ۆەدومستۆو اقپاراتىنا سەيكەس ەلٸمٸزدە قوقىس تٶگەتٸن 3 مىڭعا جۋىق پوليگون بار. الايدا سولاردىڭ 20 پايىزى (630-ى) عانا مينيسترلٸك بەكٸتكەن سانيتارلى جەنە ەكولوگييالىق تالاپتارعا جۇمىس جٷرگٸزٸپ وتىر. دەمەك, ەلٸمٸزدەگٸ 2400-گە جۋىق پوليگون تابيعاتتى تۇنشىقتىرىپ, قورشاعان ورتانى ۋلاپ وتىرعان دەگەن سٶز.
ال, بۇل مەسەلەنٸ قالاي شەشەمٸز?
سايتىمىزعا پٸكٸر بٸلدٸرگەن ەكوبەلسەندٸ ايمان سەكسەنقىزىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا قوقىستى سورتتاۋ جەنە ٶڭدەۋ ٶندٸرٸس شۇعىل جٷردە جولعا قويۋ قاجەت. ەيتپەگەندە, كٷللٸ ەل قوقىس پوليگونىنا اينالۋى عاجاپ ەمەس. بەلسەندٸنٸڭ پٸكٸرٸن ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ دە قۇپتاپ وتىر. ۆەدومستۆونىڭ مەلٸم ەتكەنٸندەي ەلٸمٸزدەگٸ قوقىس ٶڭدەۋ ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٷلەسٸ 20 پايىزدىڭ تٶڭٸرەگٸندە. سالاعا جاۋاپتى ماماندار الداعى ۋاقىتتا بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 25 پايىزعا دەيٸن كٶتەرۋگە جوسپارلاپ وتىر. ال 2050 جىلعا دەيٸن قوقىس ٶڭدەۋدٸڭ ٷلەسٸ 50 پايىزعا دەيٸن ٶسەتٸن بولادى.
بۇل قانشالىقتى جٷزەگە اساتىن شارۋا? ايتىلعان سٶز, ايتىلعان جەرٸندە قالىپ جٷرمەي مە?
"بۇل كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزۋ وسى باعىتتاعى جۇمىستى قوعام بولىپ تالاپ ەتۋٸمٸز قاجەت. ٶكٸنٸشكە وراي, ازاماتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ بۇل مەسەلەگە باس اۋىرتقىسى كەلمەيدٸ. قوقىستى ٷي جانىنداعى جەشٸككە تٶگۋ سالۋمەن عانا شەكتەلەدٸ. ونىڭ ەكولوگيياعا قانشالىقتى زاردابىن تيگٸزەتٸنٸن ويلانىپ جاتپايدى.
قوقىس توپىراقتى, سۋدى, تۇتاستاي العاندى تابيعاتتى تۇنشىقتىرادى. جاڭبىردىڭ سۋى قوقىستى شٸرٸتٸپ, ودان بٶلٸنگەن ۋلى زاتتار جەرگە سٸڭەدٸ, ەرٸ قاراي سۋعا ارالاسادى", – دەيدٸ ايمان سەكسەنقىزى.
قازاقستاندا قانداي قوقىستار ٶڭدەۋگە جاتادى? مينيسترلٸك مەلٸمەتٸنشە, بۇلاردىڭ قاتارىنا قۇرامىندا سىنابى بار شامدار, رەنگتگەن پلەنكاسى, كٶلٸك اككۋمۋلياتورلار جەنە باسقا دا تەحنيكانىڭ تٷرلەرٸ كٸرەدٸ.
"ٶكٸنٸشكە وراي, ەلٸمٸزدە مەديتسينالىق قالدىقتار, ترانسفورماتورداعى, راديو-ەلەكترونيكانىڭ قۇرامىنداعى سۇيىقتىقتار, قۇرىلىس ماتەريالدارى, جيھازدار, تەكستيل مٷلدە ٶڭدەلمەيدٸ. ولار سول كٷيٸندە جەرگە سٸڭٸپ, توپىراقتى, جەر استى سۋلارىن لاستايدى. تۇرعىندار كەيبٸر قوقىستى سۋعا اعىزا سالادى. قوقىسپەن كٷرەس قوعامي بەلسەندٸلٸكتٸ تالاپ ەتەدٸ.
ەربٸر ادام زاڭسىز قوقىس الاڭدارىن كٶزٸ شالعان بولسا, قۇزىرلى ورگاندارعا دەرەۋ حابارلاسۋى تيٸس. دامىعان ەلدەردە مۇندايعا جول بەرمەۋ ٷشٸن "گەوسەرۆيس" قىزمەتٸن ويلاپ تاپقان. مۇنداي تەحنولوگيياعا بٸزدەر دە مۇحتاجبىز. ەلٸمٸزدە جىل سايىن 4,6 ملن تونناعا جۋىق قوقىس جينالادى. جىل سايىن قولدان جاسالعان "سۆالكٸلەردٸڭ" سانى ٶسكەن ٷستٸنە ٶسٸپ جاتىر. ەڭ ٷلكەن تٷيتكٸل - قوقىس شىعاراتىن كومپانييالاردى باقىلايتىن ناقتى قۇرىلىمداردىڭ جوقتىڭ قاسى", – دەيدٸ ەكوبەلسەندٸ.
ايمان سەكسەنقىزىنىڭ پٸكٸرٸنشە بۇل مەسەلەدە ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ باس ورىندا. قوقىس شەلەگٸنٸڭ ٸشٸندە تٷرلٸ زاتتاردى بٶلەك-بٶلەك ورنالاساتىن مەدەنيەت قالىپتاستىرۋ قاجەت. قوقىستى سورتتاۋ ەر پەتەر يەسٸنەن باستالادى. بٷگٸندە "ەكوNetwork" كومپانيياسىنا جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن ايمان قوقىس مەسەلەسٸندە نورۆەگييا سەكٸلدٸ سكانديۆانييا مەملەكەتتەرٸنەن ٷلگٸ الۋعا شاقىرىپ وتىر.
"مەسەلەن, شۆەتسييادا پلاستيك ٶنٸمدەردٸ قابىلدايتىن ارنايى اۆتوماتتار بار. پلاستيك بٶتەلكەنٸ ٶتكٸزگەنٸڭ ٷشٸن از-مۇز اقشا سالاسىز. بۇل ٶز كەزەگٸندە ادامنىڭ قوقىس سورتتاۋعا دەگەن قۇلشىنىسىن وياتادى. مۇنداي تەجٸريبەنٸ بٸزدٸڭ ەلدە دە ەندٸرۋگە بولار ەدٸ", – دەيدٸ بەلسەندٸ.
