مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان جولداۋلارى مەن ماڭىزدى مەلٸمدەمەلەرٸندە بٷگٸندە قازاقستاندا ماكروەكونوميكالىق جاعداي تۇراقتى ەكەنٸن, ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيٸ وڭ ديناميكا كٶرسەتٸپ كەلە جاتقانىن ۇدايى ايتىپ كەلەدٸ. الايدا پرەزيدەنت قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋ, ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتەتٸن دەڭگەيگە جەتكٸزۋ, وعان قوسا ەل ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ, حالىق تابىسىن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ قاشان دا ٶزەكتٸ بولىپ قالا بەرەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
بٷگٸندە كٷللٸ جاھان ەلدەرٸ ٸشكٸ ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋعا تىرىسىپ جاتىر. ٶيتكەنٸ بٸر عانا سالاعا نەمەسە شيكٸزاتقا يەك ارتقان قاي-قاي ەلدٸڭ دە كەلەشەگٸ تۋرالى سٶز قوزعاۋ قيىن ەكەنٸ انىق. بۇل تۇستا قازاقستان ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ ٷشٸن ٶنەركەسٸپكە, سونىڭ ٸشٸندە اگروٶنەركەسٸپكە, يندۋستريياعا, سالالاردى تسيفرلاندىرۋعا دەن قويعان جٶن.
ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيٸن ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ ٸسٸندە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ دە ٶزٸندٸك رٶلٸ بارىن اتادى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى «ەدٸلەتتٸ قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا دا حالىقارالىق ارەنادا گەوساياسي جاعداي اقساپ تۇرعان شاقتا ەلٸمٸزدەگٸ ٸشكٸ ەكونوميكانى دامىتۋ بويىنشا بٸرقاتار مٸندەتتەردٸ كٶرسەتتٸ. پرەزيدەنت بۇل تۇستا دامۋ دا جوق ەمەس ەكەنٸن ايتتى.
مەسەلەن, 2022 جىلى جالى ٸشكٸ ٶنٸم كٶلەمٸ 104 تريلليون تەڭگەگە جەتكەن. بۇل تۇستا 28 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسييا تارتىلعان, اتالعان كٶرسەتكٸش رەكورد دەڭگەيگە جاتادى. سىرتقى ساۋدا-ساتتىق دەڭگەيٸ 136 ميلليارد دوللارعا جەتسە, سونىڭ ٸشٸندە 84 ميللياردى ەكسپورتقا تەڭ كەلگەن. پرەزيدەنت مۇنداي ٸرگەلٸ جەتٸستٸكتەرگە قاراماستان قازاقستان قۋاتتى ٶنەركەسٸپتٸك نەگٸز جاساقتاي الۋى قاجەت ەكەنٸن, سونىمەن قاتار, ەكونوميكانى ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتەتٸن جاعدايعا جەتۋٸمٸز قاجەت ەكەنٸن تاپسىردى. «بٸز ەل تاعدىرى ٷشٸن ايرىقشا مەنٸ بار بٸرقاتار جوبانى جٷزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى مٸندەتكە اينالۋدا», - دەپ كٶرسەتتٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ جولىندا مەتال ٶڭدەۋ, مۇناي-گاز, كٶمٸر سالاسى, اۋىر ماشينا جاساپ شىعارۋ, اۆتوبٶلشەكتەر مەن تىڭايتقىشتار شىعارۋ سەكٸلدٸ باعىتتاردى قولعا الۋدى تاپسىردى. ياعني ٶڭدەلگەن ٶنٸم شىعاراتىن دەڭگەيگە جەتۋدٸڭ ماڭىزىنا توقتالدى. وعان قوسا قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىن كٶش ٸلگەرٸلەتۋ, بۇل باعىتتا جوبالاردى قولعا الۋ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋداعى باعىتتاردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن ايتتى.
