ەكونوميكالىق سانا
*باق-نا نازار سالساڭىز, جۋرناليستەردٸڭ مىناداي باعامداۋلارىن كٶپ كەزدەستٸرەمٸز：''ارادا پىسىقاي ساۋداگەرلەر پايدا كٶرٸپ وتىر'', ''بٸردٸ الىپ بٸرگە ساتاتىن الىپساتارلاردىڭ جاعدايى ولاردان جاقسى'', ''اراداعى دەلدالداردىڭ كەسٸرٸنەن بىلايعى جۇرت جاپا شەگٸپ وتىر''.
*جايشىلىقتا مەملەكەتتٸك قامقورلىق تاقىرىبى ٷەۇ, تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك توپتار مەن باق تاراپىنان جيٸ كٶتەرٸلەدٸ. ''...مەملەكەتتٸك قامقورلىققا زەرۋ'', ''مەملەكەتتٸڭ قامقورلىعىنسىز اياعىنان تۇرا الماسى انىق'', ''ٷكٸمەت جەتكٸلٸكتٸ كٶڭٸل بٶلمەي كەلەدٸ'' سيياقتى تٸركەسەردٸ كٷندەلٸكتٸ كەزدەستٸرەمٸز.
*ٸشٸنارا ەكٸمدەردٸڭ بازارلارعا بارىپ, ازىق-تٷلٸك باعاسىن قاداعالاۋىن, سالا باسشىلارىنىڭ ٶز سالاسىنداعى تاۋار باعاسىنا ەنگٸزگەن شەكتەۋلەرٸن, جەرگٸلٸكتٸ باسشىلىقتىڭ شەتەلدٸك كەسٸپكەرگە شٷيلٸككەنٸن جاعىمدى جاڭالىق رەتٸندە سٷيسٸنە قابىلدايمىز.
بٸر ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن تەك مول كاپيتال, يگٸ ەكونوميكالىق ساياسات, جەتٸلگەن زاڭ-ەرەجەلەر, بٸلٸكتٸ ماماندار شوعىرى شەشپەيدٸ. وعان سول ەلدٸڭ ورنىققان ٶڭٸرٸنٸڭ جاراتىلىستىق ورتاسى, تاريحى, دەستٷرٸ, مەدەنيەتٸ, پسيحولوگيياسى, تۇرعىنداردىڭ بٸلٸم الۋ دەڭگەيٸ, تاريحي كەشٸرمەلەرٸ قالىپتاستىرعان سانا-تٷيسٸگٸ سىندى كٶپتەگەن فاكتورلار ىقپال ەتەدٸ. سونىڭ ٸشٸندە, وسى ەلدٸڭ باستان ٶتكەرٸپ كەلگەن تٷرلٸ قوعامدىق-ەكونوميكالىق فورماتسييالارى تاريحي قالىپتاستىرعان جادى-ساناسى كٶمەسكٸ تٷردە شەشۋشٸ رٶل وينايدى.
بٸزدٸڭ حالىقتىڭ اتامزاماننان بەرٸ ٶزٸن ٶزٸ قامدايتىن, سىرتقا تۇيىق كٶشپەندٸ شارۋاشىلىقپەن شۇعىلدانىپ كەلگەنٸ بەلگٸلٸ. الدىنداعى اسىن ادال ەڭبەگٸمەن تاۋىپ, بٸرەۋدٸڭ الا جٸبٸن اتتاماۋدى اقىرەتتٸك ۇستانىمى ەتكەن حالىققا ساۋدا-ساتتىق ٸسٸ قول بولماعان. ساۋداگەرلٸكتٸ الىپساتارلىق, تٸپتٸ الدامشىلىق دەيتٸن تٷسٸنٸك بٸزدٸڭ حالىقتىڭ ساناسىنا بويلاپ ورنىققان.
شار روسسييا وتارىنا كٶشكەننەن تارتىپ ەگەمەندٸككە دەيٸن قازاق حالقىنىڭ ٶز شارۋاشىلىعىن ٶز ىرقىمەن ٶرٸستەتۋ ەركٸنەن بٸرتە-بٸرتە ايىرىلا تٷسكەنٸ, سٶيتٸپ دەربەس شارۋاشىلىق سانا قالىپتاستىرۋ ەركٸنەن دە ماقۇرىم ەتٸلگەنٸ جەنە بەلگٸلٸ.
