶسٸمٸ باعا ٶسٸمٸمەن جۇتىلمايدى;
- حالىقتىڭ ٶمٸر ساپاسىن تٸكەلەي ارتتىراتىن بٸلٸم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ينفراقۇرىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ;
- قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى دامىتۋ, حالىقتىڭ تەك "ايلىقتان ايلىققا" ٶمٸر سٷرمەي, اقشا جيناپ ٷيرەنۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرۋ.
"تابىستىڭ ٶسكەنٸ جاقسى, ول كەرەك تە, بٸراق بۇل ماقسات ەمەس. ناعىز ماقسات – حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ. ول ٷشٸن باعا تۇراقتى جەنە تٶمەن بولۋى تيٸس. ەيتپەسە تابىستىڭ كەز كەلگەن ٶسٸمٸ تەك ستاتيستيكادا عانا كٶرٸنٸپ, ادامداردىڭ ٶمٸرٸن جاقسارتپايدى", - دەيدٸ رۋسلان سۇلتانوۆ.