بٷگٸندە ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ, ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مەملەكەت تاراپىنان تٷرلٸ ٸس-شارالار اتقارىلىپ جاتىر. ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ قازاقستان دامۋىندا درايۆەر, قوزعاۋشى كٷش بولاتىنى انىق. ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ ەسەلەپ ارتتىرۋ, دامىتۋ جولىندا مەملەكەتتٸك ساياساتتى سوعان لايىقتاۋ وڭ, تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەر ەكەلەدٸ.
قۋاتتى ەكونوميكا قۇرۋ ٷشٸن دە ەرتاراپتاندىرىلعان, سونداي-اق, يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا قۇرۋدىڭ, ەكونوميكا جەنە ساۋدا سالاسىندا ديپلوماتييانى, قارىم-قاتىناستى بەلسەندٸ دامىتۋدىڭ, وعان قوسا تەڭگەرٸمدٸ اۋماقتىق دامۋدىڭ ماڭىزى زور. مۇنىڭ بارلىعى قازاقستان ەكونوميكاسىنا جەنە بيۋدجەتكە يەك ارتادى.
ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدىڭ ٶزٸ بٸرنەشە جىلدارعا سوزىلعان ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ زاڭدى جالعاسى سەكٸلدٸ كٶرٸنەدٸ. بۇل دەگەنٸمٸز قارا التىن سانالاتىن مۇنايعا دەگەن تەۋەلدٸلٸكتٸ شەكتەۋ, مۇناي سەكتورىنان تىس ەكونوميكا جاساقتاۋ, جالپى ەر باعىتتا دامۋ. وسى تۇستا بٸرنەشە سالاعا ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ دا ماڭىزى ٶتە زور.
ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا باعىتىن قۇرۋ ارقىلى ەرتاراپتاندىرىلعان, يننوۆاتسييالىق ەكونوميكانى دامىتۋدا تٷرلٸ رەفورمالار دا ٸسكە اسىرىلىپ كەلە جاتىر. 2024 جىلدىڭ باسىندا, العاشقى ەكٸ ايدا ەكونوميكالىق ٶسٸم 4,2 پايىزعا جەتكەن بولاتىن. سونىڭ ٸشٸندە ناقتى سەكتورلار بويىنشا ٶسٸم 5,1 پايىزدى كٶرسەتسە, قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىندا 3,5 پايىز بولعان. ەل ەكونوميكاسىندا كٶلٸك جەنە قويمالاۋ, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, قۇرىلىس سالالارى بويىنشا ٶسٸم تٸركەلگەن.
سونداي-اق, قىزىلوردا, تٷركٸستان, جەتٸسۋ وبلىستارى, استانا قالاسى كٶش باستاعان. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ بويىنشا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 7,4 پايىزعا جەتكەن. بۇل تۇستا 16 ٶڭٸردە ٶسٸم تٸركەلگەن. سونىڭ ٸشٸندە اقتٶبە وبلىسى, شقو, قىزىلوردا وبلىسى, باتىس قازاقستان وبلىسىن ەرەكشە اتاپ ٶتۋگە بولادى. ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ بويىنشا ماشينا جاساپ شىعارۋ كٶلەمٸ 23 پايىزعا, مەتاللۋرگييا 11 پايىزعا, حيمييا ٶنەركەسٸبٸ 25 پايىزعا, مەتالل بۇيىمدارى 24 پايىزعا, جەڭٸل ٶنەركەسٸپ 2,3 پايىزعا, جيھاز ٶندٸرٸسٸ 23 پايىزعا ٶسكەن. بۇدان بٶلەك بيىل ەكونوميكا 5,3 پايىزعا دەيٸن ٶسەدٸ دەگەن بولجام بار.