بٸزگە ەل تەۋەلسٸزدٸگٸن ۇستاپ, نىعايتۋ مەن ''كاپيتاليستٸك ەكونوميكانى'' قابىلداپ, قۇرۋدىڭ قاتار كەلگەنٸ بار. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ بۇيىرۋى قانداي ەلەگٸزٸتكٸزسە, نارىقتىڭ كەلۋٸ ەلدٸ سونداي ەسەڭگٸرەتٸپ كەتكەن-دٸ. جەتپٸس جىلدىق سوتسياليستٸك-جوسپارلى, ەكٸمشٸل-ەمٸرشٸل جٷيە تەرتٸبٸنە داعدىلانعان جۇرت نارىقتىق قاتىناستاردى ەشقانداي ٸشكٸ دايىندىقسىز ىرىقسىز تٷردە قابىلدادى. ول قاراپايىم حالىقتىڭ ٸشكٸ, زەرۋلٸ قالاۋىمەن ەمەس, ''جوعارىنىڭ'' – مەملەكەتتٸڭ ىقتييارسىز اتقارتۋىمەن ٶمٸرگە ەندٸ. سول دەۋٸردە ٶسٸپ-ٶنٸپ, سول جٷيەنٸڭ ىرعاعىنا ەبدەن تٶسەلگەن اعا بۋىن ٷشٸن جاڭا ەكونوميكالىق فورماتسييانىڭ مٷلدە جات سەزٸلەتٸنٸ تابيعي جاعداي. سٶز باسىنداعى اعا-ەپەكەلەرٸمٸزدٸڭ تٷسٸنٸك-پايىمى وسىعان مەڭزەيدٸ.
بٷگٸندەرٸ شيرەك عاسىرلىق تالپىنىستىڭ نەتيجەسٸندە نارىقتىق قاتىناستار ەلٸمٸزدە تٷبەگەيلٸ ورنىقتى. ەندٸگەرٸ بٸزدٸڭ ونىڭ زاڭدىلىقتارىمەن ٶمٸر سٷرۋٸمٸزگە تۋرا كەلەدٸ. ال ونىڭ ەڭ كٶرنەكتٸ ٶلشەمٸ – بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك سانالادى. ەكونوميكالىق-ەلەۋمەتتٸك ٶمٸردٸڭ مىڭ سالاسىندا ەركٸم ٶزٸنٸڭ بەسەكەلەستٸك قابٸلەتٸنە – العان بٸلٸمٸ, بٸلٸكتٸلٸگٸ, ٸسكەرلٸگٸ, مەدەنيەتتٸلٸگٸ, تٸلتابىسقىشتىعى, جۇعىمدىلىعىنا سٷيەنٸپ ٶز ورنىن تابۋعا تيٸس. سوندىقتان, مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸكتٸ ساقتاۋ, جاڭاعى تەڭ بەسەكەلەستٸك ورتانى قۇقىقتىق-ساياساتتىق تەتٸكتەرمەن قامتي ۇسىنۋ جاقتارىندا ٸشٸنارا, تٸپتٸ ايتاقالسىن كەمشٸلٸكتەرٸ بار بولعان كٷندە, مەملەكەت بەسەكەلەستٸك ورتانىڭ جالپىعا بٸردەي جەنە ٸرگەلٸ ۇستانىمدارىن, ويىن-ەرەجەلەرٸنٸڭ ٸرگەتاسىن نەگٸزٸنەن ۇسىنىپ ٷلگەردٸ دەۋگە تولىق نەگٸز بار. ەندەشە, ەلگٸندەي ''ازىپ كەتتٸك, توزىپ كەتتٸك, اربا سٷيرەپ جٷر'' دەگەن سيياقتى بايبالام مەن سەبەپتٸ اۋادان ٸزدەيتٸن سوقىر سانادان ارىلاتىن ۋاقىت جەتتٸ.
