بەلگٸلٸ تەلەجٷرگٸزۋشٸ ەرٸ كەسٸپكەر دينارا سەتجان قازاقستاندىقتاردىڭ نەسيەگە دەگەن تەۋەلدٸلٸگٸ مەن قارجىلاي ساۋاتسىزدىعىنا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ. ول تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردٸڭ ادامداردى قارىزعا باتىرىپ, حالىقتىڭ قارجىلاي ەركٸندٸگٸن شەكتەپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“مەنٸڭ كيٸم دٷكەنٸمدە بٶلٸپ تٶلەۋ قاراستىرىلماعان. يە, بۇل كليەنتتەر ٷشٸن ىڭعايلى بولۋى مٷمكٸن, بٸراق مەن ادامداردى قارىزعا كٸرگٸزٸپ, قارجىلاي قيىندىققا ۇشىراتقىم كەلمەيدٸ. بٸر كەشكە كيەتٸن كٶيلەك ساتىپ الىپ, ونى جارتى جىل بويى تٶلەۋ – اقىلعا قونىمسىز دٷنيە. ونىڭ ٷستٸنە, كٶپتەگەن ادامدا نەسيەگە الىنعان تەلەفون, تەلەديدار, جيھاز جەنە يپوتەكا بار”, – دەيدٸ كەسٸپكەر.
دينارا سەتجاننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ جالاقى العان بويدا نەسيەسٸن تٶلەۋگە اسىعادى. ال قاراجات جەتپەي قالسا, تاعى دا قارىز الۋعا مەجبٷر بولادى. بۇل ولاردىڭ قارجىلاي جاعدايىن ودان ەرٸ قيىنداتىپ, قارىزعا بەلشەسٸنەن باتۋعا الىپ كەلەدٸ.
“اقشا جەتپەي جاتسا, ادامدار ميكروقارجى ۇيىمدارىنا جٷگٸنەدٸ. ال وندا پايىزدىق مٶلشەرلەمە ٶتە جوعارى. بٸراق كٶپشٸلٸك مۇنى بايقامايدى, ٶيتكەنٸ ولار قارىزعا الىنعان زاتتاردىڭ ۋاقىتشا بەرەتٸن جايلىلىعىنا الدانىپ قالادى. قولىڭىزدا سوڭعى ٷلگٸدەگٸ تەلەفون, ەدەمٸ جيھاز بولعانىمەن, سول زاتتاردىڭ باعاسىنان بٸرنەشە ەسە ارتىق قارىز تٶلەۋگە تۋرا كەلەدٸ. بٸر نەسيەنٸ جابۋ ٷشٸن جاڭاسىن الادى, كەيٸن وتباسى مٷشەلەرٸ كٶمەكتەسە باستايدى. وسىلايشا, بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە قارىزدىڭ جالپى مٶلشەرٸ 150%-دان اسىپ كەتۋٸ مٷمكٸن”, – دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
كەسٸپكەر قازٸرگٸ تاڭدا ەربٸر قازاقستاندىقتىڭ ورتا ەسەپپەن 5 نەسيەسٸ بار ەكەنٸن ايتادى. ال بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى تەۋەكەلگە بارمايدى, سەبەبٸ بورىشكەرلەردٸڭ كەم دەگەندە 70%-ى نەسيەنٸ مٸندەتتٸ تٷردە ٶتەيدٸ. قالعان قارىز الۋشىلارعا جەكە سوت ورىنداۋشىلارى شارا قولدانادى.
“نەتيجەسٸندە بورىشكەرلەر ٷشٸن شەتەلگە شىعۋعا شەكتەۋ قويىلادى, بانكتٸك شوتتارى بۇعاتتالادى, مٷلٸكتەرٸنە تىيىم سالىنادى. ال ەگەر ادام جۇمىستان ايىرىلسا شە? قارىزدى قالاي قايتارادى?” – دەپ مەسەلەنٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ دينارا سەتجان.
ول قازاقستاندىقتاردى قارجى ساۋاتىن ارتتىرۋعا شاقىرىپ, نەسيەنٸ ويلانباي الۋدىڭ سالدارىن ەسكەرتۋگە تىرىستى.
“بٸز قارجىلاي ساۋاتسىزبىز – بۇل اقيقات. اقشا جينامايمىز, بٸراق نەسيە الۋعا كەلگەندە بەلسەندٸمٸز. بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنا سٸزدٸڭ جەكە سەيكەستەندٸرۋ نٶمٸرٸڭٸز عانا كەرەك. بۇرىن نەسيە الۋ ٷشٸن ميلليون قۇجات قاجەت بولسا, قازٸر بەرٸ جەڭٸلدەتٸلگەن. سونىڭ كەسٸرٸنەن قارىزعا بەلشەسٸنەن باتقان اتا-انالار بالالارىنىڭ ونلاين-كرەديتتەرٸن تٶلەپ جاتىر”, – دەدٸ ول.
كەسٸپكەردٸڭ ايتۋىنشا, ٶتكەن جىلى قازاقستاندا 36 ميلليون تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرٸلگەن.
“كرەديت الار الدىندا مۇقييات ويلانىڭىز. ول سٸزدٸڭ دەنساۋلىعىڭىز بەن جٷيكەڭٸزگە تۇرارلىق پا? بارلىق “پايدا” مەن “زيياندى” تارازىلاپ, بولاشاقتا قارجىلاي قيىندىققا تاپ بولماۋ ٷشٸن جاڭا قارىز الۋدى توقتاتىڭىز”, – دەپ قورىتىندىلادى دينارا سەتجان.
ستاتيستيكا نە دەيدٸ?
رەسمي مەلٸمەتتەر دە ەلٸمٸزدە تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردٸڭ قارقىندى ٶسٸپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. FCBK Media Day 2025 شاراسىندا جارييالانعان بٸرٸنشٸ نەسيە بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, 2024 جىلى 6,2 ميلليون قازاقستاندىق جالپى سوماسى 10,6 تريلليون تەڭگەگە 36,9 ميلليون تۇتىنۋشىلىق كەپٸلسٸز نەسيە العان. ورتاشا ەسەپپەن بٸر نەسيە سوماسى – 287 مىڭ تەڭگە.
2024 جىلى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا, ەلٸمٸزدە 8,2 ميلليون ادام كەپٸلسٸز تۇتىنۋشىلىق نەسيە تٶلەۋدە. ولاردىڭ جالپى قارىزى 11,7 تريلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى, بۇل بٸر جىل بۇرىنعى كٶرسەتكٸشتەن 22,9%-عا كٶپ. ال بٸر كەلٸسٸمشارت بويىنشا ورتاشا قارىز مٶلشەرٸ 371,8 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن.
بۇل ساندار حالىقتىڭ قارجىلىق جٷكتەمەسٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. سوندىقتان ماماندار مەن ساراپشىلار ازاماتتاردى نەسيە رەسٸمدەمەس بۇرىن قارجىلاي جاعدايىن مۇقييات باعالاۋعا شاقىرادى.