قازاقستاندا ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدىڭ رەسۋرسى مول. بۇل تۇستا تسيفرلاندىرۋ مەسەلەسٸنە دە كٶڭٸل بٶلگەن جٶن. بٷگٸندە زامانا كٶشٸنە ٸلەسۋ ٷشٸن بارلىق دەرلٸك سالا تسيفرلانىپ جاتىر. تسيفرلاندىرۋدىڭ ٶندٸرٸسكە دە تيگٸزەر ٷلەسٸ زور. دەمەك تسيفرلاندىرۋ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋداعى ماڭىزدى فاكتور دەۋگە نەگٸز بار. بۇل تۋرالى ەكونوميست ماماندار دا جيٸ ايتىپ جٷر.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا سۇحباتىنىڭ بٸرٸندە ەكونوميست ورازبەك مىرزاعالي ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ ٷشٸن وتاندىق, ۇلتتىق ٶنٸمدٸ ٶندٸرۋمەن شەكتەلمەۋ قاجەت ەكەنٸن, وعان قوسا ٶندٸرٸس ەڭ از دەگەندە 50 پايىزعا دەيٸن تسيفرلىق يننوۆاتسييامەن قامتىلۋى قاجەت ەكەنٸن ايتقان بولاتىن. ساراپشى ماماندار سوندا عانا ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى, ٸشكٸ ھەم سىرتقى نارىقتاعى كٷشٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولا تٷسەتٸنٸن ايتقان ەدٸ. بۇل ٷشٸن قازاقستاندا شيكٸزات قورى دا جەتكٸلٸكتٸ. ماماندار تەك ونى ەل ٸشٸندە ٶڭدەيتٸن دەڭگەيگە جەتۋٸمٸز كەرەك دەيدٸ.
ەكونوميكانى دامىتۋدا اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋدٸڭ بەرەرٸ مول. بۇل تۋرالى باسىلىمدارعا بەرگەن سۇحباتتارىنىڭ بٸرٸندە تاعى بٸر ەكونوميكالىق باقىلاۋشى ەسەم قاسىمحانوۆا دا ايتقان ەدٸ. ول ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرعىسى كەلەتٸن ەل تسيفرلىق دامۋعا باسا كٶڭٸل بٶلۋٸ قاجەت ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ. ساياساتتانۋشى ەرٸ ەكونوميكالىق ساراپشى ەسەم قاسىمحانوۆا ەستونييامەن سالىستىرا وتىرىپ, بٷگٸندە بۇل مەملەكەتتٸڭ پوستكەڭەستٸك ەلدەر ٸشٸندە جان-جاقتى دامىعان ەل ەكەنٸن ايتتى. ال ەستونييانىڭ وسىنشالىق تابىسقا جەتۋٸنٸڭ قۇپيياسى تەلەكوممۋنيكاتسييا ھەم ەلەكتروندى جٷيە بولعان.
ساراپشى قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى تاعى بٸر شەشٸم ايماقتاردى, اۋىلداردى دامىتۋ ەكەنٸن ايتتى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە جاعداي جاساۋ, وتاندىق ٶنٸم شىعارۋشىلاردىڭ ەلەمدٸك ارەناعا شىعۋىنا مٷمكٸندٸكتەر بەرۋ ٶز كەزەگٸندە ەل دامۋىنا دا وڭ ىقپال ەتەدٸ. راسىندا دا, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋداعى تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋ بولىپ وتىر. بۇل تۇستا پرەزيدەنت 2029 جىلعا دەيٸن جالپى ٸشكٸ ٶنٸم كٶلەمٸن 450 ميلليارد دوللارعا دەيٸن كٶتەرۋدٸ تاپسىردى. ٶنەركەسٸبٸ, اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان, جالپى ٶز ٸشٸنەن شىعاتىن ٶنٸمٸن جوعارى ساپاعا جەتكٸزگەن مىقتى ٶڭٸرلەر ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
ەكونوميكانىڭ دامۋى – ەلدٸڭ دامۋى, ەلەم ەلدەرٸمەن تەڭ دەرەجە بولۋعا مٷمكٸندٸك. بۇل جولدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ ٶتكەن سالالارعا باسا كٶڭٸل بٶلۋ, سونىمەن قاتار, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋ قازاقستان دامۋىنداعى قوزعاۋشى كٷش بولارى سٶزسٸز.