مىسالى, بٸرگە تۇرىپ جاتقان اۋىلدارىندا بٸرەۋ ٶزٸنٸڭ ەلدەقانداي قابٸلەتٸنٸڭ ارقاسىندا كەسٸبٸن اشىپ, باقۋاتتى ٶمٸر كەشٸپ جاتىر, ال كٶپساندىلار ەلٸ دە بولسا بەلگٸسٸز عايىپتان بٸرەۋ كٶمەكتەسەتٸندەي, ەكەلٸپ بەرەتٸندەي كٶڭٸل-كٷيدٸڭ ەلٸتۋٸندە جٷر. جايشىلىقتا قارا كٶزدەرٸمٸزدٸڭ سانىنىڭ 70 پايىزعا تاقاعانىن ايتىپ قۋانىسامىز, ەندەشە, تابىسى تٶمەن, لاس قارا جۇمىس ٸستەپ جٷرگەننٸڭ كٶپساندىسىنىڭ سول ٶزٸمٸزدەن بولۋى زاڭدى دا. مەملەكەتٸڭ قوجاسى بٸز بولعان سوڭ, بٸزدٸڭ جاتىپ, بارلىق تٸرلٸگٸمٸزدٸ باسقا كٸشٸ حالىقتار تىندىرىپ بەرۋٸ كەرەك سيياقتى پيعىلداعىلارىمىز دا بار. كەزٸندە كٶرگەن تەپەرٸشٸمٸزدٸڭ قارىمجىسىن وسىلاي قايتارعىمىز كەلەتٸن دە سىڭايلى, شىنتۋايتىندا, بۇل جۇمسارتىپ ايتقان كٷندە, سالاماتتى نيەتكە جاتپاسا كەرەك. بازارداعى اربانى ٶز ەلٸندە قازاق سٷيرەمەي, ەشكٸم كەلٸپ بٸزگە سٷيرەپ بەرمەيدٸ... ايتا تٷسسەك, بۇل ۇلتىمىزدىڭ وسىزامانعى تولىققاندى ۇلت بولىپ قالىپتاسقاندىعىنىڭ, بٸزدەگٸ كەسٸپتەر تٷزٸلٸمٸنٸڭ زامان شارتىنا ٷيلەسٸمدٸلٸككە اناعۇرلىم بەيٸمدەلٸپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ نىشانى. رەتٸ كەلگەن سوڭ ايتا كەتەيٸك, ەل اراسىندا ''بٸزدٸڭ حالىق ەلەمدەگٸ قايىرشىسى جوق بٸردەن-بٸر حالىق'' دەيتٸن تەمسٸل بار. ەرينە جەتٸمٸن جىلاتىپ, جەسٸرٸن قاڭعىرتپاعان ەلدە تاريحىمىزدا قايىرشى بولماعانى اي تۋىپ, كٷن شىققانداي اقيقات. ال بٷگٸندەرٸ بٸزدە قايىرشىدان تارتىپ, ازعىندار, كەزبەلەر پايدا بولدى. مىناۋ ەكونوميكانىڭ جاھاندانۋى, ەلەمنٸڭ كٶپٷيەكتەلۋٸ, ينفورماتسييانىڭ جارىلۋى زامانىندا, دەستٷرلٸ جاقىندىق تٷسٸنٸكتەرٸنٸڭ سولعىنداۋى, قاراۋسىز كٸسٸلەردٸڭ كٶبەيۋٸ قاتارلى كەلەڭسٸزدٸكتەر – بٸزدٸڭ جاقسى نيەتٸمٸز الدىن الا المايتىن ٷردٸس. ەرٸ-بەرٸدەن سوڭ, قوعامي ٶمٸردە مەملەكەتتٸك باسقارۋشى ەليتادان باستاپ ەڭ تٶمەنگٸ تاپقا دەيٸن جٸكتەلۋ جەنە ەر جٸكتەگٸلەردٸڭ بەسەكەلەستٸك قابٸلەتتەرٸنە بولا ٶزارا قوزعالمالى ورىن الماسۋلارى ۇلتتىڭ تولىققاندى جەتٸلگەندٸگٸنٸڭ بەلگٸسٸ سانالۋى كەرەك.
تاعى دا جاڭاعى بٸرەۋ بٸردەڭە ەكەپ ۇسىناتىنداي ەمەكسۋ نىسايى دەگەننەن شىعادى, جوسپارلى-ەكٸمشٸل جٷيە داعدىسىنىڭ ساناعا ورنىققانى سونشالىق, جۇرت ەلٸ دە مەملەكەتتٸڭ قامقورلىعىنان ٶتە-مٶتە دەمەلەنەدٸ. ەرينە, جەكەلەگەن ەلەۋمەتتٸك توپتار مەن ەسكەرەتٸن سەبەپتەرمەن حالىقتىڭ مەلٸم جٸكتەرٸنٸڭ مٷددەسٸنە كٶڭٸل بٶلۋ, ولارعا مەملەكەتتٸڭ جىلۋىن باعىشتاۋ مەملەكەتتٸڭ باستارتپاس بورىشى. ونى ٷكٸمەت حال-قادٸرٸنشە جاساپ تا جاتىر. وعان كٶز جۇمباۋمەن قاتار, بٸزدٸڭ ماسىلدىق, تٸلەمشٸلٸك, كٶز سٷزۋشٸلٸك سانادان ەرٸكتٸ تٷردە ارىلۋىمىز قۇپ بولار ەدٸ. بەرٸن بٸر جەردەن باسقارىپ, تاپقاندى بٸر قازانعا سالىپ，ونى بٸر شٶمٸشپەن قايتا ٷلەستٸرەتٸن جٷيەنٸڭ كەلمەسكە كەتكەندٸگٸن كٶكٸرەگٸمٸزدٸڭ تەرەڭٸنەن تٷيسٸنەتٸن مەزگٸل ەلدەقاشان جەتكەن. قازٸر مٷلدە باسقا ەلەمدە جاساپ جاتىرمىز. مەملەكەت نارىقتىق قاتىناستاردىڭ ونان ارى ورنىعۋىنا, ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸكتٸڭ ٷستەمدٸك قۇرۋىنا, قۇقىقتىق قاعيداتتاردىڭ مەيلٸنشە ەدٸل ەم ٷيلەسٸمدٸ بولۋىنا, ەلەۋمەتتٸك قورعانسىز تاپتىڭ نەعۇرلىم ەدٸلەتتٸ مەمٸلەگە كەنەلۋٸنە ٸزگٸ ورتا دايىنداۋمەن اينالىسۋى تيٸس تە, بىلايعى جۇرت ەشكٸمگە, ٷكٸمەتكە دە قول سوزباي, نارىق قاعيداتتارىن باستاماشىلىققا العان ويىن ەرەجەلەرٸ شەڭبەرٸندە جەنە سونىڭ تەرتٸبٸمەن ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸن اشۋعا, ٶز مٷددەلەرٸن قامتاماسىز ەتۋگە ٷيرەنۋٸ شارت. ەلدٸڭ ۇزاق بولاشاعىنان قاراعاندا, قازٸر جاساپ جاتقان ەل ازاماتتارى, ٷلكەن-كٸشٸ دەمەي, ٶمٸرلٸك دەستٷر قالىپتاستىرىپ جاتقان ۇرپاقپىز. بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ ٷلگٸمٸز كەلەشەك ۇرپاقتارىمىزدىڭ ٶمٸر سالتى بولىپ قالماق. وسى تۇرعىدان پايىمداعاندا, ٶزٸمٸزدٸڭ وسى تاريحي بورىشىمىزدى جەتە سەزٸنۋٸمٸزدٸڭ ٶزٸ كٶزالداعى بۇلتارماس بورىشىمىز بولسا كەرەك.
كەسٸپكەرلٸكتٸڭ نارىقتىق ەكونوميكانىڭ مىزعىماس دٸڭگەگٸ ەكەندٸگٸ تالاسسىز اقيقات. جاڭا قالىپتاستىرىپ جاتقان ەكونوميكامىزدىڭ يگٸلٸگٸن بارلىعىمىزدىڭ ٶز دەڭگەيٸندە كٶرۋٸمٸز ٷشٸن, سول كەسٸپكەرلٸكتٸڭ قانات جايۋىنا قولعابىس تيگٸزۋ مٸندەتٸمٸز-دٸ. ەڭ ەۋەلٸ كەسٸپكەرلٸككە, كەسٸپيەلەرٸنە, يننوۆاتسيياشىل سۋبەكتٸلەرگە قۇرمەت پەن ولاردىڭ ەڭبەكتەرٸن وڭ باعالايتىن سانا, ۇعىم قالىپتاستىرا بٸلۋٸمٸز ابزال. ادامزات بالاسى ٶندٸرگەن ٶنٸم تاۋارلانعالى بەرٸ, كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ەڭ ەلپەك, ۇتقىر, تەز قايتارىمدى سالاسى بولعان ماركەتينگ مىڭ قۇبىلىپ دامىپ كەلەدٸ. بٸزدٸڭ حالىق بارلىعىن ەش ٶتكەلەكسٸز قاينار كٶزدەن العىسى كەلەدٸ. مۇندايدى حالقىمىز نيەت قالىس دەيدٸ. الايدا, ٶندٸرۋشٸ ٶنٸمٸن بٸردەن تۇتىنۋشىعا تابىستاپ, تۇتىنۋشى قاجەتٸن تٶتە ٶندٸرۋشٸدەن الاتىن جاعداي جاسالعان كٷنٸ ەكونوميكالىق ٶمٸردٸڭ قايناپ جاتقان تاسقىنىنىڭ توقتاعان كٷنٸ ەسەپتەلەدٸ... كەرٸسٸنشە, ەكونوميكادا ماركەتينگ – ساۋدا-ساتتىق قانشا دامىعان سايىن, ونىڭ ٷلگٸلەرٸ مەن تەتٸكتەرٸ بايىعان سايىن, ەكونوميكانىڭ اينالىمىنا, جاڭارۋىنا, تٷرلەنۋٸنە سونشا قارقىندى لەپ بەرەتٸن زاڭى بار. مىنا زاماندا بٸزدٸڭ تٷسٸنٸكتەگٸ الىپساتارلىق پەن دەلدالدىقتىڭ ٶزٸ ٶز الدىنا دارا دا قۋاتتى الىپ يندۋستريياعا ايلانىپ ٷلگەرگەن. مىسالعا قازٸر قاۋىرت دامىپ, بەرٸمٸز يگٸلٸكتەنٸپ جاتقان ەلەكتروندىق ماركەتينگتٸ الايىق. كٶرنەۋ قاراعاندا ەلەكتروندىق ماركەتينگ تۇتىنۋشىنى بارلىق ورتاداعى دەلدالداردان الاستاتىپ, ٶندٸرۋشٸگە تٸكەلەي شىعارعان سىقىلدى كٶرٸنگەنٸمەن, كٶمەسكٸدە ول ٶزٸنە تەن ينفورماتسييالىق-تەحنولوگييالىق باسىمدىقتارى ارقىلى تەك بۇرىنعى دەلدالدىقتىڭ ورىنىن باسىپ وتىر, تۇتىنۋشى ٷشٸن ول دەلدالدىق قىزمەتتٸڭ بارىنشا جەتٸلگەن, ۇتىمدى, جاڭا ٸت قۇرالدارىمەن بايىتىلعان قولايلى تٷرٸن اۋىستىرۋىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. الىپساتارلىق بۇل جەردە تٷسٸن ٶزگەرتٸپ, مەيلٸنشە بٷركەنشٸكتٸ قالىپپەن كەلٸپ وتىر. دەمەك, ول تۇتىنۋشىنىڭ ٶندٸرۋشٸگە بٸردەن شىعۋىنىڭ كەپٸلٸ بولا المايدى دا. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, قازٸرگٸ ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶزٸ ٶزگە ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶنٸمٸن ٶز ٶنٸمٸنٸڭ بٸر بٶلشەگٸ ەتٸپ كٸرٸكتٸرۋ ارقىلى ٶزگە ٶندٸرۋشٸ مەن تۇتىنۋشىنىڭ اراسىندا دەلدالدىق جاساپ وتىرماي ما! قورىتىندى بٸرەۋ-اق, ەرقايسىمىزدىڭ الدىمىزدا زامانا ٶمٸرگە ەكەلگەن ماركەتينگ قۇرالدارىن جاتسىناتىن, ەكونوميكا ٶزەنٸن ارىقاراي ارقىراتا تٷسەتٸن تەتٸكتەرٸنە ٷركە قارايتىن, ونىڭ مەنٸنە بويلامايتىن كٶنەتوز سانادان ارىلۋ مٸندەتٸ تۇر.
قاراپايىم جۇرت كٷندەلٸك تۇرمىسقا ەتەنە ەكونوميكالىق سالالارعا ٷكٸمەتتٸڭ ارالاسۋىن, ونى ٶز تٸلەك-تالاپتارىنا تيٸمدٸ جاققا باعىتتاۋعا پەرمەن ەتۋٸن قالايدى. مەمەلەكەتتٸڭ مونوپولييالىق سالالاردىڭ شەكتەن شىقپاۋىن قاداعالاۋى ونىڭ ەڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ. دەگەنمەن, حالىق نارىق زاڭدىلىقتارىنىڭ تٷبەگەيلٸ سالتانات قۇرىپ, ورنىعۋ ٷستٸندەگٸ نارىقتىق قاتىناستاردىڭ يگٸلٸگٸنەن تٸپتٸ دە ەدٸل, جەڭٸل, جىلدام سۋسىنداۋ ٷشٸن, ەزٸردەن باستاپ ٷكٸمەتتٸڭ ەكونوميكالىق ٶمٸرٸمٸزگە ارالاسۋىنان باس تارتۋعا تەربيەلەنۋٸ تيٸس. ٷكٸمەتتٸڭ جاقسى مەنەدجەر ەمەس ەكەندٸگٸن كاپيتاليزمنٸڭ 3 عاسىرلىق تاريحى ەلدەقاشان دەلەلدەپ بەرگەن. ەندەشە, ەكٸمشٸلٸك تەسٸلدەرگە قول ارتقان, مەرەكەلٸ مەرزٸمدەردە بازار ارالاپ كارتوپتىڭ باعاسىمەن ارپالىسىپ جٷرۋٸنٸڭ ەكٸمگە ابىروي, تۇتىنۋشىعا تيٸمدٸلٸك ەپەرمەيتٸنٸ انىق, ونى ٶمٸر ٶزٸ دەلەلدەپ تە جاتىر. جۇرت ونان گٶرٸ, سول كارتوپتى بازارعا ۇسىنىپ وتىرعان كەسٸپكەردٸڭ – الىپساتاردىڭ ەڭبەككەرلٸگٸ مەن ىنتاسىن تٷسٸنۋگە, ونىڭ تابىسىنىڭ دا ٶزٸمٸزدٸ ەكٸ وراپ تۇرماعاندىعىنا جاناشىرلىقپەن كٶز جەتكٸزۋگە ۇمتىلعانىمىز ابىرويلى بولار ەدٸ. 90-جىلدار جوقشىلىق قارساڭىنداعى اسپاتٶك تابىس, جابايى مەنەدجمەنت, قولداعىنى ٶزگەنٸ قاناۋدىڭ قۇرالى ەتٸپ پايدالانۋ, بٸرەۋدٸڭ مٷددەسٸنٸڭ ٷستٸنەن پايدا كٶرۋ سىندى جابايى تەسٸلدەردٸڭ اۋىلىنىڭ الىستاپ كەتكەنٸن سەزٸنٸپ-سەنۋٸمٸز ٶمٸرٸمٸزدٸ رەالدىققا بٸر تابان جاقىنداتا تٷسەر ەدٸ.
وسى ورايدا, ەلدٸڭ ''تٸلٸ, كٶزٸ, ەم قۇلاعى'' سانالاتىن باق ٶكٸلدەرٸنٸڭ دە, ەكونوميكالىق تاقىرىپقا قالام تەربەگەندە مەسەلەنٸڭ بايىبىنا بارىپ پايىم جاساۋلارىن, رەتٸنە ساي ٶزدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق بٸلٸمدەرٸن ۇشتاۋلارىن, حالىقتىڭ ساۋ جەنە ىلعارىشىل سانا قالىپتاستىرۋىنا سەبەپشٸ بولۋلارىن قۇلاققاعىس ەتەر ەدٸك.
قۇرمەت قابىلعازىۇلى
